Fiskus nie sprawdzi już tak łatwo historii rachunku. W grę wejdzie sąd

Projekt nie oznacza jednak, że urząd skarbowy przestanie mieć dostęp do informacji bankowych. Obowiązujące przepisy przewidują kilka różnych podstaw, na których Krajowa Administracja Skarbowa może żądać danych od banków. Nowelizacja dotyczy przede wszystkim art. 48 ustawy o KAS, czyli dostępu do informacji wykorzystywanego w związku z postępowaniem przygotowawczym lub czynnościami wyjaśniającymi. Inne uprawnienia, związane chociażby z kontrolą podatkową albo postępowaniem podatkowym, są uregulowane odrębnie.

Dane z rachunku bankowego pod lupą KAS

Obecny art. 48 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej daje Szefowi KAS, naczelnikowi urzędu celno-skarbowego oraz naczelnikowi urzędu skarbowego możliwość skierowania do banku pisemnego żądania przekazania informacji. Warunkiem jest związek takiego żądania z wszczętym postępowaniem przygotowawczym albo czynnościami wyjaśniającymi dotyczącymi przestępstwa, wykroczenia, przestępstwa skarbowego albo wykroczenia skarbowego. Przepis w obecnym brzmieniu odnosi się jednak do „osoby fizycznej”, a nie wyłącznie do osoby, której formalnie przedstawiono zarzuty.

To właśnie ta zmiana, obowiązująca od 1 lipca 2022 r., stała się przedmiotem projektu nowelizacji. Wcześniej ustawa posługiwała się pojęciem „podejrzanego”. Projekt z druku nr 604 zmierza do przywrócenia tego rozwiązania, czyli powiązania żądania dotyczącego informacji bankowych z osobą mającą status podejrzanego. Oficjalny opis projektu na stronie Sejmu wskazuje wprost, że celem jest odejście od regulacji pozwalającej uzyskiwać informacje dotyczące każdej osoby fizycznej na rzecz rozwiązania obowiązującego przed 1 lipca 2022 r.

Skarbówka może poznać saldo, przelewy i historię rachunku

Zakres informacji, których KAS może obecnie żądać na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy, jest bardzo szeroki. Bank może zostać zobowiązany do przekazania informacji o posiadanych i współposiadanych rachunkach bankowych oraz o pełnomocnictwach do dysponowania nimi. Organ może poznać liczbę rachunków, ich stan oraz obroty.

Przepis pozwala także uzyskać szczegółowe dane o konkretnych operacjach: daty i kwoty wpływów, daty i kwoty obciążeń, ich tytuły, a także informacje o nadawcach i odbiorcach środków. Oznacza to, że żądanie nie musi ograniczać się do odpowiedzi na pytanie, czy dana osoba ma rachunek w konkretnym banku. Może obejmować historię przepływu pieniędzy.

Uprawnienia są jeszcze szersze. Art. 48 ust. 1 pkt 2 obejmuje rachunki pieniężne, rachunki papierów wartościowych, pełnomocnictwa do takich rachunków, ich stany, obroty oraz historię. Z kolei pkt 3 pozwala żądać informacji o umowach kredytowych i pożyczkach, w tym o wysokości zobowiązań, przeznaczeniu finansowania i zabezpieczeniu spłaty. W tym samym przepisie wymienione są także umowy depozytowe i umowy dotyczące korzystania ze skrytek sejfowych. Art. 48 ust. 1 pkt 4 obejmuje natomiast informacje związane m.in. z nabywanymi za pośrednictwem banków akcjami Skarbu Państwa oraz obligacjami emitowanymi przez Skarb Państwa.

Osoba podejrzana albo zgoda sądu

Pierwotny projekt z druku nr 604 zakładał powrót do rozwiązania obowiązującego przed zmianą z 2022 r. Informacje bankowe miały być przekazywane w odniesieniu do podejrzanego, a nie szerzej – osoby fizycznej. Projekt został wniesiony do Sejmu 23 lipca 2024 r., pierwsze czytanie odbyło się 27 września 2024 r., a następnie skierowano go do Komisji Finansów Publicznych. Stanowisko rządu wpłynęło do Sejmu w marcu 2025 r.

