- Dzięki refundacji szczepień dla seniorów w Polsce udało się osiągnąć znaczącą poprawę, ale w starzejącym się społeczeństwie jej skala musi być większa. By tak się stało, musimy stawić czoła wyzwaniom związanym z oporem społecznym, brakiem świadomości i niedostateczną edukacją – mówi w studiu DGP podczas HCC 2026 w Katowicach prof. Adam Barczyk, prezes – elekt Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc
W rozmowie ze Zbigniewem Bartusiem, przeprowadzonej podczas Kongresu Wyzwań Zdrowotnych HCC 2026 w Katowicach, profesor podkreśla, że rozwiązania systemowe, promocja profilaktyki oraz aktywna rola lekarzy są niezbędne, by zapewnić stabilność i efektywność systemu ochrony zdrowia w starzejącym się społeczeństwie. Profilaktyka – zwłaszcza szczepienia, w trym te przeciw RSV – to, w jego ocenia, kluczowy element nowoczesnej polityki zdrowotnej.
Znaczenie profilaktyki zakażeń RSV dla stabilności systemu ochrony zdrowia w Polsce
Prof. Adam Barczyk podkreśla, że profilaktyka powinna być postrzegana jako inwestycja w przyszłość systemu ochrony zdrowia, a nie jako wydatek. Jednym z kluczowych przykładów tego podejścia jest profilaktyka zakażeń RSV, która zyskuje na znaczeniu w ostatnich latach. Działania profilaktyczne, w tym szczepienia, mają potencjał ograniczania ciężkich zakażeń i hospitalizacji, co wspiera stabilność systemu zdrowotnego, zwłaszcza w starzejącym się społeczeństwie.
RSV jest jednym z najczęstszych wirusów powodujących infekcje dolnych dróg oddechowych. Wyróżniamy dwa typy: RSV A i RSV B, które na przemian dominują w kolejnych sezonach epidemicznych. Choć wiele zakażeń ma łagodny przebieg, wirus jest szczególnie niebezpieczny dla niemowląt, osób starszych oraz chorych na schorzenia współistniejące – np. serca, płuc czy cukrzycę. U tych pacjentów zakażenie może prowadzić do ciężkiego zapalenia płuc i hospitalizacji.
Coraz więcej krajów traktuje profilaktykę RSV jako ważny element strategii zdrowia publicznego. Dane z praktyki klinicznej wskazują, że szczepienia skutecznie ograniczają ciężkie zakażenia i hospitalizacje, szczególnie u osób starszych. – Mówiąc najprościej, osoby, które zaszczepiły się przeciw RSV, nie trafiają do mnie na oddział, ani do innych placówek – podkreśla profesor.
Rok refundacji szczepień RSV w Polsce. Sukces, ale powinno być znacząco więcej zaszczepionych
W Polsce refundacja szczepień przeciw RSV dla seniorów została wprowadzona 1 kwietnia 2025 roku. W pierwszym roku tego programu zaszczepiono ponad 500 tysięcy osób powyżej 65. roku życia, co pokazuje, że przy odpowiedniej dostępności profilaktyka może być realizowana na skalę populacyjną. Profesor Barczyk zaznacza, że choć liczba zaszczepionych seniorów jest znacząca, to wciąż ponad 90 proc. tej grupy nie skorzystała z ochrony – co pokazuje, jak wiele można jeszcze osiągnąć w zakresie edukacji i promocji szczepień. Niski odsetek zaszczepionych wynika z braku świadomości, oporu mentalnego i niedostatecznej edukacji. Profesor Barczyk zaznacza, że profilaktyka wymaga myślenia o przyszłości i podjęcia wysiłku, aby zapobiegać ciężkim stanom zdrowia. Duży potencjał do wzrostu szczepień przeciw RSV jest zwłaszcza w grupie ok. 2 mln osób szczepiących się w miarę regularnie przeciwko grypie i COVID-19.
Dane naukowe z wszystkich krajów potwierdzają, że szczepienia przeciw RSV zmniejszają liczbę hospitalizacji. Przykładem jest publikacja z Danii (New England Journal of Medicine), która wykazała spadek hospitalizacji o 85 proc. u zaszczepionych seniorów. Globalnie, wyszczepienie określonej grupy osób na RSV pozwala ograniczyć hospitalizacje z powodu infekcji układu oddechowego w całej populacji o 15 proc.
Profesor podkreśla, że szczepionka przeciw RSV jest obecnie podawana jednorazowo, a odporność utrzymuje się przez kilka lat. Ilość działań niepożądanych jest niewielka, co czyni ją dobrze tolerowaną przez pacjentów.
Potrzebna edukacja i promocja szczepień
W opinii naszego rozmówcy, zmiany demograficzne – rosnąca liczba seniorów i coraz mniej osób młodych – będą miały coraz większy wpływ na politykę publiczną oraz funkcjonowanie szpitali. Profesor przypomina jednocześnie, że w tradycyjnych modelach opieki obowiązek troski o osoby starsze spoczywał na rodzinie, gdy w krajach rozwiniętych bierze go na siebie państwo. Obecnie system w Polsce jest mieszany: część opieki przejęło państwo, jednak nadal wiele osób starszych nie ma zapewnionej właściwej opieki po hospitalizacji, co powoduje problemy z wypisywaniem pacjentów z oddziałów specjalistycznych.
W krajach zachodnich rozwiązania systemowe są bardziej rozwinięte, a opieka nad seniorami jest profesjonalna i łatwo dostępna. W Polsce wyzwanie polega na braku rozwiązań, które pozwoliłyby na szybkie przekazanie pacjenta do odpowiedniego ośrodka lub na rehabilitację, co obciąża szpitale i personel. Tym większy nacisk powinien być kładziony na profilaktykę w tym zwłaszcza szczepienia – dzięki nim do szpitali trafiałoby wyraźnie mniej pacjentów, zwłaszcza z ciężkimi zakażeniami. Profilaktyką powinny być objęte przede wszystkim osoby z chorobami przewlekłymi, u których ciężkie zakażenie dróg oddechowych wiąże się z zagrożeniem życia.
- Niestety, polskie społeczeństwo ma słaby stosunek do profilaktyki, zwłaszcza w zakresie szczepień. Wysoki poziom nieufności wobec szczepień wynika często z pseudo-naukowych doniesień i mitów, co przekłada się na niską wyszczepialność. W krajach takich jak Hiszpania czy Portugalia, wskaźniki wyszczepialności przeciw grypie sięgają 70-80 proc., podczas gdy w Polsce to zaledwie 10 proc. lub mniej – komentuje profesor.
Zaznacza, że skuteczne kampanie społeczne i edukacja mogą zmienić nastawienie do szczepień, jednak wciąż brakuje działań, które przebijają się w przestrzeni publicznej. Kluczowe jest docieranie do rodzin i lekarzy, by informowali pacjentów o możliwościach profilaktyki. - Tylko szeroka edukacja, kampanie społeczne i zaangażowanie lekarzy mogą zwiększyć wyszczepialność i wpłynąć na zmniejszenie obciążenia systemu zdrowia – kwituje profesor.
Gorąco zachęcamy do obejrzenia i wysłuchania wywiadu wideo.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu