Wielu polskich seniorów przeżywa obecnie ogromne zaskoczenie, sprawdzając stan swojego konta. Zamiast obiecanych, wysokich kwot z połączenia renty rodzinnej (wdowiej) oraz własnej emerytury, na ich rachunki wpływają wyraźnie mniejsze przelewy netto. Część emerytów czuje się oszukana, ale ZUS nie popełnia błędu. To efekt przekroczenia progu podatkowego, przed którym mało kto uprzedzał.
Jak działa pułapka podatkowa dla seniorów?
Kluczem do zrozumienia problemu jest kwota wolna od podatku oraz moment wejścia w życie przepisów o zbiegu świadczeń.
- Kwota wolna od podatku: Wynosi 30 000 zł rocznie.
- Miesięczny limit bez podatku: Daje to dokładnie 2500 zł brutto miesięcznie.
- Mechanizm poboru: Każda złotówka wypłacona powyżej 2500 zł brutto w danym miesiącu podlega opodatkowaniu stawką 12 proc.
Wielu świadczeniobiorców pobierało dotychczas samotną emeryturę lub rentę na poziomie np. 2100 zł lub 2300 zł brutto. Przez to nie płacili oni ani grosza podatku dochodowego (PIT), a z ich kont potrącana była jedynie składka zdrowotna (9 proc.).
Kumulacja świadczeń, czyli bolesny zbieg
Problem pojawił się w momencie, gdy ZUS zaczął masowo wypłacać tzw. renty wdowie. Nowe przepisy pozwalają na łączenie części własnej emerytury z ułamkiem (obecnie 15 proc.) renty po zmarłym małżonku. Gdy do dotychczasowego stałego świadczenia (np. 2300 zł) ZUS dodaje przyznany procent renty rodzinnej, łączny miesięczny przychód gwałtownie rośnie i przebija barierę 2500 zł brutto. Łączna suma połączonych świadczeń w 2026 roku może wynieść maksymalnie aż 5935,47 zł brutto (jest to limit potrójnej najniższej emerytury po marcowej waloryzacji). Im wyższa renta wdowia, tym głębiej senior wpada w próg podatkowy.
Ile i dlaczego zabiera ZUS?
W chwili przekroczenia progu 2500 zł brutto, ZUS ma ustawowy obowiązek pobrać 12% zaliczki na podatek dochodowy od nadwyżki ponad ten limit.
- Przykład: Senior ma 2300 zł stałego świadczenia. W ramach renty wdowiej ZUS dopłaca mu 800 zł.
- Łączna kwota miesięczna: 3100 zł brutto.
- Nadwyżka: 600 zł ponad limit 2500 zł.
- Podatek: ZUS potrąci 12 proc. z 600 zł, czyli 72 zł podatku, niezależnie od standardowej składki zdrowotnej.
W efekcie końcowy przelew "na rękę" jest o kilkadziesiąt lub nawet kilkaset złotych niższy, niż wynikałoby to z prostego, bezrefleksyjnego zsumowania obiecanych kwot brutto.
Czy te pieniądze da się odzyskać?
Dla emerytów, których łączne dochody ze wszystkich świadczeń w skali całego roku kalendarzowego nie przekroczą 30 000 zł brutto, pocieszeniem będzie rozliczenie roczne. Wtedy pobrane przez ZUS zaliczki na podatek zostaną w całości zwrócone przez urząd skarbowy po złożeniu deklaracji PIT w kolejnym roku. Jeśli jednak suma rocznych świadczeń (emerytury wraz z dodatkami i rentą wdowią) na stałe przekroczy próg 30 000 zł, potrącany co miesiąc podatek dochodowy przepada na rzecz Skarbu Państwa.
Renta wdowia a podatki - FAQ (Pytania i odpowiedzi)
Czy od renty wdowiej w ogóle trzeba płacić podatek dochodowy (PIT)? Tak. Ministerstwo Finansów potwierdziło, że renta wdowia traktowana jest jako standardowy przychód ze świadczeń emerytalno-rentowych i podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych (według skali podatkowej). Nie wprowadzono dla niej żadnego specjalnego zwolnienia z podatku.
Pobieram własną emeryturę z ZUS, a rentę po mężu z KRUS. Kto potrąci podatek? Zarówno ZUS, jak i KRUS będą pobierać zaliczki na podatek od wypłacanej przez siebie części. Uwaga na pułapkę: oba organy automatycznie zastosują ulgę (300 zł miesięcznie). Ponieważ podatnikowi przysługuje tylko jedno takie pomniejszenie, przy rozliczeniu rocznym w urzędzie skarbowym pojawi się konieczność dopłaty podatku. Aby tego uniknąć, należy złożyć w jednym z urzędów wniosek o nienaliczanie kwoty zmniejszającej podatek.
Co wchodzi w limit kwoty renty wdowiej, od której wyliczany jest podatek? Do limitu (zarówno podatkowego 2500 zł, jak i maksymalnego limitu wypłaty 5935,47 zł) ZUS wlicza: 100 proc. wyższego świadczenia, 15 proc. świadczenia drugiego oraz stałe dodatki, np. dodatek pielęgnacyjny. Do limitów nie wlicza się natomiast świadczenia wspierającego.
Co się stanie z podatkiem, gdy od 2027 roku wskaźnik dopłaty wzrośnie do 25 proc.? Od 1 stycznia 2027 roku drugi element renty wdowiej wzrośnie z 15 proc. do 25 proc. Oznacza to, że kwoty brutto na decyzjach ZUS pójdą w górę, co automatycznie wepchnie jeszcze większą grupę seniorów powyżej progu 2500 zł miesięcznie. W konsekwencji kwoty potrącanego podatku w 2027 roku będą wyższe niż obecnie.
Czy zagraniczna renta wdowia (np. po mężu pracującym w Niemczech) też jest opodatkowana w Polsce? Tak. Świadczenia wdowie otrzymywane z instytucji zagranicznych przez osoby mieszkające w Polsce co do zasady podlegają zsumowaniu z polską emeryturą i są opodatkowane polskim podatkiem PIT. Sposób rozliczenia zależy od konkretnej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej między Polską a danym krajem.
Dlaczego przelew z ZUS po połączeniu renty wdowiej i własnej emerytury jest niższy?
Ile wynosi kwota wolna od podatku i miesięczny limit bez podatku dla świadczeń?
Jaki jest przykład potrącenia podatku przy 2300 zł emerytury i 800 zł renty wdowiej?
Kiedy emeryt może odzyskać zaliczki na podatek pobrane przez ZUS?
Co ZUS wlicza do limitów 2500 zł i 5935,47 zł przy rencie wdowiej?
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu