Od kiedy liczyć bieg dziesięcioletniego przedawnienia

partner zarządzający Kancelaria Chałas i Wspólnicy W orzecznictwie Sądu Najwyższego można było do niedawna wyróżnić dwa kierunki interpretacji art. 442 par. 1 zdanie drugie kodeksu cywilnego. Według jednego literalne brzmienie art. 442 k.c. wskazuje na to, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się zawsze po upływie 10 lat od zdarzenia wywołującego szkodę. Oznaczać to może, że określone roszczenie przedawni się zanim nie tylko stanie się wymagalne, ale nawet zanim w ogóle powstanie. Za taką interpretacją przepisu art. 442 k.c. przemawia wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna. Przyjęcie tego kierunku interpretacji skutkować może pozbawieniem poszkodowanego ochrony swych praw, które jeszcze nie powstały, ze względu na przedawnienie się roszczeń. Dotyczy to w szczególności szkód na osobie, związanych z błędami lekarskimi albo wyrządzonych osobom małoletnim. Drugi pogląd natomiast daje wyraz stwierdzeniu, iż roszczenie odszkodowawcze nie może ulec przedawnieniu, zanim wystąpi szkoda i jest poparty względami natury słusznościowej. Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej sygn. akt III CZP 84/05 z 17 lutego 2005 r. rozwiał wszelkie wątpliwości w powyższym zakresie i orzekł, że jedynym słusznym poglądem jest ten, z którego wynika, iż roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się zawsze z upływem 10 lat, niezależnie od tego, kiedy ujawniła się i powstała szkoda. Zdaniem Sądu Najwyższego, art. 442 par. 1 zdanie 2 k.c. dotyczy roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym niezależnie od tego, jakie dobro uznało uszczerbku i niezależnie od rodzaju szkody. Przepisem ogólnym określającym początek biegu przedawnienia jest art. 120 k.c., według którego bieg ten – z wyjątkiem roszczeń o zaniechanie – rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się lub stałoby się wymagalne. Liczne przepisy kodeksu cywilnego – w tym przepis art. 442 par. 1 zdanie 2 k.c. – i innych ustaw zawierają jednak postanowienia, z których wynika, że bieg przedawnienia określonych roszczeń może rozpocząć się w innej chwili. Dzień, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę, stanowi początek dziesięcioletniego terminu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody, po upływie którego definitywnie nie można żądać jej naprawienia. Ograniczenie takie służy przede wszystkim stabilności i pewności stosunków społecznych, co stanowi podstawowy cel instytucji przedawnienia. Należy pamiętać, iż zapobieżeniu niekorzystnym dla poszkodowanego skutkom przewidzianego w art. 442 par. 1 zdanie 2 k.c. przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, gdy szkoda jeszcze nie powstała, może służyć przyjęta w orzecznictwie konstrukcja powództwa o ustalenie odpowiedzialności sprawcy za szkodę przyszłą, którego wytoczenie powoduje przerwanie biegu przedawnienia. Możliwe jest też uznanie zarzutu przedawnienia roszczenia za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Norma art. 5 k.c. ma jednak charakter wyjątkowy i może być zastosowana tylko po wykazaniu wyjątkowych okoliczności.