Samorządy mogły wydać nawet 2,1 mld zł więcej na zadania zlecone, niż udzielone im dotacje z budżetu państwa – oszacował Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego. Do tych wyliczeń odniosła się wiceminister finansów Hanna Majszczyk podczas posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.
Szacunki Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego (NIST) to wstęp do zaprezentowania całościowego raportu o finansowaniu zadań zleconych "W otchłani niepewności, czyli o finansowaniu zadań zleconych samorządom terytorialnym". NIST przeprowadził badanie wśród 115 gmin, 16 miast na prawach powiatu, 41 powiatów i 8 województw. Każda grupa samorządów została zapytana o finansowanie dwóch zadań. Na tej podstawie oszacowano różnicę między wielkością wydatków na zadania zlecone a otrzymywanymi dotacjami.
Tyle samorządy dopłacają do zadań zleconych
Wstępne wyniki raportu zaprezentował dyrektor NIST prof. Paweł Swianiewicz podczas kwietniowego posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Wskazał, że dotacje dla samorządów na zadania zlecone w 2025 r. wyniosły 33 mld zł. Stanowiły więc ok. 7 proc. ich dochodów budżetowych (466 mld zł). To kontynuacja prac NIST, który wcześniej sprawdził, ile spraw sądowych o niedofinansowane zadania zlecone wygrały samorządy ze Skarbem Państwa.
NIST zapytał wybrane samorządy o finansowanie zadań zleconych z zakresu m.in. ewidencji ludności i działalności gospodarczej, gospodarowania nieruchomościami czy świadczeń rodzinnych. Na tej podstawie oszacowano, że w skali kraju różnica między wielkością wydatków na te zadania zlecone a otrzymywanymi dotacjami mogła wynieść 749 mln zł. Z kolei w przypadku wszystkich zadań zleconych mogło to być przynajmniej 2,1 mld zł.
Czy to luka w finansowaniu zadań zleconych?
– Trzeba tę ekstrapolację traktować z bardzo dużą ostrożnością – mówił prof. Paweł Swianiewicz. Podkreślał, że wynik jest przybliżony i prawdopodobnie zaniżony ze względu na brak pełnej informacji w wielu urzędach samorządowych. Jednocześnie zaznaczył, że wyliczenia nie mówią o luce w finansowaniu zadań zleconych, a o różnicy między wielkością wydatków na zadania zlecone a otrzymywanymi dotacjami. A to dlatego, że NIST nie ma narzędzi do oceny, czy wszystkie poniesione przez samorządy wydatki były niezbędne.
Do wyliczeń odnieśli się samorządowcy, którzy podkreślali, że co roku z lokalnych budżetów trzeba dokładać do realizacji zadań zleconych. Mówili również o przewlekłych postępowaniach, kiedy samorząd zdecyduje się pozwać Skarb Państwa.
– Jestem przekonany, że za kilka lat zapadnie korzystny dla nas wyrok i odsetki będą wyższe niż roszczenie, które wynosi 6 mln zł – przekonywał Krzysztof Kosiński, prezydent Ciechanowa.
Tylko presja zmieni podejście rządu
Doświadczenie przy prowadzeniu w imieniu JST sporów ze Skarbem Państwa w zakresie niedofinansowania realizacji zadań zleconych potwierdza ustalenia NIST przedstawione na posiedzeniu KWRIST. Nawet w średniej wielkości gminach skala niedofinansowania liczona jest w milionach złotych. Samorządy bardzo często decydują się na walkę przed sądami tylko o część poniesionych wydatków (np. koszty płacowe związane ze stanowiskami pracy bezpośrednio realizującymi zadania zlecone), pomijając inne koszty, których nie byłoby trzeba ponosić, gdyby nie konieczność realizacji zadań zleconych.
Zamiast rozwiązań systemowych rząd woli długotrwałe procesy, mając świadomość, że wizja kilku lat w sądzie zniechęci wiele samorządów do walki. Każda zniechęcona gmina to „oszczędność”, która pozwala na sfinansowanie wypłat dla wygrywających w sądach JST, nawet przy konieczności zapłaty wysokich odsetek.
Moim zdaniem jedynie zwiększona presja wynikająca z kolejnych przegranych spraw może zmienić podejście strony rządowej i doprowadzić do ucywilizowania zasad finansowania realizacji zadań zleconych przez samorządy.
Maciej Kiełbus, partner zarządzający w Ziemski & Partners Kancelaria Prawna Kostrzewska, Kołodziejczak i Wspólnicy sp.k. w Poznaniu
MF o zadaniach zleconych
Szacunki NIST oceniła też Hanna Majszczyk, wiceminister finansów. Podkreślała, że w ostatnim czasie wzrosła rezerwa na zadania zlecone, której podziału dokonują wojewodowie.
– Oczywiście z całym szacunkiem do instytutu i pana profesora, ale firmowanie tego materiału słowem raport jest nieadekwatne. Nie możemy mówić o raporcie w momencie, kiedy mamy coś na podstawie analizy sondażu i z tyloma zastrzeżeniami. Aczkolwiek bardzo doceniam szeroki zakres prac – argumentowała wiceszefowa MF.
Pełny raport NIST o finansowaniu zadań zleconych ma ukazać się za kilka tygodni.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu