Jeszcze tej jesieni rząd ma zaprezentować „Krajową Strategię Młodzieży” – dokument, który wyznaczy kierunki polityki państwa wobec młodego pokolenia na kolejne lata. Trwający właśnie etap konsultacji społecznych to moment, w którym również środowisko osób z niepełnosprawnościami głośno przypomina o swoich potrzebach, wciąż niedostatecznie uwzględnianych w systemowych rozwiązaniach. Warto dołączyć do dyskusji, dopóki jeszcze trwa.
Powstaje „Krajowa Strategia Młodzieży”. Trwają konsultacje w sprawie przyszłości polskiej młodzieży
Powstawanie „Krajowej Strategii Młodzieży” podzielono na trzy następujące po sobie etapy. Punktem wyjścia był raport diagnostyczny opracowany przez specjalistów z Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej, zatytułowany „Diagnoza Młodzieży 2026”. Kolejnym krokiem są aktualnie prowadzone konsultacje społeczne, angażujące zarówno samą młodzież, jak i ekspertów z różnych dziedzin. Finałem całego procesu będzie opracowanie ostatecznego projektu strategii.
Ważne
Nadzór nad całością prac, z ramienia premiera, sprawuje minister edukacji narodowej. Powołano również specjalną Radę ds. Polityki Młodzieżowej, w skład której wchodzą przedstawiciele administracji rządowej, organizacji pozarządowych działających na rzecz młodych ludzi oraz środowisk eksperckich.
Ponad 5,7 miliona młodych osób (15–29 lat) w Polsce stoi dziś przed wyzwaniami związanymi m.in. ze zdrowiem psychicznym, edukacją, rynkiem pracy oraz usamodzielnianiem się
Na stronie rządowej czytamy: ponad 5,7 miliona młodych osób (15–29 lat) w Polsce stoi dziś przed wyzwaniami związanymi m.in. ze zdrowiem psychicznym, edukacją, rynkiem pracy oraz usamodzielnianiem się. Odpowiedzią na te potrzeby jest opracowanie krajowej strategii młodzieżowej – pierwszego od ponad 20 lat kompleksowego dokumentu w tym obszarze. Decyzją Prezesa Rady Ministrów za koordynację działań z zakresu polityki młodzieżowej odpowiedzialny jest Minister Edukacji. Do zadań koordynatora należy m.in.:
- współpraca z administracją rządową, samorządami i organizacjami społecznymi,
- prowadzenie dialogu oraz działań informacyjnych dotyczących polityki młodzieżowej,
- przedkładanie Radzie Ministrów projektów dokumentów rządowych dot. polityki młodzieżowej.
Ważne
W celu wsparcia tych działań powołano Radę do spraw Polityki Młodzieżowej, złożoną z przedstawicieli administracji publicznej, organizacji młodzieżowych i środowiska eksperckiego. Rada wspiera proces przygotowania strategii oraz tworzy przestrzeń dialogu i współpracy.
Od lat o miejsce w podobnych dokumentach zabiegają samorzecznicy reprezentujący osoby ze szczególnymi potrzebami. Jan Gawroński, społeczny zastępca Rzecznika Praw Dziecka i członek wspomnianej Rady, nie ukrywa, że jego udział w pracach ma jeden konkretny cel – zadbać, by w strategii nie zabrakło młodzieży w spektrum autyzmu, z ADHD, zespołem Tourette'a czy niepełnosprawnościami sprzężonymi, a także osób doświadczających bezdomności. Warto pamiętać, że społeczność neuroodmienna jest wewnętrznie bardzo zróżnicowana. Część jej przedstawicieli angażuje się w działalność samorzeczniczą, jednak są też osoby niemówiące lub z niepełnosprawnością intelektualną, które nie mogą samodzielnie zabrać głosu. W ich imieniu – nie odbierając im podmiotowości, lecz dając możliwość bycia usłyszanym – występują najczęściej rodzice.
„Diagnoza Młodzieży 2026”. Co pokazuje raport diagnostyczny?
Bezpłatnie dostępny na stronie www.maszwplywnastrategie.pl raport „Diagnoza Młodzieży 2026” dostarcza sporo danych do przemyślenia. Wynika z niego, że w Polsce żyje obecnie 5,7 mln osób w wieku 15-29 lat, a nawet jedna piąta tej grupy to osoby ze zdiagnozowaną neuroatypowością – w tym w spektrum autyzmu, z ADHD czy specyficznymi trudnościami w nauce.
Ważne
Liczby przedstawione w raporcie budzą niepokój: 60 proc. nastolatków żyje w chronicznym stresie, 62 proc. doświadcza przemocy rówieśniczej, u 40 proc. widoczne są objawy depresyjne, a 17 proc. dokonało samookaleczeń. Ponad połowa młodych dorosłych wciąż mieszka z rodzicami, nie mogąc się usamodzielnić.
