Cmentarz bez pomników. W tym mieście wprowadzono nową formę pochówku

Nowa część Cmentarza Lipowego wyraźnie różni się od tradycyjnych kwater. Zamiast rzędów nagrobków, kamiennych płyt i indywidualnie urządzanych miejsc pochówku powstała wspólna przestrzeń o powierzchni około 200 mkw. Jest przeznaczona wyłącznie do pochówków urnowych, przy czym dopuszczone są biodegradowalne urny składane bezpośrednio w ziemi.

Jak informuje Miejski Zarząd Usług Komunalnych w Gliwicach, sektor znajduje się w części B, czyli w nowszej części Cmentarza Lipowego. Wybrano teren zadrzewiony, położony za środkowym wejściem i w sąsiedztwie kolumbariów. Założeniem inwestycji było ograniczenie ingerencji w otoczenie i stworzenie przestrzeni, w której elementem krajobrazu pozostaje przede wszystkim istniejąca zieleń.

Prace nad pierwszym gliwickim sektorem ekologicznym rozpoczęły się wiosną. W kwietniu Miejski Zarząd Usług Komunalnych zapowiadał jego przygotowanie, a 25 sierpnia 2026 r. poinformował, że inwestycja została zakończona i miejsce jest już gotowe do pochówków.

Biodegradowalne urny zamiast tradycyjnych grobów

Najważniejszą różnicą jest sposób organizacji miejsca pochówku. W sektorze ekologicznym nie tworzy się oddzielnych kwater przypisanych wizualnie do poszczególnych osób. Biodegradowalna urna zostaje złożona w ziemi, ale nad nią nie powstaje klasyczny nagrobek.

Informacja o zmarłym nie znika. Imiona i nazwiska osób pochowanych w tej części cmentarza są umieszczane na jednolitych tabliczkach zamontowanych na kamiennej tablicy pamiątkowej. Oznacza to odejście od indywidualnych form nagrobków na rzecz jednego, uporządkowanego miejsca pamięci.

Takie rozwiązanie ma również praktyczne znaczenie dla wyglądu całej kwatery. Poszczególne pochówki nie prowadzą z czasem do powstawania coraz większej liczby kamiennych płyt, obrzeży, dekoracji czy innych trwałych elementów. Teren może dzięki temu zachowywać charakter zielonej przestrzeni.

Bez zniczy i kwiatów bezpośrednio w miejscu pochówku

W gliwickim sektorze ekologicznym obowiązują zasady, których nie stosuje się w większości tradycyjnych kwater cmentarnych. Bezpośrednio w przestrzeni pochówków nie powinno się ustawiać zniczy ani pozostawiać kwiatów.

Nie oznacza to całkowitego zakazu takich form upamiętnienia. Przed wejściem do sektora przygotowano wyznaczone miejsce, w którym odwiedzający mogą pozostawić kwiaty lub zapalić znicz. W ten sposób tradycyjne symbole pamięci zostały oddzielone od części, w której znajdują się urny.

Według Miejskiego Zarządu Usług Komunalnych takie rozwiązanie pozwala utrzymać jednolity charakter przestrzeni i ogranicza liczbę przedmiotów pozostawianych bezpośrednio w miejscu pochówku. Ma to szczególne znaczenie dlatego, że cały sektor funkcjonuje jako wspólna przestrzeń, a nie zbiór indywidualnie urządzonych grobów.

Przy wejściu znajdują się również ławki oraz symboliczne tablice pamiątkowe. Tę część przewidziano zarówno jako miejsce zadumy, jak i przestrzeń, przy której można organizować ceremonie. Do sektora prowadzi utwardzona ścieżka od głównej alei cmentarnej.

Ekologiczne pochówki pojawiają się również w innych polskich miastach

Gliwice nie są pierwszym miastem w Polsce, które zdecydowało się na bardziej naturalną formę organizacji miejsc pochówku. Podobne rozwiązania funkcjonują lub były przygotowywane również w innych dużych miastach.

Jednym z przykładów jest Kraków. Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie określił zasady użytkowania kwater ekologicznych przeznaczonych pod ziemne groby urnowe. Do pochówku mogą być tam wykorzystywane urny z materiałów biodegradowalnych. Niedopuszczalne są natomiast m.in. betonowe i metalowe nagrobki oraz plastikowe czy drewniane ogrodzenia grobów.

Krakowskie zasady pozwalają oznaczać miejsce pochówku kamieniem pamięci albo drewnianą tabliczką, jednak wygląd takiego oznaczenia musi zostać zaakceptowany przez zarządcę cmentarza. Również kwiaty i znicze nie mogą być pozostawiane dowolnie. Przeznaczono dla nich specjalne miejsca pamięci. Regulacje dopuszczają tam m.in. biodegradowalne znicze oraz lampiony solarne.

