Renta wdowia trafi tylko do części seniorów? Ekonomiści chcą kryterium dochodowego

Renta wdowia działa od lipca 2025 r. i pozwala wdowie lub wdowcowi łączyć własną emeryturę lub rentę ze świadczeniem po zmarłym małżonku. Do końca 2025 r. z rozwiązania skorzystało ponad milion osób, a średni miesięczny wzrost wypłaty wyniósł 350,63 zł.

Renta wdowia z kryterium dochodowym. Na czym polega propozycja FOR i WEI?

Autorzy raportu „Budżetowy S.O.S.” przygotowanego przez Forum Obywatelskiego Rozwoju i Warsaw Enterprise Institute proponują zmianę zasad renty wdowiej. Chcą wprowadzenia kryterium dochodowego, które ograniczyłoby wypłaty osobom o wyższych dochodach. Ekonomiści argumentują, że wsparcie powinno trafiać przede wszystkim do mniej zamożnych wdów i wdowców. W raporcie zapisano rekomendację takiej zmiany, ponieważ zdaniem autorów obecne rozwiązanie pozwala na kumulowanie świadczeń także osobom zamożniejszym. Specjaliści zwracają też uwagę, że "renta wdowia w obecnym kształcie promuje bierność zawodową". Raport nie określa jednak konkretnego progu dochodowego. Nie wiadomo więc, czy granicą miałoby być przykładowo 4 tys., 5 tys. czy 6 tys. zł miesięcznie. Autorzy nie przedstawiają też gotowego projektu ustawy. Dlatego na obecnym etapie nie można wskazać grupy seniorów, którzy na pewno utraciliby pieniądze.

Kto mógłby stracić rentę wdowią po wprowadzeniu kryterium dochodowego?

Skutek zależałby przede wszystkim od wysokości progu. Im niżej zostałby ustalony, tym więcej wdów i wdowców znalazłoby się poza systemem. Gdyby propozycja przybrała formę opisaną przez autorów raportu, zmiana dotyczyłaby przede wszystkim:

• wdów i wdowców osiągających dochody powyżej ustalonego progu,
• osób, które dzisiaj spełniają ustawowe warunki renty wdowiej, lecz po dodaniu kryterium dochodowego przestałyby je spełniać,
• części seniorów, którzy od 2027 r. mogą liczyć na większą wypłatę dzięki wzrostowi udziału drugiego świadczenia z 15 do 25 proc.

Nie oznacza to, że wymienione osoby stracą rentę wdowią. Kryterium dochodowe jest rekomendacją FOR i WEI, a obowiązujące przepisy takiego warunku obecnie nie przewidują.

Zobacz również

Duże zmiany w L4 od 1 stycznia 2027 r. Chorzy dostaną nowe prawo, ale też ważny obowiązek

Ile osób mogłoby stracić rentę wdowią przez kryterium dochodowe?

Tego na podstawie raportu nie da się rzetelnie policzyć. Autorzy nie wskazują proponowanego progu dochodowego ani liczby osób, które zostałyby wyłączone z programu. Bez tych danych każda konkretna liczba byłaby spekulacją. Skala potencjalnej zmiany jest jednak duża. Według ZUS do końca 2025 r. wpłynęło ponad 1 mln 156 tys. wniosków, a rentę wdowią otrzymywało już ponad milion osób. Przed uruchomieniem programu resort rodziny szacował potencjalną grupę beneficjentów na około 2 mln osób. To właśnie dlatego kryterium dochodowe byłoby istotną zmianą konstrukcji świadczenia. Obecnie o prawie do zbiegu świadczeń decydują warunki zapisane w ustawie, a dochód seniora sam w sobie nie stanowi kryterium przyznania renty wdowiej.

Renta wdowia 2026. Kto ma prawo do świadczenia i jakie warunki trzeba spełnić?

