Jazda z nietrzeźwym kierowcą. Nietrzeźwość kierowcy a sytuacja prawna pasażera

Jazda z pijanym kierowcą oraz niewłaściwe zachowanie się pieszego na drodze należą do najczęstszych powodów przyczynienia się co bezpośrednio przekłada się na zaniżanie wypłacanych kwot z tytułu odszkodowań i zadośćuczynień. I chociaż nie ma przepisu wprost zakazującego wsiadania do samochodu z nietrzeźwym kierowcą czy wychodzenia na ulicę w stanie nietrzeźwym, to jednak, gdy zachowania te wpływają na powstanie i rozmiar szkody w wypadku drogowym, mogą być traktowane jako przyczynienie się do ich zaistnienia¹ . Jak zauważył SN w wyroku z dnia 7 grudnia 1985 r.

Zachowanie osoby poszkodowanej (a więc i kierowcy auta, pasażera, rowerzysty, czy pieszego), które prowadzi do powstania wypadku drogowego lub zwiększenia jego rozmiarów, nazywamy przyczynieniem. W praktyce skutkuje to tym, że wszystkie wypłacane poszkodowanemu świadczenia (np. odszkodowanie, zadośćuczynienie, renty, zwrot wszelkich kosztów) zostaną o ten właśnie, określony procent³. Warto pamiętać, że zachowanie to może naruszać obowiązujące prawo, ale wcale nie musi. Wysokość przyczynienia się ustalana jest na podstawie sądowej praktyki. Towarzystwa ubezpieczeniowe posługują się jednak najczęściej odpowiednimi tabelami, które umożliwiają proste przeliczenie kwot o które zostaną pomniejszone świadczenia pieniężne. Trzeba jednak takie postępowanie towarzystw ubezpieczeniowych poddać głębokiej krytyce. Każda sprawa charakteryzuję się odmiennym stanem faktycznym posiadając przy tym duży stopień specyficzności, stosowanie więc z góry przewidzianych sztywnych tabel uznać trzeba za wysoce niestosowne. Zmniejszenie obowiązku naprawienia szkody powinno zawsze następować , w wyniku konkretnej i indywidualnej oceny stanu faktycznego.

Zakłady ubezpieczeń najczęściej skupiają się na jakimkolwiek nagannym zachowaniu poszkodowanego, pomiędzy jego zachowaniem a powstałą szkodą. W praktyce zachowanie poszkodowanego uznane przez ubezpieczyciela za naganne może więc spowodować obniżenie wypłaconego odszkodowania. Trzeba jednak pamiętać, że poszkodowany – obowiązek wykazania tego, że przyczyniłeś się do powstałej szkody, ciąży na podmiocie, który się na to powołuje (art. 6 k.c.). Dlatego stopień przyczynienia często staje się przedmiotem sporu sądowego.

Aby zrozumieć, na jakiej podstawie funkcjonuje instytucja przyczynienia, należy przede wszystkim odwołać się do kodeksu cywilnego, art. 362 k.c.: Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron⁴.

Aby przyczynienie mogło wpłynąć na prawo do odszkodowania i jego wysokość, niezbędne jest ustalenie pomiędzy zachowaniem poszkodowanego a powstałą szkodą. Jeśli związek taki istnieje, to można obniżyć odszkodowanie, jeśli go nie ma, przyczynienie w ogóle się nie pojawia. Koncepcja do której obecnie przychylają się sądy⁵, zwana kauzalną, zakłada, że jedyną przesłanką stosowania przepisu art. 362 k.c. jest bezpośrednie zaistnienie związku przyczynowego ze zdarzeniem (art. 361 § 1 k.c.). Nie oznacza to jednak, że wina w ogóle nie jest brana pod uwagę - jest po prostu badana na etapie miarkowania należnego odszkodowania. Opierając się na koncepcji kauzalnej, poszkodowany może argumentować, iż sąd nie powinien badać prawidłowości postępowania poszkodowanego, dopóki nie wykaże się, że pozostawało to w związku przyczynowym z zaistniałą szkodą. Przykładowo fakt, że pieszy był nietrzeźwy w chwili potrącenia go przez samochód, nie stanowi samo przez się podstawy do przyjęcia, że pieszy przyczynił się do zaistnienia wypadku i szkody, a co za tym idzie, powinno się zmniejszyć należne mu odszkodowanie. Zastosowanie art. 362 k.c. może wchodzić w grę tylko w razie ustalenia, iż nietrzeźwość na powstanie lub rozmiar szkody.

