Dostałaś wypowiedzenie, nie wiedząc o ciąży? Możesz odzyskać pracę. Obalamy mity na temat ochrony pracownic spodziewających się dziecka

Ochrona pracownicy w ciąży przed zwolnieniem: zasada i wyjątki

Przepisy mówią jasno: co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy z zatrudnioną kobietą w ciąży. To jedna z najsilniejszych gwarancji w polskim prawie pracy. Od tej zasady istnieją jednak wyjątki. Zwolnienie pracownicy w ciąży jest dopuszczalne w przypadku:

1. ogłoszenia upadłości firmy,
2. likwidacji pracodawcy,
3. rozwiązania umowy w trybie dyscyplinarnym – ale tylko przy naprawdę poważnych naruszeniach obowiązków.

Od kiedy działa ochrona pracownic w ciąży przed zwolnieniem z pracy?

Prawo chroni kobietę od momentu zajścia w ciążę. Co ważne, niezależnie od tego, czy:

1. wie o swoim stanie,
2. poinformowała pracodawcę,
3. przedstawiła zaświadczenie lekarskie.

- Pracodawca ma prawo jednak wymagać od pracownicy przedłożenia zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego ciążę – jako dokumentu potwierdzającego przysługiwanie pracownicy określonych praw. Brak przedstawienia takiego zaświadczenia nie wyłącza jednak przysługującej pracownicy ochrony – mówi Paweł Kempa-Dymiński, radca prawny z kancelarii LBKP Legal.

Zobacz także

Pracodawca powiedział, że masz piękne nogi? Może za to zapłacić

Czy rodzaj umowy ma znaczenie w kontekście zwolnienia pracownicy w ciąży?

Ochrona obejmuje praktycznie wszystkie pracownice – niezależnie od tego, czy są zatrudnione na czas określony, nieokreślony czy okres próbny. Jak podkreśla Aleksandra Wojnarowicz, aplikantka radcowska z kancelarii LBKP Legal, najsilniejszą pozycję mają osoby zatrudnione na czas nieokreślony. Jednak także przy umowach terminowych obowiązują istotne zabezpieczenia.

- Zdarza się jednak, że zgodnie z umową stosunek pracy miałby się zakończyć w trakcie ciąży, np. gdy umowa została zawarta na 6 miesięcy. W takich sytuacjach obowiązuje dodatkowa ochrona: jeśli umowa na czas określony lub na okres próbny dłuższy niż miesiąc miałaby się rozwiązać po upływie trzeciego miesiąca ciąży, zostaje automatycznie przedłużona do dnia porodu. Zasada ta nie obejmuje pracownic zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na okres próbny nieprzekraczający miesiąca oraz pracownic tymczasowych, których łączny okres skierowania do wykonywania pracy przez agencję pracy tymczasowej nie przekracza 2 miesięcy – dodaje Aleksandra Wojnarowicz.

Co to oznacza w praktyce? Jeśli umowa na czas określony lub dłuższy okres próbny miałaby zakończyć się po trzecim miesiącu ciąży, automatycznie przedłuża się do dnia porodu. Wyjątkiem są:

1. umowy próbne do jednego miesiąca,
2. praca tymczasowa krótsza niż dwa miesiące.

Zobacz także

Pracownik nie chce podpisać wypowiedzenia – co może zrobić pracodawca w takiej sytuacji? [PORADNIK]

Co z wypowiedzeniem umowy w okresie, w którym pracownica nie wiedziała, że jest w ciąży?

Szczególnie istotna jest sytuacja, gdy kobieta składa wypowiedzenie, nie wiedząc, że jest w ciąży. Czy w takiej sytuacji prawo chroni przyszłą mamę? Odpowiedź brzmi: tak. Kodeks pracy stoi po stronie ciężarnej pracownicy, nawet jeśli w momencie podpisywania dokumentów nie miała pojęcia o swoim stanie. W takim przypadku ma kilka możliwości:

1. może zaproponować pracodawcy cofnięcie wypowiedzenia,
2. może powołać się na błąd (brak wiedzy o ciąży) i uchylić się od skutków prawnych swojego oświadczenia – bez konieczności uzyskania zgody pracodawcy.

Co to oznacza? Wiele kobiet nie wie, że nawet jeśli same złożyły wypowiedzenie, a dwa tygodnie później dowiedziały się o ciąży – mają prawo wrócić do pracy. Prawo uznaje, że gdyby wiedziały o swoim stanie, nie podjęłyby takiej decyzji. To tzw. uchylenie się od błędu.

Zobacz także

Mobbing czy zwykłe nierówne traktowanie? Dowiedz się, kiedy możesz walczyć o odszkodowanie

Najważniejsze dla pracownic w ciąży: Ochrona działa wstecz również przy porozumieniu stron

Podobne zasady obowiązują przy rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron. Pracownica ma prawo cofnąć oświadczenie o zgodnie na zakończenie stosunku pracy, jeśli składając je nie wiedziała, że jest w ciąży.

