Czy służebność przesyłu może ustanowić użytkownik wieczysty

Z uwagi na brzmienie art. 305¹ kodeksu cywilny, w którym mowa jest o możliwości obciążenia służebnością przesyłu nieruchomości, pojawiły się opinie, że służebność ta może obciążać jedynie własność nieruchomości. Argumenty prawne są jednak nieprzekonujące.

Warto odwołać się w tym miejscu do orzecznictwa oraz literatury dotyczących służebności gruntowych. Definiujący je przepis art. 285 par. 1 kodeksu cywilnego również bowiem głosi, że taką służebnością można obciążyć nieruchomość. Tymczasem powszechnie przyjmuje się, że służebność gruntowa może obciążać prawo użytkowania wieczystego. Teza taka jest zawarta w postanowieniu Sądu Najwyższego z 17 stycznia 1974 r., III CRN 316/73. Stwierdzono w nim, że wieczyste użytkowanie zostało ukształtowane jako instytucja pośrednia między prawną kategorią własności a kategorią tzw. praw rzeczowych ograniczonych. Należy zatem przy trudnościach interpretacyjnych posługiwać się analogią przede wszystkim do przepisów dotyczących treści i wykonywania własności, a więc m.in. również do przepisów o służebności drogi koniecznej. Warto też wspomnieć o uchwale Sądu Najwyższego z 22 października 1968 r., III CZP 98/68, w której stwierdzono, że z charakteru użytkowania wieczystego wynika, że należy doń odpowiednio stosować przepisy dotyczące prawa własności, w tym przepisy normujące kwestię tzw. służebności drogi koniecznej. Podobnie wiodący przedstawiciele nauki prawa stoją na stanowisku, że użytkownik wieczysty może ustanowić służebność gruntową obciążającą jego prawo. Pogląd ten opiera się na zasadzie rozporządzalności użytkowania wieczystego. Warto wspomnieć, że w nauce przedstawiono również alternatywną koncepcję, zgodnie z którą użytkownik wieczysty może obciążyć służebnością nie tyle prawo użytkowania wieczystego, co prawo własności nieruchomości. Nie zdobyła ona jednak szerszego uznania.