Przy ocenie przyczynienia się brane są pod uwagę okoliczności zdarzenia, a w szczególności stan świadomości i możliwość oceny związku między własnym zachowaniem, a doznaną szkodą. Dlatego też „Stopień przyczynienia się poszkodowanego ma wpływ na wysokość zadośćuczynienia”⁷. I mimo że uwzględnianie przyczynienia staje się niestety regułą w orzecznictwie sądowym, to sam temat pomniejszenia przyznawanych kwot nierzadko wywołuje duże zaskoczenie u osób poszkodowanych. Należy jednak pamiętać, iż w obecnym stanie prawnym całkowite pozbawienie poszkodowanego odszkodowania w związku z jego przyczynieniem się do wypadku⁸. Takie całkowite pozbawienie odszkodowania może nastąpić dopiero w sytuacji wyłącznej winy poszkodowanego - to znaczy w przypadku, gdy jedyną przyczyną powstałej szkody jest wyłączna, całkowita wina samego poszkodowanego. ⁹. Wykazanie jednak takiej winy u osoby podróżującej z nietrzeźwym kierowcą będzie praktycznie niemożliwe. Podkreślenia wymaga także, że

Towarzystwa ubezpieczeniowe w bardzo arbitralny sposób podnoszą kwestie przyczynienia się do szkody. Trzeba podkreślić, że same okoliczności spożywania alkoholu mają duże znaczenie do stopnia powstania szkody, wprowadzając rozróżnienie na „zwykłe przyczynienie” oraz „znaczne przyczynienie”. Wskazuje na to m.in. Sąd Najwyższy, gdzie ¹¹ Okoliczność ta bezpośrednio wpływa na wysokość należnych świadczeń pieniężnych. Towarzystwa jednak nie biorą pod uwagę w/w rozróżnienia bardzo często żądając w każdym przypadku przyczynienia się rzędu 50 – 70 %. Kolejną dyskusyjną kwestią jest okoliczność jak można żądać przyczynienia w wysokości powyżej 50 %, kiedy to pasażer nie jest przecież bezpośrednim sprawcą wypadku. Prowadzi to do wniosku, że pasażer ponosi większą odpowiedzialność albo co najmniej taką samą jak kierowca, który spowodował wypadek. Zwrócił na to uwagę także Sąd Apelacyjny w Białymstoku słusznie podnosząc, że Jak wynika z powyższego stanowisko to znajduje oparcie w orzecznictwie sądowym. Jeśli już dojdzie do udowodnienia przyczynienia się pasażera do wypadku, należne odszkodowanie powinno zostać określone maksymalnie w wysokości do 25%. Wskazuje na to także nadal niestety nieliczna praktyka sądowa¹³.

Bardzo ważną kwestią jest także to, że ustalenie przyczynienia się poszkodowanego pasażera zmniejszenia odszkodowania, tego zmniejszenia.¹⁴ Sąd nawet

W swojej wieloletniej praktyce często spotkałem się z podniesieniem zarzutu przyczynienia się do powstania szkody, które zostało podniesione przez stronę przeciwną, stosując przy tym wręcz nielogiczne stawki pomniejszenia odszkodowania. Niedoświadczony poszkodowany, dochodzący przed sądem swoich praw jest z góry skazany albo na przegranie sprawy albo wypłatę znacznie zaniżonych środków pieniężnych dlatego niezwykle istotne jest, żeby w sprawach o przedstawionej specyfice korzystać z usług doświadczonych profesjonalistów.

Warto również zwrócić uwagę na fakt, że przyczynienie z mocy prawa znajduje zastosowanie wyłącznie do obowiązkowych ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej. W przypadku innych polis, które nie są obowiązkowe, czyli AC czy NNW, przyczynienie pojawi się tylko wtedy, gdy w zawartej umowie znajdzie się odpowiedni zapis na ten temat. W praktyce, niewielu ubezpieczycieli decyduje się na tzw. klauzulę przyczynienia w polisach innych niż OC.

http://wieksze-odszkodowanie.pl/

1. Vide: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt I ACa 1040/14.
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 1985 r. syg. Akt. IV CR 398/85.
3. Vide: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 paździenika 2005 r. sygn. akt VI Ca 663/05.
4. Vide: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1972 r., sygn. akt I CR 354/72
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt IV CSK 228/08.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1974 r., sygn. akt II CR 647/74
7. Wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 30 maja 2006 r., sygn. akt VI Ca 283/06.
8. A. Rzetecka-Gil, Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania - część ogólna, Lex/el., 2011.
9. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2000 r., sygn. akt II CKN 1123/98.
10. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1981 r., sygn. akt II CR 237/81.
11. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1985 r., sygn. akt IV CR 412/85.
12. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 maja 2013 r., sygn. akt I ACa 153/13.
13. Podróżowanie z nietrzeźwym kierowcą (przyczynienie się w wysokości 25%) - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I ACa 1006/12); Brak zapiętych pasów i podróżowanie z nietrzeźwym kierowcą (20%) - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 19 grudnia 2012 r. (sygn. akt I ACa 897/12).
14. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 17 września 2013 r. sygn. akt I ACa 401/13.