Artykuły autora

Wszyscy mamy własne zdanie na temat ostatnich decyzji władzy dotyczących Trybunału Konstytucyjnego. Pomijam niebezpieczną treść tych decyzji, ale zwracam uwagę na sytuację, kiedy na temat prawa zaczynają się wypowiadać kompletni laicy.

We Francji, jak wiemy, Marine Le Pen poniosła zaskakującą klęskę w drugiej turze wyborów samorządowych. Stało się tak dzięki umiejętnej współpracy republikańskiej prawicy i socjalistycznej lewicy. Wszystko legalnie i zgodnie z regułami demokracji proceduralnej. Pani Le Pen jednak nie wytrzymała i nazwała to „haniebnym zwycięstwem”. Słowa, ale czy tylko słowa?

Najwybitniejsi myśliciele polityczni połowy XIX w., czyli Alexis de Tocqueville i John Stuart Mill, byli pryncypialnymi zwolennikami demokracji. W tekstach, a także w korespondencji, jaką między sobą prowadzili, niepokoili się dwoma potencjalnie niebezpiecznymi zjawiskami, jakie mogą wystąpić w demokracji.

Wśród reakcji na wydarzenia w Paryżu najczęściej – obok ubolewania – słyszymy straszenie. Że kolejny zamach jest możliwy wszędzie w Europie w każdej chwili; że trzeba zahamować falę uchodźców; że Europa, jaką znaliśmy, już się skończyła.

Przywykliśmy już do tego, że przed wyborami wysłuchujemy bardzo wielu obietnic, które potem albo w ogóle nie są realizowane, albo z ograniczeniami i na warunkach, jakie zasadniczo różnią się od tego, czego oczekiwaliśmy.

Od przełomu XIX i XX wieku zmieniło się w naszym otoczeniu prawie wszystko. Nie zmieniły się jednak, lub tylko minimalnie, reguły demokracji proceduralnej. Czasem powoduje to sytuacje, które oceniamy jako anachroniczne. Nie chodzi mi tym razem o atakowanie PiS, gdyż podobnie odbywa się formowanie rządu w większości europejskich krajów demokratycznych. Mamy, obserwując te przymiarki, poczucie nie tylko anachronizmu, ale także przypadkowości, co razem nie zwiększa zaufania do przyszłego rządu, a raczej przeciwnie.

Podobnie jak wielu komentatorów nie sądzę, by PiS rozpoczął szaleństwo w zakresie finansów i gospodarki. Na początek będą tylko niewielkie zmiany polityki zagranicznej. Zresztą pieniądze i politykę zagraniczną jest łatwiej kontrolować, a każda przesada w tych dziedzinach może podlegać natychmiastowej krytyce opozycji i być może nawet twardzi przedstawiciele PiS zmiękną w obliczu realiów finansowych. Z mniejszym przekonaniem, ale jednak sądzę, że PiS nie rozpocznie od forsowania ustaw obyczajowych lub zmieniania uchwalonych w poprzedniej kadencji. Nie jest to wykluczone, ale z czasem, tak by nie zwracać nadmiernej uwagi, zmiany te zaczną się pojawiać.

Za kilka dni idziemy głosować. To nie jest obowiązek, ale przywilej i trzeba korzystać z przywileju, który wywalczyli nasi ojcowie. Wiem, że nie każdy ma na kogo głosować. Wiem, że wielu z nas – i mnie – żadna partia nie podoba się w pełni. Nastał marny czas w polityce, co jest tym bardziej niebezpieczne, że nastał też groźny czas w całym świecie. Tak trudnej sytuacji po 1989 r. jeszcze na Zachodzie i w świecie całym nie było. Tym bardziej trzeba pójść na wybory. Jakimi kryteriami się kierować? Proponuję tylko jedno: odrzucić tych, którzy nas straszą.