System kaucyjny w Polsce może zostać uchylony niespełna rok po uruchomieniu. 6 sierpnia 2026 roku do Sejmu wpłynął projekt ustawy przygotowany przez grupę 17 posłów Konfederacji. Dokument nie zmienia jeszcze obowiązujących zasad. Za oznaczone butelki i puszki nadal pobierana jest kaucja, a konsumenci mogą ją odzyskać po zwrocie opakowań.
Projekt został zarejestrowany pod numerem RPW/27019/2026. Jako wnioskodawca występuje grupa posłów Konfederacji, a przedstawicielem projektodawców jest Grzegorz Płaczek. Z informacji zamieszczonych w wykazie wniesionych projektów ustaw wynika, że dokument dotyczy uchylenia przepisów ustanawiających system kaucyjny.
Na obecnym etapie nie jest to jeszcze projekt skierowany do pierwszego czytania. Dokument trafił do analiz sejmowych, w tym do Biura Legislacyjnego oraz Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji. Ocenie będą podlegały między innymi zgodność proponowanych zmian z prawem oraz ich konsekwencje gospodarcze i finansowe.
Pełna treść projektu nie została jeszcze opublikowana w elektronicznym wykazie Sejmu. Oznacza to, że nie są znane wszystkie szczegóły dotyczące ewentualnego terminu likwidacji systemu, rozliczenia pobranych kaucji, zasad postępowania z opakowaniami znajdującymi się już w obrocie ani odpowiedzialności operatorów.
Samo złożenie projektu nie oznacza więc, że system przestanie działać. Aby przepisy zostały uchylone, projekt musiałby przejść całą procedurę ustawodawczą. Konieczne byłyby prace komisji, pierwsze, drugie i trzecie czytanie w Sejmie, a następnie rozpatrzenie ustawy przez Senat. Ostatecznie dokument musiałby zostać podpisany przez prezydenta.
Kaucja 50 groszy za butelki i puszki
Polski system kaucyjny działa od 1 października 2025 roku. Obejmuje jednorazowe butelki plastikowe o pojemności do 3 litrów oraz metalowe puszki o pojemności do 1 litra. Za każde takie opakowanie ze znakiem kaucji pobierane jest 50 groszy.
Od 2026 roku system obejmuje także szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra. W tym przypadku kaucja wynosi 1 złoty. Nie każda butelka zwrotna podlega jednak zasadom powszechnego systemu. Decydujące znaczenie ma znak kaucji umieszczony na etykiecie.
Pieniądze można odzyskać bez przedstawiania paragonu. Zwracane opakowanie powinno być puste, mieć czytelną etykietę i kod kreskowy oraz zachować kształt pozwalający na identyfikację. Butelki plastikowej ani puszki nie należy zgniatać przed oddaniem. Opakowania można zwracać w automatach kaucyjnych oraz w sklepach uczestniczących w systemie.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska informowało, że od października do listopada 2025 roku wypłacono kaucję za około 500 tys. opakowań. W listopadzie w obrocie znajdowało się już niemal 60 mln opakowań oznaczonych znakiem kaucji. Resort podkreślał również, że 2026 rok jest pierwszym pełnym rokiem funkcjonowania systemu.
Zarzuty wobec systemu kaucyjnego
Autorzy projektu twierdzą, że obecne przepisy zostały przyjęte zbyt szybko i bez wystarczających konsultacji z handlem, samorządami oraz organizacjami konsumenckimi. W uzasadnieniu wskazują, że problemy dotyczą zarówno konstrukcji przepisów, jak i praktycznego wdrożenia systemu.
Jednym z najważniejszych argumentów jest dostępność punktów zwrotu. Automaty kaucyjne są najczęściej instalowane w większych sklepach i miastach. W mniejszych miejscowościach oraz na terenach wiejskich sieć punktów może być mniej rozwinięta, co oznacza konieczność dodatkowego dojazdu. Zdaniem wnioskodawców szczególnie dotkliwe może to być dla osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami.
Projektodawcy krytykują także konieczność zachowania odpowiedniego kształtu opakowania. W praktyce oznacza to, że butelki i puszki przeznaczone do zwrotu trzeba przechowywać w taki sposób, aby nie zostały zgniecione ani uszkodzone. Dla części konsumentów oznacza to gromadzenie pustych opakowań w domu i organizowanie ich transportu do sklepu.
Kolejny zarzut dotyczy wpływu systemu na gminną gospodarkę odpadami. Plastikowe butelki i aluminiowe puszki należały wcześniej do najbardziej wartościowych frakcji odzyskiwanych w ramach selektywnej zbiórki. Po uruchomieniu systemu kaucyjnego część tych opakowań trafia poza gminny system odbioru odpadów. Posłowie Konfederacji uważają, że może to pogarszać sytuację finansową samorządów i wpływać na koszty funkcjonowania systemu śmieciowego.
W uzasadnieniu pojawia się również argument, że kaucja zwiększa bieżące wydatki konsumentów. Pieniądze są wprawdzie możliwe do odzyskania, ale trzeba najpierw zapłacić je przy zakupie, a następnie zwrócić opakowanie w punkcie przyjmującym odpady.
Unijne wymogi dotyczące zbiórki opakowań
Ewentualne uchylenie polskiego systemu kaucyjnego nie oznaczałoby rezygnacji z obowiązków dotyczących poziomu zbiórki i recyklingu opakowań. Polska musi realizować cele wynikające z unijnych przepisów dotyczących jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych.
Unijna dyrektywa przewiduje, że państwa członkowskie powinny zebrać selektywnie 77 proc. jednorazowych plastikowych butelek na napoje do 2025 roku. Od 2029 roku wymagany poziom wzrasta do 90 proc. Kaucja jest jednym ze sposobów osiągnięcia tego celu, ale przepisy unijne nie nakazują stosowania wyłącznie tego rozwiązania.
Jeżeli polski parlament zdecydowałby się na likwidację systemu kaucyjnego, państwo musiałoby przedstawić alternatywny mechanizm zbiórki. Mogłoby to oznaczać rozwój systemu gminnego, nowe obowiązki dla producentów, rozbudowę punktów skupu albo zmiany w zasadach rozszerzonej odpowiedzialności producenta.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazuje, że przedsiębiorcy wprowadzający napoje na rynek muszą osiągnąć poziom zbiórki wynoszący 77 proc. Jeżeli nie zostanie on zrealizowany, może zostać naliczona opłata produktowa. Resort podawał, że podstawowa stawka wynosi 1 zł za każdy brakujący kilogram opakowań, natomiast dla producentów, którzy nie podpiszą umowy z operatorem, może wzrosnąć do 3 zł za kilogram.
System kaucyjny nadal obowiązuje
Do czasu zakończenia prac parlamentarnych konsumenci powinni postępować zgodnie z obecnymi zasadami. Za oznaczone znakiem kaucji butelki plastikowe i puszki nadal pobierane jest 50 groszy, a za szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra – 1 złoty.
Opakowania można zwrócić bez paragonu, pod warunkiem że są objęte systemem, mają czytelne oznaczenie i nie zostały zgniecione w sposób uniemożliwiający ich rozpoznanie. Projekt poselski znajduje się dopiero na początku drogi legislacyjnej i nie przesądza, czy system zostanie ostatecznie zlikwidowany.
Źródła:
- Wykaz wniesionych projektów ustaw – Sejm RP
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – podsumowanie wdrażania systemu kaucyjnego
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – zasady systemu kaucyjnego
- Dyrektywa dotycząca produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych – EUR-Lex
- Warszawa w Pigułce – informacje o projekcie likwidacji systemu
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu