Nowa frakcja śmieci coraz częściej odbierana spod domów. Za błąd można zapłacić więcej

Obowiązek selektywnego zbierania odzieży, obuwia i innych tekstyliów obowiązuje w całej Polsce od 1 stycznia 2025 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska przypomina, że podstawowym rozwiązaniem, które musi zapewnić gmina, jest możliwość oddawania takich odpadów do punktu selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Nie oznacza to jednak wprowadzenia w całym kraju jednolitego systemu dodatkowych pojemników lub worków.

Samorządy mogą organizować zbiórkę w sposób dostosowany do lokalnych warunków. W efekcie w części kraju mieszkańcy nadal muszą samodzielnie dostarczyć zużytą odzież i tekstylia do PSZOK, podczas gdy w innych gminach odpady odbierane są bezpośrednio sprzed domów, podczas zbiórek mobilnych albo w specjalnie wyznaczonych terminach.

Jednym z rozwiązań coraz częściej stosowanych przez samorządy są fioletowe worki. Kolor ten nie jest jednak ustanowionym przepisami ogólnopolskim kolorem pojemnika na tekstylia, tak jak niebieski dla papieru, zielony dla szkła czy żółty dla metali i tworzyw sztucznych. To rozwiązanie przyjmowane lokalnie.

Odbiór tekstyliów we wrześniu i obowiązek pilnowania harmonogramu

Przykładem jest gmina Raba Wyżna w województwie małopolskim. W 2026 r. odzież i tekstylia są tam odbierane bezpośrednio od mieszkańców dwa razy – w kwietniu oraz we wrześniu. Zużyte tekstylia należy umieszczać w fioletowych workach przeznaczonych dla tej frakcji, a worki dodatkowo oznaczać naklejką „SEGREGOWANE”.

Wrześniowa zbiórka będzie drugim i zarazem ostatnim planowanym na 2026 r. odbiorem tekstyliów bezpośrednio z nieruchomości. Właściciele posesji powinni więc sprawdzić harmonogram właściwy dla swojej miejscowości. Zgodnie z zasadami obowiązującymi w gminie pojemniki i worki trzeba przygotować do odbioru najpóźniej do godz. 7 w wyznaczonym dniu. Samorząd zwraca również uwagę na konieczność zawiązania worków.

Poza zbiórkami zaplanowanymi w harmonogramie tekstylia mogą być przekazywane do PSZOK. Odbiór sprzed nieruchomości jest zatem dodatkową usługą organizowaną przez samorząd, a nie zastąpieniem punktu selektywnej zbiórki.

Konstancin-Jeziorna z odbiorem tekstyliów raz na kwartał

Inny model zastosowała gmina Konstancin-Jeziorna. Od 1 lipca 2026 r. uruchomiła odbiór tekstyliów i odzieży bezpośrednio z nieruchomości. W zabudowie jednorodzinnej mieszkańcy mogą gromadzić tę frakcję w fioletowych workach dostarczanych przez firmę odbierającą odpady albo w pojemnikach oznaczonych napisem „Tekstylia”.

Odbiór odbywa się raz na kwartał. Jednocześnie mieszkańcy zachowali możliwość samodzielnego oddawania tekstyliów do Gminnego Punktu Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych przy ul. Mirkowskiej. Rozwiązanie daje więc dwie możliwości – regularny odbiór spod nieruchomości oraz samodzielne dostarczenie odpadów do punktu.

Fioletowe worki stosuje również gmina Andrespol w województwie łódzkim. Tam także odbiór tekstyliów odbywa się raz na kwartał zgodnie z harmonogramem, a dodatkowe worki mieszkańcy mogą otrzymać w urzędzie gminy. Nadal możliwe jest również samodzielne przekazywanie takich odpadów do PSZOK.

Jeszcze inny wariant przyjęto w gminie Domaniów na Dolnym Śląsku. Tekstylia i odzież umieszczone w fioletowych workach są tam przyjmowane podczas organizowanych zbiórek objazdowych razem z innymi określonymi rodzajami odpadów.

