Specjalny zasiłek opiekuńczy: świadczenie z podwójnym kryterium dochodowym

Bardzo często opieka – zwłaszcza nad starszym czy schorowanym – członkiem rodziny wymaga od opiekuna pełnego poświęcenia swojego czasu i uwagi. To zaś praktycznie wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Aby wynagrodzić – przynajmniej częściowo – wiążącą się z tym utratę dochodów, ustawodawca wprowadził m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy. Otrzymanie tego świadczenia jest jednak obwarowane wieloma warunkami.

Nie można pracować

Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalnych zasiłek opiekuńczy przysługuje małżonkowi albo osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Jednak do otrzymania tego świadczenia konieczne jest spełnienie specjalnych wymagań. Chodzi tu o tych, którzy nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej po to, aby podjąć opiekę nad współmałżonkiem bądź inną osobą, z którą łączy ich obowiązek alimentacyjny. Jednocześnie brak aktywności zawodowej musi mieć konkretny cel, a mianowicie jest związany ze sprawowaniem stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz – w przypadku nieletnich – konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Mówiąc inaczej, podstawą przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest związek pomiędzy obowiązkiem alimentacyjnym a koniecznością jego wypełnienia – w zakresie sprawowania opieki nad wymagającą jej osobą – poprzez rezygnację z aktywności zawodowej. Dlatego o to świadczenie można starać się przede wszystkim wówczas, gdy dana osoba wymaga właściwie stałej opieki, której w żaden sposób nie można pogodzić z zarobkowaniem. Co istotne – dla ustalenia prawa do wskazanego tu zasiłku nie ma znaczenia to, że ubiegający się o to świadczenie posiada status bezrobotnego lub jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy. Natomiast ma znaczenie wysokość miesięcznego dochodu w przeliczeniu na członka rodziny – i to uzyskiwanego zarówno przez rodzinę osoby sprawującej opiekę, jak i rodzinę osoby wymagającej opieki. Wysokość dochodu uprawniającego wnioskodawcę do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego ustala się tak samo jak w przypadku spraw o zasiłek rodzinny, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Procedurę ustalania tej kwoty określa art. 19 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a obecnie wynosi ona 764,00 zł.