Na posiedzeniu 16 września 2026 r. Komisja Finansów Publicznych zajmowała się właśnie projektem z druku nr 604. Komisja poparła rozwiązanie ograniczające obecny dostęp KAS, ale jednocześnie przyjęła poprawki wprowadzające możliwość uzyskania informacji bankowych również wobec osoby, która nie ma statusu podejrzanego – pod warunkiem uzyskania zgody sądu. Oznacza to konstrukcję opartą na dwóch ścieżkach: statusie podejrzanego albo wcześniejszej kontroli sądowej. Fakt rozpatrywania druku nr 604 przez komisję 16 września potwierdza oficjalny harmonogram Sejmu.

Zmiana ma zatem znaczenie przede wszystkim dla momentu, w którym skarbówka może sięgnąć po szczegółową historię rachunku. Samo prowadzenie sprawy lub czynności dotyczących określonego zdarzenia nie miałoby już automatycznie wystarczać do otrzymania informacji dotyczących osoby fizycznej. Jeżeli nie uzyska ona statusu podejrzanego, konieczne ma być uruchomienie mechanizmu kontroli sądowej.

Kontrola podatkowa nadal daje fiskusowi dostęp do banku

Ograniczenie art. 48 nie oznacza jednak likwidacji pozostałych kompetencji skarbówki. Szczególnie istotny jest art. 49 ustawy o KAS. Na jego podstawie instytucje wskazane w art. 48 ust. 1–6 są zobowiązane przekazywać informacje m.in. naczelnikowi urzędu celno-skarbowego w związku z wszczętą kontrolą celno-skarbową lub prowadzonym postępowaniem podatkowym oraz naczelnikowi urzędu skarbowego w związku z wszczętą kontrolą podatkową albo postępowaniem podatkowym. Uprawnienie ma również Szef KAS w toku postępowania podatkowego. Informacje dotyczą w takim przypadku kontrolowanego albo strony postępowania.

W praktyce oznacza to, że projekt procedowany przez Sejm nie ustanawia ogólnej zasady, zgodnie z którą bez statusu podejrzanego urząd skarbowy nigdy nie może dostać danych z banku. Kluczowe znaczenie ma podstawa prawna i rodzaj prowadzonego postępowania.

Art. 49a ustawy o KAS i rachunki z nieujawnionymi przychodami

Jeszcze inną podstawę zawiera art. 49a ust. 1 ustawy o KAS. Przepis dotyczy czynności analitycznych prowadzonych przez Szefa KAS lub naczelnika urzędu celno-skarbowego. Jeżeli organ ma uprawdopodobnione informacje wskazujące na możliwość wykorzystywania rachunku bankowego do prowadzenia niezgłoszonej do opodatkowania działalności gospodarczej albo do uzyskiwania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, pochodzących ze źródeł nieujawnionych lub niezadeklarowanych, może skierować do instytucji finansowej uzasadnione żądanie przekazania określonych danych.

To ważne rozróżnienie, ponieważ dyskusja wokół druku nr 604 koncentruje się na art. 48, podczas gdy ustawodawca już obecnie przewiduje kilka innych trybów pozyskiwania przez fiskusa informacji związanych z rachunkami. Zakres kompetencji KAS trzeba więc oceniać na podstawie całego systemu przepisów, a nie jednego artykułu ustawy.

Przepisy rozszerzono od 1 lipca 2022 r.

Spór o art. 48 ma źródło w zmianach obowiązujących od 1 lipca 2022 r. Ministerstwo Finansów tłumaczyło wówczas, że nowelizacja miała ujednolicić kompetencje organów KAS. Resort podkreślał, że informacje bankowe nie mogą być żądane bez podstawy i że w przypadku postępowania przygotowawczego musi istnieć związek z podejrzeniem popełnienia czynu zabronionego.

Przed zmianą przepis odnosił się w przypadku osoby fizycznej do „podejrzanego”. Po nowelizacji w art. 48 pojawiło się szersze określenie „osoby fizycznej”, a do katalogu podmiotów uprawnionych do kierowania żądania dołączono również naczelnika urzędu skarbowego. Projekt z druku nr 604 nie cofa wszystkich zmian z 2022 r. Jego zasadniczym celem jest ponowne zawężenie kręgu osób, których szczegółowe dane bankowe można otrzymać w trybie art. 48.

Sama decyzja Komisji Finansów Publicznych nie oznacza jeszcze wejścia nowych zasad w życie. Projekt musi przejść dalsze etapy postępowania ustawodawczego w Sejmie, następnie procedurę w Senacie i trafić do prezydenta. Do czasu wejścia w życie ewentualnej nowelizacji organy KAS korzystają z kompetencji wynikających z obecnego brzmienia ustawy.