ludzie niepodległości

Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Jarosław Iwaszkiewicz, Kazimierz Wierzyński, Jan Lechoń. Każdy z osobna wybitny. Razem byli zjawiskiem niepowtarzalnym.

Polska hrabianka i jeden z najlepszych szpiegów II wojny światowej. Pierwsza kobieta w brytyjskim Secret Intelligence Service, którą, jak twierdzą biografowie, premier Winston Churchill nazywał swoją ulubioną agentką. A Ian Fleming uwiecznił, wzorując na niej postać Vesper w pierwszej powieści o Jamesie Bondzie – „Casino Royale”.

 Tylko cztery osoby w historii otrzymały Nagrodę Nobla dwa razy. Jako pierwszej – i jedynej jak dotąd kobiecie – zaszczyt ten przypadł Marii Skłodowskiej-Curie.

 Pogrzebała stary świat. Obaliła mury, zerwała kajdany, połamała bat. Dzięki niej – jako wspólnota – nie tylko odzyskaliśmy godność i wolność, ale też rozpoczęliśmy marsz, którego finałem był upadek żelaznej kurtyny.

 Szlachcic urodzony w 1885 r., karierę rewolucjonisty w Organizacji Bojowej PPS zaczął 21 lat później. Kierował wieloma akcjami bojowymi, jak choćby zastrzelenie carskiego generała-gubernatora ds. policji. Przyjaźnił się z Piłsudskim, w czasie I wojny został szefem jego sztabu.

Jerzy Kulej, Józef Grudzień, Marian Kasprzyk, Zbigniew Pietrzykowski, Leszek Drogosz, Kazimierz Paździor, Jan Szczepański, Tadeusz Walasek, Jerzy Adamski, Artur Olech czy Zygmunt Chychła. To tylko niektórzy spośród wybitnych polskich pięściarzy. A najwybitniejszy był ich trener – Feliks „Papa” Stamm.

Chciałem, żeby Warszawa była wielka. I została wielka! Widzę ją przez okno w całej jej chwale, otoczoną chmurami dymów, czerwoną od ognia pożarów. Wspaniała, nie do opisania – Warszawa walcząca!” – tak prezydent stolicy mówił przez radio do jej mieszkańców 25 września 1939 r., chwilę po nalocie dywanowym, w którym zginęło 10 tys. osób. Odmówił wykonania rozkazu ucieczki z miasta.

Pierwsza dama polskiego sportu. Ale to truizm. Irena Kirszenstein-Szewińska była nie tylko damą. Była nadzieją i dowodem na to, że Polka potrafi. W szarym kraju – najlepsza, najszybsza, skacząca najdalej – była uosobieniem tego, że niemożliwe nie istnieje. Choć nie sposób jej osiągnięć sprowadzić jedynie do wyników, to samo ich przypomnienie przyprawia o zawrót głowy.

Kiedy dostała Nagrodę Nobla w 1996 r., Czesław Miłosz napisał tekst pod znaczącym tytułem: „A nie mówiłem?”.

Na pocątku wsędy byli górole, a dopiero pote porobiyli się Turcy i Zydzi. Górole byli tyz piyrsymi »filozofami«. »Filozof« – to jest pedziane po grecku. Znacy telo co: »mędrol«” – wyjaśniał w pierwszych słowach swojej „Filozofii po góralsku”. I mędrolem ksiądz Tischner był nieprzeciętnym.

Do historii przeszedł nie tylko jako wybitny matematyk, ale również jako jeden z twórców bomby wodorowej. Ulam był stałym gościem w „Szkockiej”, gdzie spotykali się członkowie lwowskiej szkoły matematycznej.

Ladies and gentlemen, będę mówił po polsku, bo chcę powiedzieć to, co myślę, a myślę zawsze po polsku” – stwierdził, gdy w 2000 r. odbierał honorowego Oscara za całokształt twórczości.

Społecznica naturalna, z głębokim przekonaniem, że o ludzi trzeba walczyć, z ludźmi trzeba być. Walcząca samotnie” – opowiadał o Annie Walentynowicz Jacek Kuroń.

Chyba najbardziej nieoczywista postać z tych, które miały decydujący wpływ na losy niepodległej Polski. Legenda, która własnoręcznie podważyła swoją legendarność. Jedno jest pewne – bez lidera Solidarności Polska, Europa i świat wyglądałyby inaczej.

Opowieści o tym, jakim cudem komunistyczne władze mentalnie tkwiące jeszcze w stalinizmie pozwoliły, by górale i sądeckie lachy zaczęli się legalnie bogacić, jest wiele. Najbardziej prawdopodobna jest ta ze śliwowicą łącką w roli głównej.

Chłop z urodzenia, ludowiec z przekonania; jeden z założycieli PSL „Piast”. Funkcję premiera objął w lipcu 1920 r. – w krytycznym momencie wojny z bolszewikami. Rząd przetrwał kilka miesięcy, ale za jego kadencji ustało się zarówno ustalić ustrojowy kształt państwa w konstytucji marcowej, jak i wschodnie granice w pokoju brzeskim. Sam Witos wciąż prowadził gospodarstwo, nosił sukmanę i gardził krawatem.

Prymas Polski od 1948 do 1981 r., nazywany Prymasem Tysiąclecia. W trakcie jego posługi przypadała 1000-letnia rocznica chrztu Polski (1966 r.). Przygotowania do niej trwały 10 lat, a Kościół musiał „rywalizować” z obchodami 1000-lecia Państwa Polskiego, organizowanymi przez komunistów. Rządzący nie mogli jednak gorzej trafić. Musieli mierzyć się z człowiekiem nieugiętym i charyzmatycznym.

Warszawa, która w trakcie II wojny światowej straciła większość zabytkowej architektury, nie odzyskałaby jej, gdyby nie grupa zapaleńców skupionych w Biurze Odbudowy Stolicy. Wśród nich był Zachwatowicz, generalny konserwator zabytków.