Fiskus szykuje nowe zasady. Dla części przedsiębiorców konsekwencje będą podwójne

Jednym z elementów przygotowywanej przez rząd reformy podatkowej jest podwyższenie daniny solidarnościowej. Obecnie osoby fizyczne osiągające odpowiednio wysokie dochody płacą 4 proc. od nadwyżki ponad 1 mln zł. Zgodnie z projektem Ministerstwa Finansów stawka ma zostać podniesiona o 1 pkt proc., czyli do 5 proc.

Resort argumentuje zmianę m.in. potrzebą sfinansowania korzystniejszych parametrów skali PIT. Rząd planuje bowiem od 2027 r. podnieść pierwszy próg z obecnych 120 tys. zł do 130 tys. zł oraz wprowadzić stawkę 24 proc. dla dochodów powyżej 130 tys. zł do 150 tys. zł. Stawka 32 proc. miałaby obejmować dopiero nadwyżkę ponad 150 tys. zł. Według Ministerstwa Finansów na zmianach w skali ma skorzystać około 3,5 mln podatników.

Jednocześnie część kosztów tej reformy zostanie przeniesiona na podatników o najwyższych dochodach. Resort finansów wskazuje, że daninę solidarnościową płaci obecnie około 39 tys. osób. W danych przywoływanych przez „Rzeczpospolitą” mowa jest o 38,7 tys. podatników. Dla porównania w 2021 r. liczba osób objętych daniną wynosiła około 45 tys.

Dodatkowy podatek od dochodów powyżej 1 mln zł

Danina solidarnościowa nie jest liczona od całego dochodu podatnika, lecz od nadwyżki ponad 1 mln zł. Do podstawy jej obliczenia wchodzą m.in. dochody opodatkowane skalą podatkową, dochody przedsiębiorców rozliczających podatek liniowy, niektóre dochody kapitałowe oraz dochody zagranicznych jednostek kontrolowanych.

Zmiana stawki o jeden punkt procentowy może oznaczać wymierne dodatkowe obciążenie. Przedsiębiorca rozliczający się liniowo, którego roczny dochód wynosi 2,5 mln zł, płaci obecnie 19-proc. PIT w wysokości 475 tys. zł. Podstawą daniny solidarnościowej jest w jego przypadku 1,5 mln zł nadwyżki ponad ustawowy próg.

Przy stawce 4 proc. danina wynosi 60 tys. zł. Po podniesieniu jej do 5 proc. wzrośnie do 75 tys. zł. Łączne obciążenie z tytułu PIT i daniny solidarnościowej zwiększy się w takim przykładzie z 535 tys. zł do 550 tys. zł, czyli o 15 tys. zł.

Nowa stawka daniny solidarnościowej nie od razu w rozliczeniu

Projektowane przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r., jednak w przypadku daniny solidarnościowej istotne są regulacje przejściowe. Jak wynika z uzasadnienia projektu opisywanego przez „Rzeczpospolitą”, danina rozliczana do 30 kwietnia 2027 r. ma być jeszcze obliczana według obecnej stawki 4 proc.

Stawka 5 proc. znajdzie zastosowanie do daniny, której termin zapłaty przypadnie w 2028 r. Przy ustalaniu jej wysokości będą brane pod uwagę dochody wykazane w odpowiednich zeznaniach PIT składanych w okresie od 1 maja 2027 r. do początku maja 2028 r.

Dla podatników oznacza to, że skutki podwyżki będą związane przede wszystkim z dochodami uzyskiwanymi po wejściu nowych regulacji w życie.

Limit ryczałtu spadnie z 2 mln do 250 tys. euro

Sama podwyżka stawki nie jest jednak jedyną zmianą mogącą zwiększyć liczbę osób płacących daninę solidarnościową. Znacznie większe znaczenie dla części przedsiębiorców może mieć jednoczesna reforma ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.

Obecnie przedsiębiorca kontynuujący działalność może korzystać z ryczałtu, jeżeli jego przychody w poprzednim roku nie przekroczyły równowartości 2 mln euro. W 2026 r. limit wynosi dokładnie 8 517 200 zł. Do jego przeliczenia zastosowano średni kurs euro z 1 października 2025 r. wynoszący 4,2586 zł.

