samorządy

Zegar tyka. Samorządy mają czas do 31 sierpnia na przyjęcie nowych planów ogólnych gmin Choć resort rozwoju uspokaja, powołując się na optymistyczne statystyki, eksperci ostrzegają przed paraliżem inwestycyjnym od września. Główną barierą jest ograniczony dostęp do urbanistów, wywołany skumulowanym popytem.

Rząd szykuje reformę systemu koordynacji działań związanych z przeciwdziałaniem zakażeniom HIV i zwalczaniem AIDS. Mają zostać zlikwidowane dotychczasowe, rozproszone harmonogramy roczne, a odpowiedzialność za program ma zostać przeniesiona na poziom regionalny.

Tomasz Majda: Ograniczony dostęp do usług urbanistów to nie największy problem samorządów, które muszą dziś szybko uchwalić plany ogólne. W dłuższej perspektywie większym problemem może być niska jakość wdrożonych dokumentów.

Bez pilnego wdrożenia systemu ROP koszty gospodarowania odpadami będą nadal rosły, a ciężar ponownie spadnie na mieszkańców – alarmują organizacje samorządowe. Przedstawiciele metropolii, miast i gmin apelują do rządu o jak najszybsze uchwalenie projektu ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100), argumentując, że obecny model finansowania systemu osiągnął granice swojej wydolności.

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej nie powinna oznaczać centralizacji decyzji o wydatkowaniu środków. O konieczności większego upodmiotowienia samorządów, skutkach dotychczasowej polityki spójności i wyzwaniach związanych z nowymi priorytetami UE dyskutowali uczestnicy panelu „Polityka spójności bez granic zewnętrznych – strategiczne wykorzystanie funduszy europejskich w kraju” podczas Kongresu Perły Samorządu w Toruniu.

Problemy z ogłaszaniem aktów prawa miejscowego czy niejednolite podejście do rozstrzygnięć nadzorczych – to część zarzutów Najwyższej Izby Kontroli (NIK) do wojewodów. NIK sformułowała wnioski dotyczące zmian systemowych w tym zakresie. Kontrolą objęto województwa: pomorskie, lubelskie, lubuskie i warmińsko-mazurskie.

Po pierwszym kwartale samorządy wypracowały nadwyżkę, jednak optymizm może być przedwczesny. O realiach budżetowych, kontraktowaniu środków z KPO oraz skutkach reformy dochodów w studiu DGP podczas Kongresu Perły Samorządu opowiedział Stanisław Kubeł, zastępca prezydenta Ostrołęki. Jak wskazał, analiza sytuacji finansowej sektora samorządowego na podstawie danych z jednego kwartału bywa złudna.

Kultura, rozwój transportu publicznego, modernizacja szpitali, wsparcie dla seniorów – Piotr Całbecki, marszałek województwa kujawsko-pomorskiego, opowiedział w studiu DGP o inwestycjach ważnych dla mieszkańców, ale także wspierających turystykę czy rozwój gospodarczy regionu. Rozmowa odbyła się podczas Kongresu Perły Samorządu 2026 w Toruniu.

Wiceminister finansów Hanna Majszczyk poinformowała w Sejmie, że dotacje udzielane samorządom na realizację zadań zleconych co roku są zwiększane. Do tego dochodzą pieniądze z rezerw. Przedstawiciele samorządów alarmowali, że to wciąż za mało i wycenę zadań zleconych należy ustandaryzować.

Reforma finansowania samorządów z 2024 r. podniosła ich dochody i zwiększyła samodzielność budżetową, ale w innych obszarach autonomia wspólnot lokalnych się kurczy - w niektórych przypadkach na ich własne życzenie - pisze Piotr Wójcik.

Podczas środowego posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego (KWRiST) nie obyło się bez życzeń z okazji Dnia Samorządu Terytorialnego. Lokalni włodarze wyrazili jednak rozczarowanie tempem prac nad samorządowymi pakietami decentralizacyjnymi. Odnieśli się też do braku spotkania z premierem Donaldem Tuskiem.

Fundacja im. Stefana Batorego opracowała kolejny raport o tym, jak rząd dzieli się władzą z samorządami. Wyniki Indeksu samorządności 2025 mogą być dla wielu zaskoczeniem. Znamy już szczegóły badania, które ocenia siłę polityczną, ustrojową i potencjał zadaniowo-finansowy lokalnych władz.

Wszystkie samorządy mają problemy ze zbyt niskimi dotacjami na zadania zlecone, ale skala niedofinansowania jest zróżnicowana – wynika z raportu "W krainie niejasności, czyli o finansowaniu zadań zleconych samorządom terytorialnym" Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego. Różnica między poniesionymi wydatkami a wielkością dotacji może wynosić ponad 2,1 mld zł.

Zamiast realizować ustawowe zadania władze lokalne coraz więcej dopłacają do działalności szpitalnej. Tylko w 2025 r. powiaty przeznaczyły na ten cel ponad 750 mln zł. To efekt braku pieniędzy w systemie i niedoszacowania wycen medycznych.

Gmina Zabór w kategorii gmin wiejskich, Choroszcz w kategorii gmin miejsko-wiejskich, Józefów wśród gmin miejskich – to zwycięzcy rankingu finansowego samorządu terytorialnego. Wśród powiatów ziemskich liderem okazał się powiat leszczyński, a w zestawieniu miast na prawach powiatu najlepsza okazała się Bydgoszcz.

O wyrównaniu brakujących wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2024 i 2025 poinformował Związek Miast Polskich. Łącznie do samorządów popłynęło 1,4 mld zł, z czego 584 mln zł do miast na prawach powiatu.

Samorządy mogły wydać nawet 2,1 mld zł więcej na zadania zlecone, niż udzielone im dotacje z budżetu państwa – oszacował Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego. Do tych wyliczeń odniosła się wiceminister finansów Hanna Majszczyk podczas posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

Dr Marcin Mazuryk: Od rządu oczekujemy wdrożenia Planu Społeczno-Klimatycznego, aby można było wykorzystać dotacje z UE na zakup ekologicznych autobusów, oraz pilnego ukończenia prac nad projektem ustawy o publicznym transporcie zbiorowym. Z wykluczeniem transportowym trzeba walczyć.