Koniec z kaucją za butelki i puszki? Jest projekt ustawy, który może zmienić zasady w całej Polsce

Projekt ustawy został wniesiony przez posłów Konfederacji. Jego autorzy przekonują, że obecne rozwiązanie jest kosztowne, uciążliwe dla konsumentów i nie spełnia oczekiwań, jakie wiązano z jego wprowadzeniem. Przypomnijmy, system kaucyjny został wprowadzony do polskich przepisów 21 listopada 2024 r., natomiast faktycznie zaczął obowiązywać od 1 października 2025 r. Od tego dnia konsumenci płacą kaucję za objęte systemem opakowania po napojach i mogą ją odzyskać po ich zwrocie.

Konfederacja chce zlikwidować system kaucyjny. Co stanie się z kaucją za butelki i puszki?

Najważniejsza propozycja jest prosta: z przepisów miałby zniknąć obowiązujący system kaucyjny. Oznaczałoby to odejście od mechanizmu, w którym przy zakupie określonych napojów konsument płaci dodatkową kwotę, a następnie może ją odzyskać po zwrocie pustego opakowania. Projekt zakłada likwidację obowiązkowego systemu, a wraz z nią zmiany dotyczące podmiotów, które obecnie zajmują się jego funkcjonowaniem. W praktyce, gdyby ustawa weszła w życie, nie byłoby już obowiązku pobierania kaucji za opakowania objęte obecnie systemem.

Dlaczego Konfederacja chce znieść system kaucyjny? Posłowie wskazują na problemy konsumentów

Autorzy projektu wskazują na problemy, jakie - w ich ocenie - system kaucyjny powoduje dla konsumentów i samorządów. Jednym z argumentów jest uciążliwość zwracania opakowań. Projektodawcy zwracają uwagę m.in. na dostępność punktów zwrotu, problemy z automatami oraz konieczność przechowywania i transportowania pustych butelek i puszek.

W uzasadnieniu projektu powołano się również na badania dotyczące stosunku Polaków do systemu kaucyjnego. Autorzy przekonują, że część konsumentów nie korzysta ze zwrotu opakowań, a sam system jest przez znaczną grupę osób oceniany negatywnie.

„Dla wielu obywateli kaucja stała się dodatkową opłatą, a nie pieniądzem do odzyskania” - argumentują projektodawcy.

Hennig-Kloska odpowiada: „2,3 miliarda opakowań zwróconych w pół roku”

Propozycja Konfederacji spotkała się z natychmiastową reakcją rządu. Minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska ostro skrytykowała pomysł likwidacji systemu kaucyjnego, przekonując, że jego wycofanie oznaczałoby nie tylko problem dla środowiska, ale także zmarnowanie ogromnych inwestycji poczynionych przez przedsiębiorców.

System kaucyjny to 2,3 mld opakowań zwróconych w pół roku. 64 tys. punktów zwrotu w całej Polsce. Nowe kaucjomaty powstające przy plażach i na osiedlach. Liczby nie kłamią. Polacy korzystają z systemu kaucyjnego. I kolejna konfederacka awantura tego nie zmieni” - napisała ministra na platformie X.

Zdaniem Hennig-Kloski projekt Konfederacji ignoruje zarówno efekty środowiskowe systemu, jak i wysiłek firm, które dostosowały się do nowych przepisów.

„Takie myślenie to brak szacunku do państwa, obywateli i przedsiębiorców” - dodała szefowa resortu klimatu.

Likwidacja systemu kaucyjnego. Co zmieni się dla osób kupujących butelki PET i puszki?

Projekt zakłada usunięcie z przepisów całego mechanizmu kaucyjnego, co oznaczałoby :

• brak kaucji za butelki PET i puszki,
• likwidację operatorów systemu kaucyjnego,
• wygaśnięcie wydanych zezwoleń,
• zakończenie obowiązku odbierania opakowań przez większość sklepów,
• powrót większej części odpadów do gminnego systemu segregacji.

Co stanie się z butelkami i puszkami po likwidacji systemu kaucyjnego?

Jednocześnie przez 6 miesięcy po wejściu ustawy w życie konsumenci mogliby jeszcze oddawać zakupione wcześniej opakowania i odbierać należne kaucje.

Czy gminy stracą pieniądze przez system kaucyjny? W projekcie padają konkretne kwoty

Autorzy projektu twierdzą, że wprowadzenie systemu kaucyjnego osłabiło dochody samorządów. Ich zdaniem najcenniejsze odpady, czyli butelki PET i puszki aluminiowe, zostały wyjęte z gminnego systemu zbiórki, co przełożyło się na wzrost kosztów gospodarowania odpadami. W uzasadnieniu pojawiają się szacunki mówiące nawet o kilku miliardach złotych strat dla samorządów w perspektywie najbliższych lat. Konfederacja przekonuje, że po likwidacji systemu kaucyjnego opłaty za śmieci mogłyby przestać rosnąć tak szybko.

Likwidacja systemu kaucyjnego może kosztować państwo setki milionów. Chodzi o odszkodowania dla operatorów

Likwidacja systemu oznaczałaby również problem dla firm, które zainwestowały miliony złotych w jego obsługę. Sami projektodawcy przyznają, że nie można wykluczyć roszczeń odszkodowawczych ze strony operatorów systemu kaucyjnego. Według autorów projektu potencjalne roszczenia mogłyby sięgać od 100 do nawet 500 mln zł, choć ich zdaniem realne koszty dla państwa byłyby znacznie niższe.

System kaucyjny a Unia Europejska. Czy Polska może z niego zrezygnować?

Unijne przepisy zakładają osiągnięcie bardzo wysokich poziomów selektywnej zbiórki opakowań po napojach. W wielu krajach narzędziem do realizacji tych celów jest właśnie system kaucyjny. Konfederacja argumentuje jednak, że Bruksela nie narzuca konkretnej metody osiągania celów recyklingowych i że Polska mogłaby postawić na inne rozwiązania, np. rozbudowę sieci punktów skupu plastiku i aluminium.

Czy kaucja za butelki i puszki zniknie? Na razie to tylko projekt

Na tym etapie nie ma jeszcze decyzji o likwidacji systemu kaucyjnego. Projekt został złożony w Sejmie i dopiero rozpoczyna swoją drogę legislacyjną. 6 sierpnia 2026 r. został skierowany do opinii Biura Legislacyjnego oraz Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji. Ostateczny kształt przepisów może się zmienić w toku prac parlamentarnych. Może się również okazać, że projekt nie zostanie uchwalony.

Na razie propozycja Konfederacji oznacza jednak jedno: system kaucyjny, który zaczął obowiązywać w Polsce, znalazł się pod politycznym ostrzałem. Jeśli projekt zostałby przyjęty, konsumenci wróciliby do sytuacji, w której przy zakupie napoju nie płacą dodatkowej kaucji za opakowanie.