Rząd chce jednak obniżyć limit do 250 tys. euro. Oznacza to zmniejszenie go aż o 87,5 proc., czyli ośmiokrotnie. W zależności od kursu euro będzie to odpowiadało kwocie nieco przekraczającej 1 mln zł rocznych przychodów.

Około 43 tys. przedsiębiorców może przekroczyć nowy limit ryczałtu

Skala potencjalnej zmiany jest znacząca. Ministerstwo Finansów szacuje na podstawie danych za 2024 r., że przychody powyżej 250 tys. euro osiągnęło około 43 tys. przedsiębiorców rozliczających się ryczałtem. Około 400 z nich miało przychody przekraczające obecny limit 2 mln euro.

Łącznie przedsiębiorcy z grupy osiągającej więcej niż równowartość 250 tys. euro wykazali w 2024 r. około 102 mld zł przychodów. Z tego 5,6 mld zł przypadło na osoby z przychodami wyższymi niż 2 mln euro. Ministerstwo Finansów zwraca również uwagę, że w tej grupie zdarzają się przedsiębiorcy osiągający ponad 100 mln zł przychodu rocznie.

Nowsze, wstępne dane za 2025 r. pokazują dalszy wzrost znaczenia ryczałtu. Według informacji przekazanych przez Ministerstwo Finansów Business Insider Polska przychody z działalności gospodarczej opodatkowane ryczałtem wykazało około 951 tys. podatników. Spośród nich około 54 tys. osiągnęło przychody przekraczające 1 mln zł.

Utrata ryczałtu może otworzyć drogę do daniny solidarnościowej

Znaczenie zmiany wynika z tego, że przedsiębiorcy rozliczający się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych nie są obecnie objęci daniną solidarnościową z tytułu przychodów opodatkowanych w tej formie.

Jeżeli jednak przekroczą nowy limit i utracą możliwość stosowania ryczałtu, będą musieli wybrać inną formę opodatkowania dopuszczalną w ich sytuacji, przede wszystkim skalę podatkową albo podatek liniowy. Dochody z działalności opodatkowanej w taki sposób mogą już znaleźć się w podstawie daniny solidarnościowej.

Piotr Hanuszewski, senior menedżer w KPMG, zwraca uwagę na łamach „Rzeczpospolitej”, że zmiana może w praktyce sprowadzić do systemu daniny część przedsiębiorców, którzy po reformach Polskiego Ładu wybrali ryczałt i przestali być nią objęci.

Nie oznacza to jednak, że każdy przedsiębiorca przekraczający limit 250 tys. euro automatycznie zapłaci dodatkowe 5 proc.

Przychód powyżej limitu nie oznacza dochodu ponad 1 mln zł

W przypadku ryczałtu podstawowe znaczenie ma przychód. Przy daninie solidarnościowej liczy się natomiast dochód. Różnica jest zasadnicza, ponieważ przedsiębiorca po przejściu na skalę lub podatek liniowy będzie mógł uwzględniać koszty uzyskania przychodów.

Przedsiębiorca osiągający 1,3 mln zł przychodu i ponoszący 400 tys. zł kosztów uzyskuje 900 tys. zł dochodu. Sam dochód z działalności nie przekroczyłby więc progu daniny solidarnościowej.

Sytuacja zmieni się jednak, gdy podatnik uzyskuje również dochody z innych źródeł uwzględnianych przy obliczaniu daniny. Jeżeli do 900 tys. zł dochodu z działalności dojdzie przykładowo ponad 100 tys. zł dochodu z pracy, łączna podstawa może przekroczyć 1 mln zł i spowodować obowiązek zapłaty daniny od nadwyżki.

To właśnie kumulowanie dochodów z kilku źródeł może sprawić, że obniżenie limitu ryczałtu będzie miało większy wpływ na liczbę podatników objętych daniną, niż wynikałoby wyłącznie z liczby przedsiębiorców osiągających ponad 1 mln zł dochodu z firmy.