Tekstylia w odpadach zmieszanych mogą oznaczać podwyższoną opłatę

Nowe zasady mają również konsekwencje finansowe. Od 1 stycznia 2025 r. zużytych ubrań, obuwia czy tekstyliów przeznaczonych do wyrzucenia nie powinno się wrzucać do pojemnika na odpady zmieszane. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie wskazuje, że tekstylia stały się odrębną frakcją odpadów komunalnych.

Nie oznacza to, że za pojedynczą skarpetę znalezioną w pojemniku automatycznie nakładany jest na mieszkańca określony ogólnopolski mandat. Mechanizm sankcyjny w systemie komunalnym opiera się przede wszystkim na podwyższonej opłacie za gospodarowanie odpadami, gdy właściciel nieruchomości nie wykonuje obowiązku ich selektywnego zbierania.

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach daje samorządom możliwość ustalenia stawki podwyższonej. Musi ona mieścić się w ustawowych granicach – od dwukrotności do czterokrotności podstawowej stawki opłaty. Jeżeli firma odbierająca odpady stwierdzi brak prawidłowej segregacji, odpady mogą zostać potraktowane jako niesegregowane, a informacja przekazana właścicielowi nieruchomości oraz wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta. Podwyższona opłata jest następnie ustalana w procedurze administracyjnej.

76 zł zamiast 38 zł za brak prawidłowej segregacji

Przykłady pokazują, że skala finansowych konsekwencji w poszczególnych częściach kraju może być różna. Związek Międzygminny „Czysty Region”, obsługujący system gospodarki odpadami na terenie należących do niego gmin, informuje mieszkańców, że niewłaściwe segregowanie odzieży i tekstyliów może skutkować podwyższoną opłatą. Przy podstawowej stawce wynoszącej 38 zł od mieszkańca stawka sankcyjna została określona na 76 zł, czyli dwukrotność opłaty.

Podobny mechanizm działa w gminie Słopnice. Samorząd informuje, że w przypadku niewykonywania lub niewłaściwego wykonywania obowiązku selektywnego zbierania odpadów naliczana jest opłata odpowiadająca dwukrotności stawki podstawowej.

Jeszcze wyższą relację między stawką podstawową a sankcyjną można znaleźć w innych samorządach. W gminie Lutocin stawka za prawidłowo segregowane odpady została określona na 23 zł miesięcznie od mieszkańca, natomiast w przypadku odpadów niezebranych selektywnie opłata podwyższona wynosi 69 zł od osoby. To trzykrotność podstawowej kwoty.

Gminy faktycznie nakładają kary za niewłaściwą segregację odpadów

Podwyższona stawka nie jest wyłącznie teoretycznym zapisem w uchwałach. Przykładem jest Olsztyn. Jak informował w lipcu 2026 r. Portal Samorządowy, w 2025 r. miejscowy urząd wydał trzy decyzje dotyczące podwyższenia opłaty za nieprawidłową segregację odpadów. Zgodnie z obowiązującymi tam zasadami sankcyjna stawka stanowi trzykrotność stawki podstawowej.

Praktyka samorządowa pokazuje jednocześnie, że sposób reagowania na nieprawidłowości może być stopniowany. W niektórych systemach najpierw pojawia się informacja lub ostrzeżenie o stwierdzeniu błędu w segregacji, a dopiero ponowne naruszenie prowadzi do wszczęcia procedury ustalenia podwyższonej opłaty. Szczegółowe rozwiązania zależą od lokalnych regulacji i przyjętego sposobu kontroli.

Dla mieszkańca najważniejsze jest więc nie tylko to, czy tekstylia zostały oddzielone od odpadów zmieszanych, lecz także to, jaki sposób ich przekazywania przyjęła konkretna gmina. W jednym miejscu konieczna będzie wizyta w PSZOK, w innym wystawienie fioletowego worka, a jeszcze gdzie indziej skorzystanie ze zbiórki objazdowej.

