Systemy rabatowe, które naruszają reguły ochrony konkurencji

partner zarządzający, Kancelaria Prawna GLN Dzieje się tak m.in. wówczas, gdy stosowane przez dostawcę rabaty prowadzą do ustalenia cen na rażąco niskim poziomie, tzw. cen drapieżnych, gdy są uzależniane od dokonywania u dostawcy większości lub całości zakupów lub gdy wiążą się z obowiązkiem nabycia innych produktów, tzw. produktów związanych. W tego typu przypadkach rabaty są często uznawane za niedozwoloną praktykę ograniczającą konkurencję. W świetle obowiązujących przepisów, zwłaszcza art. 8 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konkurentów, najwięcej wątpliwości budzi dopuszczalność stosowania systemów rabatowych przez przedsiębiorców posiadających pozycję dominującą. Tacy przedsiębiorcy mają bowiem wystarczającą siłę rynkową, aby prowadzić politykę handlową w znacznym stopniu niezależną od działań pozostałych uczestników rynku (dostawców, odbiorców i konkurentów). Pozycja dominująca pozwala im również wykorzystywać systemy rabatowe w celu zapobiegania skutecznej konkurencji, w tym poprzez eliminowanie istniejących konkurentów oraz tworzenie lub umacnianie barier wejścia utrudniających rozpoczęcie działalności na rynku innym przedsiębiorcom. Przepisy zakazujące nadużywania pozycji dominującej nie odnoszą się wprost do systemów rabatowych, jednak wiele wątpliwości z tego zakresu rozstrzyga praktyka decyzyjna organów ochrony konkurencji, zwłaszcza Komisji Europejskiej, a także orzecznictwo sądowe. Najmniej problematyczne wydają się tzw. rabaty ilościowe, w których obniżka ceny ma charakter obiektywny, czyli dotyczy każdego klienta dokonującego jednorazowego zakupu o określonej wielkości. Istnieje domniemanie, iż tego typu rabaty odzwierciedlają oszczędności kosztów i inne korzyści efektu skali, w związku z czym nie należy ich traktować jako praktyki ograniczającej konkurencję nawet w przypadku, gdy dotyczą przedsiębiorstw dominujących. Na podobnych zasadach dozwolone są rabaty inne niż ilościowe, jeżeli znajdują uzasadnienie w udokumentowanych korzyściach ekonomicznych dla przedsiębiorcy, który je stosuje. Jakiekolwiek płatności lub inne świadczenia przyznawane klientom na zasadach dyskrecjonalnych i według niejasnych kryteriów są jednak zakazane. Największe ryzyko naruszenia reguł ochrony konkurencji stwarzają jednak tzw. rabaty lojalnościowe lub fidelizacyjne. Taki charakter mają m.in. rabaty, które przedsiębiorca dominujący przyznaje klientom w zamian za zobowiązanie do dokonywania u niego całości lub niemal całości swoich zakupów. Takie rabaty najczęściej skutkują trwałym związaniem klientów z przedsiębiorcą dominującym, ograniczając rynek zbytu jego konkurentom, co w dłuższej perspektywie czasowej może prowadzić do ich eliminacji z rynku, a także wzrostu barier wejścia na rynek. Podobne skutki mogą wywoływać na rynku rabaty, które rozliczane są w oparciu o wielkość zakupów dokonanych u przedsiębiorcy dominującego w stosunkowo długim okresie czasu (pół roku – rok), oraz rabaty, które zależą od osiągnięcia określonych wielkości zakupów (tzw. rabaty celowe). Im dłuższy okres rozliczeniowy dla zakupów uprawniających do rabatu, tym większa jest zależność klientów od przedsiębiorcy dominującego i tym większe prawdopodobieństwo zamknięcia rynku zbytu dla jego konkurentów. Z powyższych względów przedsiębiorcy posiadający pozycję dominującą na rynku powinni kształtować swoją polityką rabatową szczególnie uważnie, opierając ją na obiektywnych i ekonomicznie uzasadnionych kryteriach.