sygnaliści

Niecałe dwa miesiące temu ukazał się długo wyczekiwany projekt ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa, który ma na celu implementacje dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii.

Samorządowcy domagają się rządowych wytycznych, jakie procedury stosować wobec osób ujawniających nieprawidłowości do czasu wejścia w życie ustawy kompleksowo regulującej te kwestie. Zapowiadają, że do ich wydania wszelkie zgłoszenia, które do nich wpłyną, wylądują na biurku premiera.

Do 17 grudnia państwa członkowskie UE powinny wprowadzić przepisy krajowe wdrażające unijną dyrektywę dotyczącą ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa (Dz.Urz. L 305/17 z 26 listopada 2019 r.). Polska nie wypełniła tego obowiązku, a skoro nie ma krajowych norm, to pracodawcy nie muszą obawiać się sankcji za brak spełnienia wymogów przewidzianych we wspólnotowych przepisach (np. stworzenia firmowej procedury zgłaszania naruszeń prawa).

Firmy czekają na polskie przepisy interpretujące unijną dyrektywę regulującą zgłaszanie nadużyć. Nie są jeszcze gotowe, ale ruszyły na łowy – szukają specjalistów od tworzenia kanałów zgłoszeń.

W tej chwili biura rachunkowe posiadają procedury anonimowego zgłaszania naruszeń prawa w obszarze AML, a obowiązki z tym związane wynikają z ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 971; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 815; dalej: ustawa o AML).

Dyrektorzy szkół pracują już nad wewnętrznymi regulacjami dotyczącymi sposobu komunikowania się z sygnalistami. Część z nich chce, by możliwe w ten sposób było także zgłaszanie naruszeń standardów etycznych

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 dotycząca ochrony osób zgłaszających przypadki naruszenia prawa Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE z 2019 r. L 305, s. 17; dalej: dyrektywa o ochronie sygnalistów) została opublikowana 26 listopada 2019 r. i weszła w życie 17 grudnia 2019 r., wyznaczając dwuletni okres na jej implementację w państwach członkowskich.

Te podmioty będą musiały wdrożyć procedury zgłaszania nieprawidłowości bez względu na poziom zatrudnienia i w pierwszym ustawowym terminie. Potraktowano je szczególnie ze względu na obowiązki dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

Jakub Bartoszewicz, Jan Komosa: Projekt w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa zawiera wiele pułapek. Chodzi o kwestie związane m.in. z RODO, odwróconym ciężarem dowodu, zakresem odpowiedzialności karnej

Projektowana ustawa, z jednej strony będzie stanowić wykonanie obowiązków ciążących na Polsce, związanych z implementacją do krajowego porządku prawnego Dyrektywy o sygnalistach. Z drugiej zaś strony oczekuje się, że nowe przepisy przyczynią się do objęcia osób zgłaszających naruszenia realną ochroną, tak w wymiarze prawnym, jak i organizacyjnym.

Problemy może wywoływać m.in. przyjmowanie anonimowych zgłoszeń naruszeń prawa oraz niejasny zakres osób, które zyskają ochronę. Znaczącym ułatwieniem będzie brak obowiązku uzgadniania procedury zgłoszeń ze związkami zawodowymi (wystarczy konsultacja). Rząd ma jeszcze czas na dopracowanie projektu ustawy regulującego sygnalizowanie nieprawidłowości

Zatrudniającym może zabraknąć czasu na przygotowanie regulaminów zgłaszania nieprawidłowości. Założenia nowych przepisów pomijają kwestie informowania o łamaniu prawa pracy i sygnałów anonimowych

W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów zostały opublikowane informacje dotyczące projektu polskich regulacji prawnych implementujących tzw. Dyrektywę o ochronie sygnalistów (właśc. Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii).

Scentralizowany kanał zgłoszeń może nie wystarczyć – twierdzi Komisja Europejska w rekomendacjach do dyrektywy, którą mamy niebawem implementować. Dla wielu dużych i średnich firm może być to problem

Pracownik, który zgłosi naruszenie prawa, nie straci z tego powodu etatu, choć będzie można go zwolnić z innych, uzasadnionych względów. Podobne gwarancje mają zyskać m.in. samozatrudnieni i zleceniobiorcy.

Zatrudniony, który ujawni podejrzenie naruszenia prawa, o którym dowiedział się w związku z wykonywaną pracą, nie poniesie negatywnych konsekwencji. Przepisy wyłączą możliwość postawienia mu zarzutów z powodu dokonania zgłoszenia, a w razie sporów przed sądem ciężar dowodu zostanie przeniesiony na podmiot podejrzany o naruszenie (np. pracodawcę). Zwolnienie takiej osoby będzie nieskuteczne.

Nowe przepisy, które od 17 grudnia br. otoczą sygnalistów większą ochroną, wiążą się z obowiązkami dla firm, ale przyniosą im również korzyści, bo przyczynią się do ujawniania nieprawidłowości - powiedział PAP Paweł Ellerik z LexDigital.