sygnaliści

Świadomie zdecydowaliśmy się na wąski zakres ochrony osób informujących o nieprawidłowościach, wiedząc o innych pracach, które prowadzi resort sprawiedliwości w tym zakresie – podkreślił podczas drugiej tury konsultacji społecznych Maciej Wąsik, zastępca ministra koordynatora ds. służb specjalnych. Zapytaliśmy o to MS. Odpowiedziało, że niezależnie pracują nad przepisami o sygnalistach.

 Projekt ustawy o jawności życia publicznego odstaje od kodeksu pracy. Będzie problem np. z wręczeniem dyscyplinarki. Może się okazać, że choć powody do tego są, to nie uda się zachować miesięcznego terminu na zwolnienie pracownika bez wypowiedzenia z jego winy, o którym mówi kodeks.

Pięć dni po uchwaleniu przez parlament Włoch ustawy umożliwiającej informowanie o nieprawidłowościach w urzędach i firmach, w tym o korupcji z pracy na mocy jej przepisów zwolniono pierwszą osobę. Pracowała ona w urzędzie miejskim w Rzymie.

Eksperci są zgodni: Sposób konstrukcji przepisów dotyczących powiadamiających o nieprawidłowościach świadczy o tym, że cel regulacji, jakim powinna być ochrona interesu publicznego, będzie realizowany poprzez konfrontację pracownika z pracodawcą i odwrotnie.

Zważywszy, że postulat wzmocnienia ochrony prawnej osób sygnalizujących nieprawidłowości w miejscu pracy powtarzany jest w Polsce od ponad 10 lat, już sama inicjatywa legislacyjna cieszy. Z drugiej strony im dłużej myślę o propozycjach zawartych w projekcie ustawy o jawności życia publicznego, tym więcej pytań się nasuwa.

Chodzi o regulacje zawarte w ustawie o jawności życia publicznego, firmowanej przez ministra koordynatora służb specjalnych Mariusza Kamińskiego i jego zastępcę Macieja Wąsika. Wprowadzają one do polskiego porządku prawnego mechanizmy dotyczące ochrony sygnalistów, czyli ludzi informujących o nieprawidłowościach w firmie. Zdaniem organizacji pozarządowych i przedstawicieli biznesu przepisy nie są satysfakcjonujące.

Nowa ustawa zakłada m.in. obowiązek prowadzenia otwartego rejestru umów cywilnoprawnych i zwiększenie ochrony sygnalistów. Te, i nie tylko te kwestie, mają być uregulowane w ramach jednej ustawy o jawności życia publicznego. Tyle że jeszcze jej nie ujawniono.

Pracownicy, którzy mają poważne podejrzenia, że w ich firmie dochodzi do prania pieniędzy, będą mogli anonimowo zawiadomić o tym generalnego inspektora informacji finansowej.

Pilotażowy program zadziałał. Teraz czas na przepisy, które zapewnią informatorom ochronę i być może wynagrodzenie.

W UE systematycznie zwiększa się ochrona osób, które informują anonimowo o niedozwolonych praktykach. Wprowadzane są też kolejne zachęty do przekazywania sygnałów.

Na początku czerwca ubiegłego roku w Tygodniku Gazeta Prawna opublikowaliśmy artykuł pod tytułem: „Ochrona prawna sygnalistów: rząd umywa ręce, ale zmiany idą z UE”. Pisaliśmy wówczas, że status prawny osób zgłaszających nieprawidłowości w firmach czy nawet poważne przestępstwa jest fatalny.

Zachęty finansowe dla osób zgłaszających naruszenia to nagrody tylko z nazwy. Tak naprawdę są bodźcem do podzielenia się wiedzą, a także rekompensatą za utratę możliwości pracy w zawodzie.

Pracownicy spółek giełdowych, którzy zawiadomią KNF o oszustwach popełnianych w ich firmie, nie są zabezpieczeni prawnie przed szykanami. Za brak odpowiednich przepisów KE upomniała polski rząd.

Osoba zgłaszająca się do mediów, by nagłośniły jej sprawę, w sposób dorozumiany godzi się na podanie swego imienia i nazwiska. Chyba że zastrzeże sobie anonimowość – uznał Sąd Okręgowy w Olsztynie.

Miesiąc temu Ministerstwo Sprawiedliwości zwróciło się do organizacji pozarządowych z prośbą o pomoc przy tworzeniu regulacji mających chronić sygnalistów. Kiedy jednak te zaczęły przedstawiać swoje pomysły, pojawiła się przeszkoda.

Istnieje pilna potrzeba wprowadzenia kompleksowej regulacji dotyczącej ochrony sygnalistów. Pod pojęciem tym (ang. whistleblower) powinna się kryć każda osoba, która w dobrej wierze ujawni nieprawidłowości zagrażające interesowi publicznemu – wynika z opinii Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.

Pełnomocnik rządu ds. społeczeństwa obywatelskiego i równego traktowania chce chronić urzędników i aktywistów lokalnych nagłaśniających nieprawidłowości w urzędach i wymiarze sprawiedliwości. Wtóruje mu Centralne Biuro Antykorupcyjne.

Obecnie ochrona osób ujawniających patologie w administracji publicznej to fikcja. Rząd chce zmian. – Regulacje dotyczące ochrony sygnalistów muszą być kompleksowe. Nie możemy chronić wyłącznie pracowników sektora prywatnego, lecz także tych, którzy ujawniają nieprawidłowości w urzędach czy wymiarze sprawiedliwości – twierdzi Wojciech Kaczmarczyk, pełnomocnik rządu ds. społeczeństwa obywatelskiego i równego traktowania.