Król: Zmiana. Idea nieracjonalna, ale konsekwencje poważne

To już kwestie mało istotne. Kilkakrotnie w Europie idea zmiany spowodowała poważne polityczne konsekwencje. Czasem rewolucyjne, czasem ewolucyjne. Idea zmiany jest w znacznym stopniu nieracjonalna, tak jak czasem nieracjonalne bywają zachowania społeczeństw, w czym nie ma nic złego ani dobrego. Tak po prostu bywa. Idea zmiany jest nieracjonalna na przykład dlatego, że w zasadzie dana demokratyczna władza nie przegrywa w okresie niezłej sytuacji gospodarczej, jaką mamy w Polsce. Przegrywa najczęściej, kiedy zablokowane zostaną możliwości awansu społecznego dużych grup ludności. Tak było u początków Rewolucji Francuskiej, tak było po 1918 r. i tak było w 1968 r. na Zachodzie. Przytaczam specjalnie zupełnie odmienne sytuacje, by pokazać, że za każdym razem idzie o inne grupy ludności.

Tym razem zmiany chcieli znużeni dotychczasową polityką i jej ludźmi (ważny czynnik nudy, o którym wielokrotnie pisałem) oraz młodzi, którym zapewne chodziło nie tylko o możliwości zatrudnienia, lecz także o możliwość politycznej obecności. Teraz wszyscy powtarzają, że już za długo ci sami ludzie są na scenie politycznej. Jednak w umiejętnie zarządzanym przedsiębiorstwie i w społeczeństwie demokratycznym można władzę przekazywać stopniowo. Tego całkowicie zabrakło. To jest zresztą bardzo trudne i najwybitniejsi przywódcy często tego zrobić nie potrafią. Wspomnijmy Churchilla, który przegrał wybory zaraz po wygranej wojnie, czy Piłsudskiego, który zupełnie nie umiał znaleźć kontynuatorów, chociaż tacy byli – chociażby młodzi ludzie z kręgu „Buntu Młodych” Giedroycia z Adolfem Bocheńskim na czele.