Choć dane te odnoszą się do całej populacji młodzieży, osoby neuroatypowe – ze względu na mniejszą odporność na stres i większe narażenie na wykluczenie – doświadczają tych problemów jeszcze dotkliwiej. Jak zauważa Jan Gawroński, strategia nie może udawać, że wszyscy młodzi ludzie startują z tego samego miejsca. Młodzież z niepełnosprawnościami sprzężonymi mierzy się z wyzwaniami zupełnie innej skali – od barier architektonicznych, przez traumy szkolne, po całkowitą zależność od opiekunów.
Nowe pokolenie, nowy język
Autorzy raportu zwracają uwagę na wyraźną zmianę pokoleniową. Generacja Z inaczej niż poprzednie roczniki podchodzi do kwestii tożsamościowych, traktując neuroróżnorodność jako naturalny element ludzkiej autonomii. Coraz częściej widać osoby korzystające ze słuchawek wygłuszających czy gadżetów sensorycznych, a rozmowy o zdrowiu psychicznym przestają być tabu. Zmienia się także sposób opisywania spektrum autyzmu – od języka deficytów i zaburzeń w stronę paradygmatu neuroróżnorodności. To krok w stronę społeczeństwa bardziej otwartego na odmienność, choć proces ten wciąż trwa.
Uczniowie o specjalnych potrzebach – niewidoczna grupa w statystykach
Do grona uczniów wymagających dodatkowego wsparcia zalicza się nie tylko osoby z niepełnosprawnościami ruchowymi, intelektualnymi czy sensorycznymi, ale też uczniów neuroatypowych, dzieci ze specyficznymi trudnościami w nauce (dysleksja, dyskalkulia), a nawet uczniów szczególnie uzdolnionych czy przeżywających kryzysy adaptacyjne. Ze względu na tę różnorodność trudno oszacować dokładną liczebność tej grupy. Problemy zaczynają się już na etapie diagnozy – dostęp do specjalistów bywa ograniczony, zwłaszcza poza dużymi miastami, a system orzecznictwa jest niejednolity. Rodziny mierzą się z wysokimi kosztami terapii, koniecznością rezygnacji z pracy zawodowej przez jednego z opiekunów oraz obciążeniem emocjonalnym, które rzadko jest uwzględniane w jakichkolwiek statystykach.
Triada Odporności jako propozycja zmian
Autorzy raportu proponują wprowadzenie tzw. Triady Odporności – równoległych działań obejmujących budowanie odporności psychicznej młodzieży, zapewnienie bezpieczeństwa w sieci oraz wzmacnianie kompetencji społecznych poprzez pracę z rodzinami. Te kierunki, choć ogólne, mogą przynieść realne korzyści również osobom neuroodmiennym, dla których stabilne środowisko ma kluczowe znaczenie w procesie usamodzielniania się.
Czas na konsultacje
Obecnie proces tworzenia strategii wszedł w fazę konsultacji społecznych, obejmujących debaty, spotkania oraz ankietę dostępną online. W dialogu uczestniczą rady doradcze przy ministrze edukacji oraz gremia młodzieżowe, w tym wojewódzkie sejmiki młodzieżowe. Na stronie: https://maszwplywnastrategie.pl/formularz-dla-doroslych/, czytamy:
Zapraszamy Cię do wypełnienia krótkiej ankiety i zabrania głosu w ważnej sprawie! Ankieta zajmie Ci 10 minut Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowuje się do stworzenia Krajowej Strategii Młodzieżowej. To ważny dokument, który ma wyznaczyć najważniejsze działania, jakie podejmie rząd i jego instytucje, żeby potrzeby młodych ludzi zostały zaspokojone.Twój głos pozwoli lepiej zrozumieć twórcom strategii, jakie rzeczy dla młodych ludzi są naprawdę ważne, jakie problemy powinny być rozwiązane. Pomożesz zaprojektować lepszą przyszłość dla siebie, swoich rówieśników i dla Polski.Ankieta jest anonimowa. Dane z zebranych ankiet zostaną zliczone i powstanie z nich raport. Raport przekażemy twórcom strategii w Ministerstwie Edukacji Narodowej i opublikujemy na www.
„Krajowa Strategia Młodzieży” ma szansę stać się dokumentem, który realnie wpłynie na życie młodych Polaków – także tych z niepełnosprawnościami i w spektrum autyzmu. Aby tak się stało, konieczne jest uwzględnienie głosów środowisk, które na co dzień mierzą się z barierami niewidocznymi dla większości społeczeństwa. Trwające konsultacje społeczne to wciąż otwarta furtka do wpłynięcia na ostateczny kształt strategii – ankiety dostępne są na stronie www.maszwplywnastrategie.pl. Warto z niej skorzystać, ponieważ – jak mówią sami zainteresowani – nic o nas bez nas.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu