sygnaliści

Co dla firm oznacza planowana ustawa o sygnalistach? Jakie nowe obowiązki czekają przedsiębiorców? Kto będzie mógł zostać sygnalistą?

- Donosiciel to osoba, która składa zawiadomienie w swoim interesie, a sygnalista działa na rzecz interesów grupy lub społeczności. A przyjmowanie i rozwiązywanie spraw wewnątrz firmy pozwala ograniczać ryzyko finansowe i wizerunkowe - uważa Ewa Żak-Lisewska, dyrektor ds. rozwoju w braf.tech, ekspertka ds. compliance i współautorka aplikacji whiblo.

Choć na wdrożenie procedur zgłaszania nieprawidłowości w miejscu pracy firmy mają ponad rok, to warto je przyjąć już dziś. Zwłaszcza że mogą one być szczególnie przydatne w czasie pandemii.

W wyroku z 26 marca 2020 r. w sprawie Tête przeciwko Francji (skarga nr 59636/16) ETPC jednogłośnie orzekł, że skazanie sygnalisty stanowi naruszenie art. 10 (wolność słowa) konwencji.

Lekarze, którzy piszą o nieprawidłowościach i brakach w szpitalach, dostają zakaz rozmów z dziennikarzami i dzielenia się informacjami za pomocą mediów społecznościowych.

Kraje członkowskie, w tym Polska, mają dwa lata na wdrożenie przepisów dyrektywy w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii.

Złożenie imiennego zgłoszenia o naruszeniach przepisów nie obliguje ITD do przeprowadzenia kontroli w firmie. O prześwietleniu decyduje system oceny ryzyka.

Autoryzujący notatkę o nieprawidłowościach w KAS uważają się za sygnalistów. To pomówienia – twierdzi kierownictwo skarbówki, a dyrektorzy tracą stanowiska.

Mamy dwa lata na wdrożenie nowej unijnej dyrektywy o ochronie sygnalistów. Europejska regulacja jest dosyć kompleksowa – w odróżnieniu od już przyjętych w Polsce i tych projektowanych. Co ważne, nowe przepisy, jeśli chodzi o naruszenia przepisów, mogą mieć szerszy zakres niż sama dyrektywa. A patrząc na ostatnie pomysły dotyczące sygnalistów – np. w projektach ustaw: o jawności życia publicznego oraz o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych – można zastanawiać się, czy polski ustawodawca nie pójdzie znowu w stronę szerokiej ochrony sygnalisty i – tak jak tam – przewidzi np. odszkodowanie w wysokości dwuletnich zarobków albo w kwocie miliona złotych.

Członek organizacji, który ujawni nielegalne lub szkodliwe praktyki, które mają w niej miejsce, będzie chroniony przed odwetem. Ochrona obejmie zarówno pracowników, urzędników, samozatrudnionych, jak i wolontariuszy, którzy w trakcie wypełniania swoich obowiązków zaobserwowali naruszenia.

- Przed wprowadzeniem platformy dla sygnalistów konsultowaliśmy się z innymi krajami UE, np. Austrią, Szwecją, Rumunią czy Niemcami. Wszystkie one takie narzędzia mają i zwracają uwagę na dużą wartość zgłoszeń przez nie przekazywanych. Zależy nam choćby na jednym, ale wartościowym sygnale - mówi Michał Holeksa, wiceprezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

Podczas ostatniej sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego została przegłosowana dyrektywa w sprawie ochrony osób zgłaszających przypadki naruszenia prawa Unii, nazywana dyrektywą o ochronie sygnalistów. Zdecydowana większość głosujących (591) była za przyjęciem projektu (przy 29 głosach przeciw i 33 wstrzymujących się).

Parlament Europejski przyjął nowe regulacje, które mają zagwarantować lepszą ochronę pracownikom ujawniającym informacje dotyczące nielegalnych lub szkodliwych działań pracodawców.

Polska jest psychologicznie, ekonomicznie i politycznie uzależniona od wielu amerykańskich gigantów technologicznych – Facebooka, Google czy Twittera – ale nie jesteśmy jeszcze, na razie, uzależnieni od Amazona.

Przepisy dotyczące profilowania bezrobotnych zawierają luki prawne, które wymagają interwencji ustawodawcy i pilnej zmiany przepisów. Tak uważa Trybunał Konstytucyjny.

Przepisy wprowadzające ochronę osób, które zgłaszają nieprawidłowości w przedsiębiorstwach – w tym pracowników – wyrastają jak grzyby po deszczu. W Polsce takie regulacje zawiera już kilka projektów ustaw, a do tego Unia Europejska rusza z kolejnymi inicjatywami. Czy grozi nam chaos?

Sygnalista będzie chroniony przed jakimikolwiek formami bezpośrednich lub pośrednich działań odwetowych podjętych przez pracodawcę, m. in. zwolnieniem, degradacją, utrudnieniem lub pominięcie w awansach, obniżeniu wynagrodzenia, nałożeniu kary dyscyplinarnej, wcześniejszym zakończeniem stosunku pracy lub negatywnej ocena okresowej. Koniec kwietnia przyniósł projekt dyrektywy unijnej dotyczący ochrony sygnalistów.

Każda osoba informująca o nieprawidłowościach w firmie, niezależnie od podstawy prawnej zatrudnienia i sektora, w którym pracuje, powinna być objęta ochroną prawną – uważają organizacje społeczne.

Druga sprawa Guja przeciwko Republice Mołdawii (skarga nr 1085/10) zaczyna się tam, gdzie inne zwykle się kończą, a więc na wygranej przez skarżącego Jacoba Guję w 2008 r. przed ETPC sprawy o naruszenie gwarantowanej mu przez Europejską Konwencję Praw Człowieka wolności słowa (skarga nr 14277/04).