Na Cmentarzu Komunalnym w Podgórkach Tynieckich dostępne są ponadto pochówki z wykorzystaniem ekologicznych urn wykonanych z naturalnych lub biodegradowalnych materiałów. Jedna z tamtejszych kwater funkcjonuje pod nazwą „Drzewa Pamięci”.

Ogrody pamięci w Opolu, Poznaniu i Łodzi

Podobny kierunek obrało Opole. Na cmentarzu komunalnym w dzielnicy Półwieś przygotowano koncepcję „ogrodu pamięci”, czyli kwatery, w której nie przewidziano możliwości ustawiania klasycznych pomników. Projekt zakładał powierzchnię około 400 mkw., pochówki w biodegradowalnych urnach i otoczenie całego terenu cisowym żywopłotem.

Zakład Komunalny w Opolu, prezentując przedsięwzięcie, wskazywał także na doświadczenia Poznania i Łodzi, gdzie podobne formy upamiętnienia zmarłych pojawiły się wcześniej. W Poznaniu rozwijano również koncepcję lasów pamięci, wykorzystujących zielone części cmentarzy jako przestrzeń pochówku.

Nie oznacza to jednak powstania odrębnej kategorii pochówku funkcjonującej poza przepisami cmentarnymi. Ekologiczne kwatery są organizowane w obrębie cmentarzy i wykorzystują rozwiązania dopuszczone przez obowiązujące regulacje, przede wszystkim pochówek urnowy w ziemi.

Urna z prochami nadal podlega przepisom o pochówku

Ekologiczny charakter sektora nie oznacza dowolności w postępowaniu z prochami osoby zmarłej. Obowiązująca ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych określa dopuszczalne sposoby pochówku, a rozwiązania wprowadzane przez samorządy muszą mieścić się w jej ramach.

Polskie przepisy pozwalają na chowanie urn zawierających szczątki powstałe po spopieleniu zwłok. W przypadku urn nie obowiązuje przy tym zasada, zgodnie z którą tradycyjny grób ziemny co do zasady nie może zostać ponownie użyty przed upływem 20 lat. Ustawa wyłącza urny spod tego ograniczenia.

W praktyce ekologiczne sektory nie tworzą więc nowego rodzaju pochówku w sensie prawnym. Zmienia się przede wszystkim sposób zagospodarowania cmentarnej przestrzeni, materiały wykorzystywane do produkcji urn oraz zasady dotyczące nagrobków, ozdób i oznaczania miejsca spoczynku.

Cmentarz Lipowy częścią większych zmian na gliwickich nekropoliach

Uruchomienie sektora ekologicznego nie jest jedyną zmianą dotyczącą Cmentarza Lipowego. Miejski Zarząd Usług Komunalnych informował w lipcu również o planowanej modernizacji alejek na cmentarzach Lipowym i Centralnym.

Prace mają objąć łącznie około 1273 mkw. ciągów pieszych. Dotychczasowe nawierzchnie żużlowe mają zostać zastąpione nawierzchnią z betonowej kostki brukowej. Zakres inwestycji obejmuje również roboty ziemne, obrzeża i uporządkowanie przylegających terenów zielonych.

Gliwicki MZUK administruje pięcioma cmentarzami komunalnymi: Centralnym przy ul. Kozielskiej, Lipowym przy ul. Poniatowskiego oraz nekropoliami w Łabędach, Wilczym Gardle i Ligocie Zabrskiej. To jednak Cmentarz Lipowy został wybrany na miejsce pierwszego w mieście sektora ekologicznego.

Źródła:

• Miejski Zarząd Usług Komunalnych w Gliwicach, komunikat z 25 sierpnia 2026 r. o uruchomieniu pierwszego sektora ekologicznego.
• Urząd Miejski w Gliwicach, informacja z 25 sierpnia 2026 r. o sektorze ekologicznym na Cmentarzu Lipowym.
• Miejski Zarząd Usług Komunalnych w Gliwicach, zapowiedź inwestycji z 15 kwietnia 2026 r.
• Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie, zasady użytkowania kwater ekologicznych.
• Cmentarz Komunalny i Krematorium w Podgórkach Tynieckich, informacje dotyczące pochówków ekologicznych.
• Urząd Miasta Opola i Zakład Komunalny w Opolu, informacje dotyczące ogrodu pamięci.
• obowiązujący tekst ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, Elektroniczny Dziennik Ustaw.
• Miejski Zarząd Usług Komunalnych w Gliwicach, informacje o modernizacji cmentarzy i zarządzanych nekropoliach