Bugaj: A może druga prędkość? But w drzwiach do strefy euro to nie jest jedyny scenariusz dla Polski w Europie

 Wbrew rozpowszechnionemu poglądowi podstawowe źródło kłopotów to nie są szaleństwa rządów, które bez opamiętania powiększały dług poszczególnych krajów. Dotyczy to tylko Grecji i pewnie Włoch. W pozostałych krajach europejskich przed kryzysem dług był – owszem – znaczny, ale akceptowany przez rynki, co znajdowało wyraz w umiarkowanej raczej cenie pożyczanego pieniądza. Zmieniło się to w ostatnich trzech latach. Przyczyną był kryzys. Rządy nieomal bez wyjątku zdecydowały się więc na ratowanie zagrożonych banków i pompowanie popytu. W rezultacie nierównowaga z sektora prywatnego przelała się do sektora finansów publicznych. Jednak gdyby tego nie zrobiono, prawie na pewno doszłoby do paniki bankowej i głębokiej recesji. Przestrzeganie normy limitu deficytu finansów publicznych na poziomie 3 proc. PKB było po prostu niemożliwe i niecelowe. Nie mógłby tego zrobić nawet europejski rząd, gdyby istniał. Jest więc wysoce wątpliwe, czy jego stworzenie w przyszłości zabezpieczy Europę przed kryzysem.

Niektórzy uważają, że w gospodarce rynkowej powstaje strukturalny niedobór popytu. Popyt więc musi być uzupełniany przez ekspansję pieniężną albo odpowiednio wysokie wydatki państwa. Wydaje się, że w obydwu przypadkach sprzyja to nierównowadze. Ale ryzyko nadmiernej ekspansji pieniężnej jest szczególnie wysokie, gdy jeden system pieniężny stosowany jest w kilku krajach realnie się od siebie różniących. Chodzi nie tylko o często dyskutowaną kwestię tzw. asymetrycznych szoków, lecz także, a może przede wszystkim o wysokie ryzyko oderwania ceny pieniądza od procesów oszczędzania. Eliminacja kursu walutowego sprzyja oderwaniu standardów opłacalności inwestowania od konkurencyjności krajowej gospodarki, a finansowanie inwestycji staje się niezależne od podaży krajowych oszczędności. Te właśnie okoliczności sprzyjały chyba powstaniu spekulacyjnych bąbli na rynkach nieruchomości kilku krajów Unii.