Kluby czytelnika w marketach to obejście prawa. Sąd Najwyższy nie ma wątpliwości, jest kolejny wyrok i komentarz GIP

Kluby czytelnika w marketach to obejście prawa. Sąd Najwyższy nie ma wątpliwości

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, w tym roku handel w niedziele jest dopuszczalny jeszcze tylko podczas czterech dni – najbliższy taki termin przypada 30 sierpnia. W pozostałe niedziele obowiązuje pełny zakaz prowadzenia handlu, wykonywania czynności z nim związanych, a także powierzania pracownikom lub zatrudnionym jakiejkolwiek pracy w tym zakresie.

Ustawa z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni przewiduje jednak katalog wyjątków. Jednym z nich jest art. 6 ust. 1 pkt 10, dopuszczający pracę w placówkach handlowych działających „w” zakładach prowadzących działalność kulturalną, sportową, oświatową, turystyczną lub związaną z wypoczynkiem. To właśnie ten przepis stał się przedmiotem licznych prób nadinterpretacji przez sieci handlowe.

Kontrole PIP: co trzeci sklep łamie przepisy

Dane Państwowej Inspekcji Pracy pokazują, że problem obchodzenia zakazu handlu w niedziele nie maleje. W 2025 roku nieprawidłowości stwierdzono aż w 33,2 proc. wszystkich przeprowadzonych kontroli. Skala naruszeń różniła się w zależności od wielkości placówki – wśród 185 skontrolowanych sklepów wielkopowierzchniowych nieprawidłowości wykryto w aż 41,1 proc. przypadków, natomiast wśród mniejszych sklepów odsetek ten wyniósł 32,5 proc.

Klub czytelnika kontra rzeczywistość sklepu wielkopowierzchniowego

Najnowszy wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2026 r. (sygn. akt III KK 26/26) dotyczy sprawy przeciwko sieci marketów, w której pracownicy świadczyli pracę w niedziele objęte ustawowym zakazem. Spółka broniła się argumentem, że korzysta z wyjątku przewidzianego dla placówek prowadzących działalność kulturalną – powołując się na funkcjonujący na terenie sklepu „klub czytelnika”. Państwową Inspekcję Pracy reprezentował w tej sprawie oskarżyciel publiczny. Sąd pierwszej instancji wydał wyrok uniewinniający, który następnie utrzymał w mocy sąd drugiej instancji. Sprawa trafiła jednak do Sądu Najwyższego za sprawą kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego – i to właśnie ta kasacja została uznana za zasadną.

Zobacz również

Miliony Polaków muszą koniecznie zgłosić się w urzędzie i zapłacić za nowy, obowiązkowy dokument. Termin już wskazali, podali też nowy cennik

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku wskazał na kluczową kwestię interpretacyjną. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu mówi jednoznacznie o placówkach handlowych działających „w” zakładach kulturalnych, sportowych, oświatowych, turystycznych czy wypoczynkowych – a więc o sytuacji, gdy to sklep funkcjonuje na terenie takiego zakładu, nie odwrotnie.

Regulacja ta nie obejmuje natomiast sytuacji przeciwnej – gdy w typowej placówce handlowej dodatkowo wydzielono przestrzeń na działalność kulturalną czy oświatową. Innymi słowy: kierunek relacji między działalnością handlową a kulturalną ma fundamentalne znaczenie dla możliwości skorzystania z wyjątku od zakazu.

Ugruntowana linia orzecznicza

Główny Inspektor Pracy Janusz Krasoń podkreśla, że najnowsze orzeczenie wpisuje się w spójną i konsekwentną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego. Podobne stanowisko sąd zajmował już wcześniej – w wyroku z 16 listopada 2023 r. (sygn. akt I KK 346/23) oraz w wyroku z 10 lipca 2024 r. (sygn. akt V KK 491/23).

– To kolejne orzeczenie Sądu Najwyższego, które potwierdza, że wydzielenie na terenie sklepu miejsca na regał z książkami oraz miejsc do siedzenia nie czyni z placówki handlowej biblioteki lub czytelni, jak też nie zmienia przeznaczenia tego sklepu, który nadal pozostaje marketem – wyjaśnia Janusz Krasoń.

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na jeszcze jeden aspekt sprawy – świadomość przedsiębiorców co do kontrowersyjności takich praktyk. Sąd zauważył, że skoro obwiniony zdecydował się na zasięgnięcie opinii prawników, musiał być świadomy, że wykładnia przepisu jest sporna i może okazać się dla niego niekorzystna. Praktyka tworzenia „klubów czytelnika” w sklepach była bowiem na tyle kontrowersyjna, że stała się przedmiotem szerokich komentarzy medialnych, w których jednoznacznie określano ją jako „wytrych prawny” służący omijaniu ustawowych ograniczeń.