Nie segregujesz odpadów? Samorządy naliczają nawet 170 zł od osoby

Obowiązek selektywnego zbierania odpadów komunalnych dotyczy właścicieli nieruchomości w całym kraju. Samorządy nie ustalają jednak jednej ogólnopolskiej kwoty za naruszenie tych zasad. Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach daje radom gmin możliwość określenia stawki podwyższonej w granicach od dwukrotności do czterokrotności podstawowej opłaty za gospodarowanie odpadami.

W praktyce oznacza to bardzo duże różnice między samorządami. Jeżeli zwykła stawka wynosi 40 zł od mieszkańca, podwyższona może wynieść od 80 do 160 zł. Jeżeli opłata podstawowa sięga 44 zł, jej czterokrotność to już 176 zł miesięcznie od osoby. Nie jest więc prawdą, że w całej Polsce obowiązuje jedna „kara za niesegregowanie śmieci”. Konkretna wysokość zależy od uchwały miejscowej rady.

Mechanizm ma charakter finansowej sankcji za niewypełnianie obowiązku selektywnej zbiórki. Rzecznik Praw Obywatelskich zwracał przy tym uwagę na problemy związane z konstrukcją takich opłat, między innymi na ograniczone możliwości uwzględniania okoliczności konkretnego naruszenia. Kwestia opłat podwyższonych była również przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Od 1 września 45 zł za odpady i 100 zł za brak segregacji

Jedną z gmin zmieniających stawki jest Józefów w powiecie otwockim. Rada Miasta Józefowa 17 lipca 2026 r. przyjęła uchwałę nr 276/IX/2026. Od 1 września 2026 r. podstawowa opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi zbieranymi selektywnie wzrośnie tam do 45 zł miesięcznie od mieszkańca.

Jak informuje portal iotwock.info, jest to pierwsza podwyżka od 1 lipca 2020 r. Dotychczasowa stawka wynosi 36,38 zł, a więc miesięczny rachunek jednej osoby wzrośnie o 8,62 zł. Czteroosobowe gospodarstwo domowe będzie płaciło 180 zł miesięcznie, czyli o 34,48 zł więcej niż przy obecnej stawce.

Znacznie poważniejsze konsekwencje przewidziano w przypadku niewypełniania obowiązku selektywnej zbiórki odpadów. Stawka podwyższona została ustalona na 100 zł miesięcznie od osoby. W gospodarstwie zamieszkiwanym przez cztery osoby oznaczałoby to 400 zł za miesiąc objęty podwyższoną opłatą.

Podstawowa stawka w Józefowie pozostaje jednocześnie wyraźnie poniżej ustawowego maksimum. Od 1 kwietnia 2026 r. maksymalna miesięczna opłata ustalana metodą od liczby mieszkańców wynosi 70 zł od osoby. Józefowskie 45 zł odpowiada zatem około 64 proc. obecnego pułapu.

Rosnące koszty systemu gospodarowania odpadami

Zmiana w Józefowie jest związana z kosztami funkcjonowania lokalnego systemu. Przy kalkulacji przyjęto 20 600 mieszkańców, ilość odpadów odebranych w 2025 r., wydatki związane z PSZOK-iem i obsługą administracyjną oraz wyniki postępowania dotyczącego odbioru i zagospodarowania odpadów od września 2026 r. do sierpnia 2028 r.

Skala problemu szczególnie wyraźnie widoczna jest w przypadku bioodpadów. Według danych przytoczonych przez iotwock.info tylko w pierwszym półroczu 2026 r. z Józefowa odebrano 1489 ton odpadów zielonych. Dla porównania masa odpadów zmieszanych wyniosła w tym okresie 1697 ton. Różnica między tymi dwiema kategoriami wyniosła zaledwie 208 ton.

Samorząd pozostawił ulgę dla mieszkańców domów jednorodzinnych kompostujących bioodpady w przydomowym kompostowniku. Wynosi ona 1,50 zł miesięcznie od każdego mieszkańca nieruchomości. Kompostowanie ma nie tylko obniżać indywidualny rachunek, ale również ograniczać ilość trawy, liści i innych bioodpadów trafiających do gminnego systemu.

Nowy harmonogram odbioru odpadów od września

Wzrost opłaty nie będzie jedyną zmianą obowiązującą od 1 września. Odbiorem odpadów w Józefowie zajmie się PreZero, a wraz z nowym okresem świadczenia usług zmieni się harmonogram.

Gabaryty oraz zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny mają być odbierane dwa razy w roku. Nowym elementem będzie również odbiór tekstyliów bezpośrednio sprzed posesji, także dwa razy w roku. Jest to rozwiązanie uzupełniające możliwość przekazywania takich odpadów do PSZOK-u. Mieszkańcy będą musieli sprawdzić terminy przypisane do konkretnych adresów.

