Postęp – „tak”, wypaczenia – „nie”, czyli o trenowaniu modeli generatywnej AI

W rozmowie bardzo przejrzyście zaprezentowano historię prac nad dyrektywą o prawie autorskim z 2019 r. (DSM) czy mechanizm trenowania generatywnych systemów AI. Doktor Okoń przede wszystkim uznał jednak możliwość zastosowania art. 4 dyrektywy do trenowania generatywnych algorytmów, nawet jeśli dostrzegł pewne niedostatki tego przepisu. W wywiadzie zaznaczono także, że właśnie finalizowany projekt aktu o AI niejako post factum legalizuje oparcie trenowania generatywnych algorytmów na wyjątku TDM (Text and Data Mining).

Od samego początku miałem i mam potężne wątpliwości, czy art. 4 dyrektywy DSM może mieć zastosowanie do generatywnych modeli. Z pełnym przekonaniem twierdzę, że często postponowany argument o braku wyobraźni odnośnie do funkcjonowania tego rodzaju modeli w momencie pracy nad dyrektywą, jest zgodny z prawdą. Jest faktem, że ani sama dyrektywa, ani dokumenty jej towarzyszące słowem nie wspominają o modelach generatywnych. Sami bezpośredni uczestnicy prac nad dyrektywą (posłowie Parlamentu Europejskiego) zaświadczają, że nie była ona przedmiotem debaty. Przyjmuję do wiadomości, że na ostatniej prostej prac nad dyrektywą liczono się z eksplozją generatywnych zdolności maszyn. Trudno jednak byłoby założyć, że na podstawie mglistych wyobrażeń możliwe jest takie skonstruowanie przepisu, aby czynił on zadość interesom tych, którzy są uprawnieni do danych treningowych. Jeśli zatem – a to chyba pozostaje poza sporem – prawodawca nie mógł mieć jasności co do niezwykle inwazyjnego sposobu działania generatywnych modeli, nie mógł obejmować ich prawodawczym zamiarem. Tym bardziej że funkcjonują one jednak w inny, dwufazowy sposób, o czym mowa poniżej.