Zasada niepołączalności funkcji i stanowisk w spółkach kapitałowych

Zgodnie z art. 387 k.s.h. par. 1 członek zarządu, prokurent, likwidator, kierownik oddziału lub zakładu oraz zatrudniony w spółce główny księgowy, radca prawny lub adwokat nie może być jednocześnie członkiem rady nadzorczej. Paragraf 2 stanowi że, przepis par. 1 stosuje się również do innych osób, które podlegają bezpośrednio członkowi zarządu oraz likwidatorowi. Paragraf 3 mówi, że przepis par. 1 stosuje się odpowiednio do członków zarządu i likwidatorów spółki lub spółdzielni zależnej. W spółce z o.o. zakaz ten odnosi się również do członków komisji rewizyjnej. Chodzi więc o niedopuszczalność kontroli własnej działalności. Szczególnie ciekawy problem dotyczy par. 2 art. 214 i 387 k.s.h., tj. osób podległych bezpośrednio zarządowi w zakresie prowadzenia spraw i reprezentacji. W praktyce można rozpatrywać kilka sytuacji. Po pierwsze, kwestię podległości członkom zarządu osoby już zatrudnionej w spółce, co należy rozumieć szeroko jako stosunek pracy, zlecenia, zawarcie umowy o zarządzanie. Nie zawsze jednak chodzi tu tylko o stosunek zatrudnienia, często istotna jest podległość organizacyjna, również faktyczna. Wszystkie te sytuacje uniemożliwiają wybór rady nadzorczej. Dopiero ustąpienie stanu podporządkowania, na przykład przez rozwiązanie umowy o pracę, może umożliwić wybór do rady nadzorczej. Druga sytuacja wiąże się ze stanem, w którym dana osoba była członkiem rady nadzorczej i nawiązany został stosunek organizacyjny bądź zobowiązaniowy, który spowodował podległość zarządowi. W takiej sytuacji nawiązanie przez członka rady na przykład stosunku pracy, który powoduje bezpośrednią podległość zarządowi, skutkuje wygaśnięciem mandatu członka rady nadzorczej. Podobnie jak w pierwszym przypadku – wybór do rady nadzorczej osoby podporządkowanej bezpośrednio zarządowi powoduje nieważność takiego wyboru – tak w przypadku drugim, gdy w trakcie trwania kadencji osoba zostaje podporządkowana zarządowi, mandat jej wygasa z mocy samego prawa i dzieje się to automatycznie. Stan łączenia tych funkcji nie może trwać nawet przez bardzo krótki okres. Konsekwencja w postaci natychmiastowego wygaśnięcia mandatu wiąże się z jego podstawą, jaką jest określony stosunek organizacyjny. W związku z tym stosunek ten wygasa, natomiast stosunki obligacyjne wymagają czynności adekwatnych do danego stanu faktycznego. Członkostwo to można uzyskać dopiero po kolejnym prawidłowym powołaniu do pełnienia funkcji. Nie ma tu znaczenia z punktu widzenia spółki wpis bądź wykreślenie z rejestru, gdyż mają one znaczenie deklaratoryjne, a nie konstytutywne. To okoliczność wygaśnięcia mandatu decyduje o braku podstaw do pełnienia funkcji członka rady nadzorczej. Artykuł 387 i 214 k.s.h. mają na celu niedopuszczenie do połączenia funkcji nadzoru i zarządzania przede wszystkim z punktu widzenia rady nadzorczej. Przepis ten nie odnosi się nawet do podjęcia czynności członka rady, ale do bycia jednocześnie członkiem tego organu. Jeżeli doszło do objęcia funkcji lub stosunku, o którym mowa w art. 214 i 387 k.s.h., nie ma żadnego znaczenia np. zaprzestanie świadczenia pracy, bo to nie decyduje o odpadnięciu przyczyn niepołączalności funkcji. Artykuły 387 i 214 k.s.h. mają charakter normy iuris cogentis i nie mogą być wolą stron zmienione. Nie jest więc dopuszczalna umowna zamiana zasad określonych w tych przepisach.