Opiekun w OPS musi złożyć nowe oświadczenie

Ustawa z 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej wprowadziła do art. 50 ustawy o pomocy społecznej katalog wymagań, które musi spełnić osoba wykonująca usługi opiekuńcze. Od 5 sierpnia 2026 r. osoba taka musi m.in. złożyć podmiotowi świadczącemu usługi oświadczenie o zdolności pod względem psychofizycznym do świadczenia usług opiekuńczych. Oprócz tego musi być pełnoletnia, nie może być członkiem rodziny osoby korzystającej z usług ani jej oddzielnie zamieszkującym małżonkiem, wstępnym lub zstępnym oraz musi ukończyć szkolenie z zakresu udzielania pierwszej pomocy.

To oznacza, że oświadczenie nie jest jedynie dodatkowym dokumentem organizacyjnym. Jego złożenie jest jednym z ustawowych warunków wykonywania usług opiekuńczych.

To nie jest zaświadczenie lekarskie

Przepisy wymagają oświadczenia osoby wykonującej usługi, a nie zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego jej zdolność do pracy. Nie należy więc automatycznie tworzyć procedury polegającej na kierowaniu każdego opiekuna na dodatkowe badania lekarskie tylko dlatego, że pojawił się wymóg dotyczący zdolności psychofizycznej.

Oświadczenie jest dokumentem składanym przez osobę wykonującą usługi. Przepis nie ustanawia w tym miejscu obowiązku przedstawienia opinii lekarza, wyników badań ani dokumentacji medycznej. To ważne również z punktu widzenia ochrony danych osobowych. OPS nie powinien zbierać informacji o stanie zdrowia opiekuna wykraczających poza to, co jest niezbędne do realizacji obowiązków wynikających z ustawy.

Co powinno znaleźć się w oświadczeniu?

Ustawa o pomocy społecznej określa wymóg złożenia oświadczenia, ale nie wprowadza w tym przepisie szczegółowego urzędowego wzoru. Dlatego gmina lub OPS może przygotować własny wzór dokumentu. Powinien on przede wszystkim pozwalać jednoznacznie potwierdzić, że osoba składająca oświadczenie deklaruje swoją zdolność psychofizyczną do wykonywania usług opiekuńczych.

W praktyce dokument może zawierać:

• imię i nazwisko osoby wykonującej usługi,
• wskazanie, że oświadczenie dotyczy zdolności psychofizycznej do świadczenia usług opiekuńczych,
• podstawę prawną,
• oświadczenie o spełnianiu tego warunku,
• datę złożenia,
• podpis osoby składającej oświadczenie.

Nie ma natomiast potrzeby wpisywania do dokumentu szczegółowych informacji dotyczących chorób, leczenia, przyjmowanych leków czy innych danych dotyczących zdrowia, jeżeli nie są one wymagane przez przepisy.

Kto powinien przyjąć oświadczenie?

Ustawa wskazuje, że osoba wykonująca usługi składa oświadczenie podmiotowi świadczącemu usługi opiekuńcze. W przypadku usług organizowanych przez OPS będzie to więc dokument, który powinien znaleźć się w dokumentacji prowadzonej przez jednostkę.

Jeżeli usługi wykonuje podmiot zewnętrzny, oświadczenie powinno być składane podmiotowi, który świadczy usługi. Nie oznacza to automatycznie, że każdy pracownik firmy musi przekazywać swoją dokumentację kadrową bezpośrednio do OPS.

Gmina powinna jednak w umowie z wykonawcą zapewnić sobie możliwość zweryfikowania, czy osoby kierowane do realizacji usług spełniają ustawowe wymagania.

Co z osobami, które już wykonują usługi?

Nowe wymagania nie dotyczą wyłącznie osób rozpoczynających wykonywanie usług po 5 sierpnia 2026 r. Ustawa o pomocy społecznej zawiera przepisy przejściowe dla osób, które wykonywały usługi opiekuńcze w dniu wejścia nowelizacji w życie.

To oznacza, że dla OPS najważniejszym zadaniem na początku września jest sprawdzenie, czy wszyscy dotychczasowi opiekunowie złożyli wymagane oświadczenia.

A co, jeśli opiekun nie złoży oświadczenia?

To jeden z najważniejszych problemów praktycznych. Skoro złożenie oświadczenia zostało wskazane w ustawie jako warunek, OPS nie powinien dopuścić do sytuacji, w której osoba wykonuje usługi mimo braku wymaganego oświadczenia po upływie terminu przejściowego. W przypadku obecnych opiekunów należy więc odpowiednio wcześnie przypomnieć o obowiązku i ustalić procedurę postępowania w razie braku dokumentu.

W przypadku nowej osoby sprawa jest prostsza: przed rozpoczęciem wykonywania usług należy zweryfikować, czy spełnia ustawowe warunki, w tym czy złożyła wymagane oświadczenie.

Czy oświadczenie trzeba odnawiać?

Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje wprost okresowej ważności oświadczenia ani terminu, po którym trzeba je automatycznie składać ponownie. Dlatego nie należy samodzielnie wprowadzać zasady, że każdy opiekun musi składać nowe oświadczenie np. co rok, jeżeli nie wynika to z przyjętych zasad organizacyjnych lub zmiany okoliczności.

Warto natomiast opracować procedurę aktualizacji dokumentacji w sytuacji, gdy pojawią się informacje uzasadniające ponowną weryfikację możliwości wykonywania usług.

Oświadczenie a badania medycyny pracy – dwie różne kwestie

Szczególnie ważne jest rozdzielenie dwóch obowiązków. Oświadczenie z ustawy o pomocy społecznej dotyczy spełnienia ustawowego warunku wykonywania usług opiekuńczych. Badania profilaktyczne pracownika wynikają natomiast z przepisów prawa pracy i dotyczą pracownika zatrudnionego na podstawie stosunku pracy.

Jeżeli opiekun jest pracownikiem OPS, obowiązki pracodawcy dotyczące badań profilaktycznych nadal obowiązują. Nowe oświadczenie z ustawy o pomocy społecznej nie zastępuje badań medycyny pracy.

Jednocześnie fakt, że pracownik ma aktualne badania profilaktyczne, nie oznacza automatycznie, że nie musi złożyć oświadczenia wymaganego przez ustawę o pomocy społecznej. Są to dwa odrębne wymogi.

Co z opiekunem na umowie zlecenia?

Również w przypadku osoby wykonującej usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej trzeba zweryfikować spełnienie wymagań z art. 50 ustawy o pomocy społecznej. To ważne, ponieważ oświadczenie nie zostało powiązane wyłącznie ze statusem pracownika OPS. Przepis mówi o osobie wykonującej usługi opiekuńcze, a nie o pracowniku zatrudnionym na umowę o pracę.

Gmina powinna więc objąć procedurą również osoby wykonujące usługi w innej formule oraz – odpowiednio – osoby kierowane przez podmioty zewnętrzne.

Czy można żądać od opiekuna zaświadczenia od lekarza?

Tu trzeba zachować szczególną ostrożność. Jeżeli gmina chce wprowadzić dodatkowy wymóg przedstawiania zaświadczeń lekarskich, powinna najpierw ustalić jego podstawę prawną. Nie można utożsamiać ustawowego oświadczenia z obowiązkiem przedstawienia dokumentacji medycznej.

W szczególności nie powinno się żądać od opiekuna informacji o rodzaju choroby czy szczegółowej historii leczenia tylko po to, aby sprawdzić spełnienie warunku z art. 50 ustawy o pomocy społecznej.