Obecne przepisy określają kilka warunków. Wdowa lub wdowiec musi spełnić je łącznie. Prawo do wypłaty świadczeń w zbiegu przysługuje osobie, która:

• osiągnęła powszechny wiek emerytalny, czyli 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny,
• pozostawała we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka,
• nabyła prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż pięć lat przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego,
• obecnie nie pozostaje w związku małżeńskim.

Senior może pobierać 100 proc. własnego świadczenia i część renty rodzinnej albo 100 proc. renty rodzinnej i część własnego świadczenia. Obowiązuje również górny limit łącznej wypłaty. Suma świadczeń nie może przekraczać trzykrotności najniższej emerytury.

Zobacz również

ZUS przelicza emerytury kobiet po 65. roku życia. Średni wzrost to około 900 zł miesięcznie

Renta wdowia od 2027 r. Ile wyniesie drugie świadczenie po podwyżce z 15 do 25 proc.?

Do końca 2026 r. wdowa lub wdowiec otrzymuje 15 proc. drugiego świadczenia. Od 1 stycznia 2027 r. wskaźnik wzrośnie do 25 proc. Przykładowo, jeżeli senior pobiera w całości korzystniejsze świadczenie, a drugie wynosi 2400 zł, jego 15 proc. to 360 zł. Po podniesieniu udziału do 25 proc. byłoby to 600 zł, o ile nie zadziała ustawowy limit łącznej wypłaty. Ministerstwo Rodziny szacuje, że po podniesieniu wskaźnika dodatkowa kwota dla części pobierających rentę wdowią może wynosić około 500–600 zł miesięcznie.

Ile renta wdowia kosztuje państwo? W 2027 r. wydatki mogą sięgnąć 11,9–15,8 mld zł

Właśnie rosnący koszt świadczenia jest jednym z argumentów pojawiających się w raporcie FOR i WEI. Autorzy wskazują, że w 2025 r. koszt renty wdowiej szacowano na około 7 mld zł, natomiast w modelu docelowym od 2027 r. może wynosić 12–16 mld zł rocznie. Te wielkości są zbliżone do szacunków przedstawianych podczas prac nad obowiązującą ustawą. Ministerstwo Rodziny podawało wówczas następujące przedziały kosztów:

• 2025 r. – 3,2–4,2 mld zł,
• 2026 r. – 6,7–9 mld zł,
• 2027 r. – 11,9–15,8 mld zł.

Rozpiętość zależy m.in. od tego, jaka część potencjalnie uprawnionych rzeczywiście skorzysta ze świadczenia. FOR i WEI proponują więc kryterium dochodowe jako część znacznie większego planu ograniczenia wydatków publicznych. Raport wskazuje, że zmiany dotyczące renty wdowiej oraz programu Aktywny Rodzic miałyby pozwolić uniknąć wzrostu wydatków odpowiadającego 0,31 proc. PKB w latach 2027–2029. Ekonomiści idą nawet o krok dalej w propozycjach: postulują m.in. podniesienie i zrównanie wieku emerytalnego oraz likwidację 13. i 14. emerytury (przeczytaj więcej: Emerytura dopiero od 67 lat. Do tego koniec 13. i 14. emerytury. To tylko część planu ekonomistów). Specjaliści pokazują w raporcie, jak w ciągu kilku lat ograniczyć deficyt i zahamować wzrost długu publicznego bez opierania naprawy finansów głównie na podwyżkach podatków.

Zobacz również

Jeden stary dokument może podnieść emeryturę. ZUS może przeliczyć świadczenie po latach

Źródła i dokumenty

• Raport FOR i WEI „Budżetowy S.O.S.” — rekomendacja wprowadzenia kryterium dochodowego dla renty wdowiej.
• ZUS – milion beneficjentów renty wdowiej w 2025 r. — dane o liczbie wniosków, beneficjentach i średnim wzroście świadczenia.
• Ministerstwo Rodziny – zasady renty wdowiej — aktualne zasady łączenia świadczeń i zmiana z 15 do 25 proc.
• KRUS – renta wdowia: zasady i warunki — warunki uzyskania prawa do wypłaty świadczeń w zbiegu.
• Ustawa z 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 1243).