Liczba płacących daninę solidarnościową może wyraźnie wzrosnąć

Ministerstwo Finansów przy ocenie samej podwyżki stawki do 5 proc. zakłada, że zmiana nie zwiększy liczby podatników objętych daniną solidarnościową. Jest to logiczne, jeśli analizować wyłącznie zmianę stawki – próg 1 mln zł pozostaje bowiem bez zmian.

Inaczej wygląda jednak sytuacja po zestawieniu podwyżki daniny z obniżeniem limitu ryczałtu. Część osób, które obecnie pozostają poza systemem daniny ze względu na stosowaną formę opodatkowania, po utracie prawa do ryczałtu może znaleźć się w grupie podatników zobowiązanych do jej zapłaty.

Piotr Hanuszewski ocenia w „Rzeczpospolitej”, że w najbardziej niekorzystnym dla podatników wariancie liczba osób objętych daniną mogłaby wzrosnąć nawet ponad dwukrotnie. Nie jest to jednak oficjalna prognoza Ministerstwa Finansów, lecz szacunek ekspercki wynikający z zestawienia liczby obecnych podatników daniny z populacją przedsiębiorców zagrożonych utratą ryczałtu.

Ryczałtowcy z wyższymi przychodami pod szczególną presją

Resort finansów argumentuje ograniczenie dostępu do ryczałtu jego pierwotnym charakterem. Według Ministerstwa Finansów uproszczona forma rozliczenia nie powinna prowadzić do sytuacji, w której bardzo wysoko przychodowi przedsiębiorcy są objęci systemem przeznaczonym przede wszystkim do upraszczania rozliczeń mniejszych działalności.

MF zwraca również uwagę na sposób naliczania składki zdrowotnej ryczałtowców. Przy przychodach przekraczających 300 tys. zł jej wysokość jest ustalana według stałej podstawy odpowiadającej 180 proc. przeciętnego wynagrodzenia. W 2026 r. miesięczna składka w najwyższym przedziale wynosi 1495,04 zł. Ten sam mechanizm dotyczy zarówno przedsiębiorcy osiągającego przychód niewiele wyższy od ustawowego progu składkowego, jak i podatnika z wielomilionowymi przychodami.

Właśnie połączenie niższego limitu ryczałtu, podwyższonej stawki daniny solidarnościowej oraz zmian w pozostałych podatkach jest elementem rządowej koncepcji finansowania ulg dla podatników na skali PIT bez pogłębiania deficytu sektora finansów publicznych.

Przekroczenie limitu ryczałtu bez utraty go w trakcie roku

Istotna pozostaje zasada dotycząca momentu utraty prawa do ryczałtu. Samo przekroczenie limitu przychodów w trakcie roku nie oznacza automatycznej konieczności przejścia na inną formę opodatkowania od dnia przekroczenia limitu.

Przy kontynuowaniu działalności limit odnoszony jest do przychodów osiągniętych w poprzednim roku. Przekroczenie dopuszczalnego poziomu wpływa więc zasadniczo na możliwość korzystania z ryczałtu w kolejnym roku podatkowym.

Jeżeli rządowa reforma zostanie przyjęta w obecnym kształcie, dla przedsiębiorców szczególnie ważne stanie się zatem nie tylko monitorowanie dochodu z punktu widzenia progu 1 mln zł, ale również wysokości przychodów decydujących o dalszym prawie do ryczałtu.

Źródła:

• „Rzeczpospolita”, „Danina solidarnościowa: wzrośnie stawka, przybędzie podatników”, 28 sierpnia 2026 r.
• Ministerstwo Finansów, informacje dotyczące planowanej reformy systemu podatkowego i podwyższenia daniny solidarnościowej do 5 proc.
• Ministerstwo Finansów, oficjalne limity PIT i ryczałtu obowiązujące w 2026 r.
• Business Insider Polska, dane Ministerstwa Finansów dotyczące liczby ryczałtowców i przedsiębiorców przekraczających projektowany limit 250 tys. euro.
• „Rzeczpospolita”, dane z projektu dotyczące finansowych skutków reformy i terminu zastosowania stawki 5 proc.
• ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, przepisy dotyczące daniny solidarnościowej.