Co można oddać jako tekstylia i odzież

Do selektywnie zbieranych tekstyliów zaliczają się przede wszystkim zużyte ubrania, obuwie oraz tekstylia domowe, między innymi ręczniki, koce, pościel, zasłony, obrusy i inne wyroby wykonane z materiałów. Zużyta lub zniszczona odzież, która stała się odpadem, nie powinna trafiać do zwykłego pojemnika na odpady zmieszane.

Jednocześnie odpadów tekstylnych nie należy utożsamiać z ubraniami nadającymi się jeszcze do wykorzystania. Część samorządów pozostawia lub organizuje osobne kontenery przeznaczone na odzież i obuwie w dobrym stanie. Takie rzeczy mogą również trafiać do organizacji prowadzących zbiórki na cele ponownego użycia.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska podkreśla, że system gminny ma przede wszystkim umożliwić selektywne przekazywanie odpadów tekstylnych. Minimum wymaganym od samorządu pozostaje zapewnienie możliwości ich oddania do PSZOK, natomiast odbiór sprzed posesji, mobilne punkty czy fioletowe worki są rozwiązaniami dodatkowymi.

Różne zasady odbioru tekstyliów w zależności od gminy

Brak jednego ogólnopolskiego modelu powoduje, że harmonogram odbioru odpadów nabiera szczególnego znaczenia. W Rabie Wyżnej odbiór spod posesji odbywa się dwa razy w roku, w Konstancinie-Jeziornie oraz Andrespolu raz na kwartał, a w Domaniowie tekstylia pojawiają się w systemie zbiórek objazdowych. W Chełmie podstawową drogą przekazania zużytych tekstyliów pozostaje PSZOK.

Kolejne samorządy również przygotowują zmiany. W gminie Lipie przyjęte rozwiązania przewidują od 2027 r. zbieranie tekstyliów i odzieży w fioletowych workach o minimalnej pojemności 120 litrów oraz odbieranie tej frakcji dwa razy w roku.

Oznacza to, że przed wyrzuceniem starej odzieży warto sprawdzić nie tylko zasady segregowania poszczególnych frakcji, ale również lokalny harmonogram. Obowiązek wydzielania tekstyliów jest ogólnopolski, natomiast sposób ich odbioru i wysokość ewentualnej podwyższonej opłaty zależą już od rozwiązań obowiązujących na danym terenie.

Źródła:

• Ministerstwo Klimatu i Środowiska – informacje dotyczące selektywnego zbierania tekstyliów i odzieży oraz kampanii „SegregujeMYtekstylia”.
• Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie – informacje dotyczące obowiązku segregowania tekstyliów od 1 stycznia 2025 r.
• Gmina Raba Wyżna – informacje dotyczące odbioru odzieży i tekstyliów w 2026 r.
• Urząd Miasta i Gminy Konstancin-Jeziorna – zasady odbioru tekstyliów obowiązujące od 1 lipca 2026 r.
• Gmina Andrespol – informacje dotyczące odbioru tekstyliów w fioletowych workach.
• Gmina Domaniów – zasady zbiórki objazdowej obejmującej tekstylia i odzież.
• Miasto Chełm – zasady przekazywania odpadów tekstylnych do PSZOK.
• Związek Międzygminny „Czysty Region” – informacje o segregacji tekstyliów oraz podwyższonej opłacie za niewłaściwą segregację.
• Gmina Lutocin – informacje dotyczące podstawowej i podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami.
• Gmina Słopnice – zasady naliczania podwyższonej opłaty za niewłaściwą segregację.
• Portal Samorządowy – informacje dotyczące decyzji wydanych w Olsztynie za niewłaściwą segregację odpadów.
• Najwyższa Izba Kontroli – informacje dotyczące selektywnej zbiórki tekstyliów w gminach.