Opłata podwyższona za brak segregacji w innych gminach

Józefowskie 100 zł nie należy do najwyższych stawek stosowanych przez samorządy. W 2026 r. można znaleźć w kraju zarówno gminy wybierające minimalną dopuszczoną wielokrotność podstawowej opłaty, jak i samorządy wykorzystujące maksymalny czterokrotny mnożnik.

W gminie Chodzież od 1 lipca 2026 r. podstawowa miesięczna opłata wynosi 43 zł od mieszkańca. Za niewypełnianie obowiązku segregacji samorząd przewidział 86 zł, a więc dokładnie dwukrotność stawki podstawowej.

Inny model obowiązuje w gminie Tymbark. Od początku 2026 r. standardowa opłata wynosi tam 27 zł miesięcznie od osoby, natomiast w przypadku braku segregacji naliczana jest stawka 81 zł. To trzykrotność podstawowego rachunku.

Jeszcze wyższe konsekwencje przewidziano w gminie Mucharz w województwie małopolskim. Mieszkaniec płaci tam w 2026 r. 40 zł miesięcznie, ale przy nieprawidłowej segregacji opłata podwyższona wynosi 160 zł od osoby, czyli czterokrotność stawki podstawowej.

Podobne rozwiązanie przyjęto w Nowym Tomyślu. Od 1 kwietnia 2026 r. opłata podstawowa wynosi 38 zł miesięcznie od osoby, natomiast stawka podwyższona została określona na 152 zł. Uchwała rady miejskiej wprost wskazuje, że jest to czterokrotność podstawowej opłaty.

Jeszcze większą kwotę przewidziano w sąsiednim wobec Józefowa Otwocku. Podstawowa stawka w 2026 r. wynosi tam 44 zł od mieszkańca, a za niewypełnianie obowiązku selektywnego zbierania odpadów przewidziano 176 zł, czyli cztery razy więcej.

Przykłady te pokazują, że 100 zł miesięcznie nie jest ogólnopolskim maksimum ani jednolitą stawką za brak segregacji. Różnica pomiędzy poszczególnymi gminami może wynosić ponad 100 zł na osobę miesięcznie, ponieważ rady samorządów wybierają wysokość opłaty podwyższonej w granicach przewidzianych ustawą.

70 zł maksymalnej podstawowej opłaty za odpady w 2026 r.

Wysokość podstawowej opłaty ustalanej od liczby mieszkańców również nie może rosnąć dowolnie. Ustawa wiąże maksymalną stawkę z przeciętnym miesięcznym dochodem rozporządzalnym na jedną osobę ogółem. W przypadku metody od liczby mieszkańców limit odpowiada 2 proc. tego dochodu.

Po opublikowaniu przez Główny Urząd Statystyczny danych za 2025 r. od 1 kwietnia 2026 r. maksymalna stawka wynosi 70 zł miesięcznie od mieszkańca. Ograniczenie to dotyczy jednak stawki podstawowej. Opłata podwyższona za brak segregacji jest ustalana według odrębnego mechanizmu i może stanowić od dwu- do czterokrotności stawki przyjętej przez daną gminę.

Źródła:

• Portal iotwock.info – informacje o uchwale Rady Miasta Józefowa nr 276/IX/2026, stawkach od 1 września 2026 r., liczbie mieszkańców przyjętej do kalkulacji, odpadach zielonych, zmianach harmonogramu i uldze za kompostowanie.
• Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach – zasady ustalania podstawowych i podwyższonych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
• Główny Urząd Statystyczny – obwieszczenie z 30 marca 2026 r. dotyczące przeciętnego miesięcznego dochodu rozporządzalnego na osobę w 2025 r., będącego podstawą ustalania maksymalnych stawek.
• Portal Samorządowy – maksymalna stawka od mieszkańca obowiązująca od 1 kwietnia 2026 r. w wysokości 70 zł.
• Gmina Chodzież – stawka podstawowa 43 zł oraz opłata podwyższona 86 zł od mieszkańca od 1 lipca 2026 r.
• Gmina Tymbark – stawka 27 zł oraz opłata podwyższona 81 zł od mieszkańca w 2026 r.
• Gmina Mucharz – stawka 40 zł oraz opłata podwyższona 160 zł od mieszkańca w 2026 r.
• Rada Miejska w Nowym Tomyślu – uchwała przewidująca od 1 kwietnia 2026 r. 38 zł opłaty podstawowej oraz 152 zł opłaty podwyższonej.
• Portal iotwock.info – informacje o stawce 44 zł i czterokrotnej opłacie podwyższonej wynoszącej 176 zł w Otwocku.
• Rzecznik Praw Obywatelskich – stanowisko dotyczące konstytucyjnych aspektów opłaty podwyższonej za uchybienie obowiązkowi selektywnej zbiórki odpadów.