Co w sytuacji, gdy pracodawca wręczył kobiecie w ciąży wypowiedzenie?

- Jeśli umowę wypowiedział szef, a pracownica np. po kilku dniach poinformowała go o ciąży, pracodawca powinien cofnąć swoje oświadczenie o wypowiedzeniu. Formalnie takie cofnięcie wymaga zgody pracownicy – ta może być także dorozumiana – informuje radca prawny.

W praktyce oznacza to, że ochrona pracownicy w ciąży przed zwolnieniem z pracy działa wstecz. Co powinna zrobić, żeby nie stracić zatrudnienia?

1. Informacja do pracodawcy o stanie błogosławionym – należy przedstawić zaświadczenie lekarskie.
2. Pracodawca ma obowiązek cofnąć wypowiedzenie.
3. Formalnie wymaga to zgody zatrudnionej, ale w praktyce uznaje się ją za dorozumianą.

Zwolnienie dyscyplinarne pracownicy w ciąży – kiedy jest możliwe?

Ciąża nie wyklucza rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym. Wypowiedzenie w tym trybie możliwe jest jednak tylko w ściśle określonych sytuacjach, takich jak:

1. poważne naruszenie obowiązków pracowniczych,
2. popełnienie przestępstwa uniemożliwiającego dalszą pracę,
3. utrata wymaganych uprawnień.

- Spełnione muszą być też inne okoliczności przewidziane w przepisach: pracodawca może podjąć taką decyzję nie później niż w terminie jednego miesiąca od uzyskania informacji o potencjalnej przyczynie; jeśli w zakładzie pracy działają związki zawodowe, szef może podjąć decyzję o dyscyplinarce po zasięgnięciu opinii zakładowej organizacji związkowej, którą poinformował o przyczynie uzasadniającej rozwiązanie umowy – podkreśla aplikantka radcowska.

Jak dodaje, przy ocenie zaistnienia przesłanek tzw. dyscyplinarki należy zachować szczególny krytycyzm, jeśli miałaby ona dotyczyć chronionej pracownicy. Tu bowiem sądy stawiają pracodawcom wyżej ustawioną poprzeczkę i dużo bardziej restrykcyjnie interpretują przesłanki uzasadniające takie tryb rozstania.

Likwidacja firmy a prawa pracownicy w ciąży

Pracodawca może jednak jednostronnie zakończyć umowę z ciężarną pracownicą, jest likwidacja firmy lub jej upadłość. W takim przypadku:

1. termin rozwiązania umowy powinien być uzgodniony ze związkami zawodowymi,
2. pracownicy przysługuje świadczenie do dnia porodu w wysokości zasiłku macierzyńskiego (jeśli nie zapewniono jej innej pracy),
3. po porodzie otrzymuje standardowy zasiłek macierzyński.

Wypowiedzenie zmieniające – czy jest dopuszczalne w przypadku pracownicy w ciąży?

W większych firmach (zatrudniających co najmniej 20 osób) możliwe jest zaproponowanie pracownicy w ciąży nowych warunków pracy lub płacy. Eksperci podkreślają, że nie może to być jednak działanie pozorne. Pracodawca musi:

1. wykazać rzeczywiste przyczyny,
2. spełnić wymogi formalne,
3. zaproponować uczciwe warunki.

Najczęstsze błędy pracodawców dotyczące wypowiedzenia umowy pracownicy w ciąży

W praktyce wiele sporów wynika z powtarzających się błędów. Najczęstsze z nich to:

1. wypowiedzenie umowy mimo informacji o ciąży,
2. uzależnianie ochrony od przedstawienia zaświadczenia lekarskiego,
3. brak przedłużenia umowy do dnia porodu,
4. nieprawidłowe stosowanie zwolnień dyscyplinarnych,
5. niedostosowanie warunków pracy do stanu pracownicy.

Co może zrobić pracownica w ciąży, którą zwolniono z pracy?

Jeśli doszło do naruszenia prawa, pracownica może dochodzić swoich roszczeń przed sądem pracy. Czego może oczekiwać?

- Zasadniczo może żądać przywrócenia do pracy na dotychczasowych warunkach albo gdy nie jest to możliwe, odszkodowania, którego wysokość zależy m.in. od okresu wypowiedzenia i okoliczności sprawy. Szef musi pamiętać, że na czas procesu kobieta w ciąży może też poprosić o zabezpieczenie jej roszczeń w postaci dopuszczenia do pracy – informuje Paweł Kempa-Dymiński.

Wnioski na temat zwolnienia z pracy kobiety w ciąży

Ochrona kobiet w ciąży w polskim prawie pracy jest szeroka, ale nie ma charakteru absolutnego. Kluczowe znaczenie ma moment powzięcia wiedzy o ciąży, rodzaj umowy czy tryb rozwiązania stosunku pracy. Zarówno pracownice, jak i pracodawcy powinni w takich sytuacjach działać ostrożnie. Błędy mogą bowiem prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i finansowych.