Rodzice dali pieniądze, dziecko wpłaciło je do banku. Fiskus odmówił zwolnienia z podatku

Sprawa jest szczególnie ważna dla osób, które dostają od rodziców większe kwoty na mieszkanie, samochód, remont czy wkład własny. Przy darowiźnie pieniędzy fiskus patrzy bowiem nie tylko na pokrewieństwo i zgłoszenie do urzędu, lecz również na sposób przekazania środków.

Darowizna od rodziców bez podatku w 2026 r. Jakie warunki trzeba spełnić?

Rodzice należą do kręgu najbliższej rodziny objętej zwolnieniem z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Obejmuje ono m.in. małżonka, dzieci, wnuki, rodziców, dziadków, rodzeństwo, pasierba, ojczyma i macochę. Największa zaleta tego rozwiązania jest prosta: po spełnieniu ustawowych warunków zwolnienie nie ma górnego limitu kwotowego. Rodzic może więc podarować dziecku także 100 tys., 300 tys. czy 500 tys. zł, a sama wysokość darowizny nie przekreśla preferencji.

Przy pieniądzach pojawiają się jednak dodatkowe formalności. Jeżeli łączna wartość nabyć od tej samej osoby przekracza 36 120 zł, z uwzględnieniem zasad sumowania nabyć z pięciu lat poprzedzających rok ostatniego nabycia, trzeba pilnować wymogów art. 4a. W typowej sytuacji oznacza to przede wszystkim:

• zgłoszenie darowizny na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy, jeżeli występuje obowiązek zgłoszenia,
• przy darowiźnie pieniężnej przekraczającej wskazany limit – posiadanie wymaganego przez ustawę dowodu przekazania pieniędzy na rachunek obdarowanego albo przekazem pocztowym.

I właśnie drugi warunek stał się źródłem problemów podatnika, którego sprawą zajęła się Krajowa Informacja Skarbowa.

Darowizna w gotówce od matki. Syn wpłacił pieniądze na własne konto

Sprawa rozpatrzona przez Dyrektora KIS była nietypowa, lecz dobrze pokazuje ryzyko związane z rodzinnymi darowiznami w gotówce. Matka będąca obywatelką Rosji przekazała synowi 6000 dolarów i 4000 euro. Do darowizny doszło 1 maja 2026 r. na Białorusi. Pieniądze zostały wręczone w gotówce, ponieważ – jak wyjaśniał podatnik – z powodu sankcji i sytuacji politycznej wykonanie zwykłego przelewu z Rosji do Polski nie było możliwe.

Strony zadbały przy tym o dokumentację. Sporządziły dwujęzyczną umowę darowizny, a syn przy przewozie środków zgłosił je na granicy. Po przyjeździe do Polski wpłacił otrzymane dolary i euro na własny rachunek walutowy. Dokumentów było więc sporo, a pochodzenie pieniędzy zostało opisane. Mimo tego Dyrektor KIS w interpretacji dotyczącej tej sprawy odmówił podatnikowi prawa do zwolnienia.

Zobacz również

Testament i dziedziczenie. 9 ważnych informacji, o których warto pamiętać

Czy można dostać darowiznę w gotówce i samemu wpłacić ją na konto?

Problemem okazała się kolejność zdarzeń. Matka najpierw przekazała synowi pieniądze fizycznie, a następnie syn sam zaniósł otrzymaną gotówkę do banku i wpłacił ją na swój rachunek. Według KIS taki sposób nie spełnia wymogu z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy. Przepis wymaga przy odpowiednio wysokiej darowiźnie pieniężnej udokumentowania jej otrzymania dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, jego inny rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym.

Organ przyjął więc rygorystyczne podejście do przepływu pieniędzy. Samodzielna wpłata gotówki przez obdarowanego nie dokumentuje przekazania środków przez darczyńcę w sposób wymagany dla zwolnienia. Nie pomogła umowa zawarta z matką, dokument dotyczący przewiezienia gotówki przez granicę ani bankowe potwierdzenie późniejszej wpłaty. Dla rodzin planujących większą darowiznę płynie z tego prosty wniosek: najbezpieczniejszym rozwiązaniem pozostaje przekazanie pieniędzy przez darczyńcę bezpośrednio na rachunek obdarowanego, z opisem pozwalającym łatwo zidentyfikować darowiznę i strony transakcji.

Co się dzieje po utracie zwolnienia z podatku od darowizny?

Podatnik argumentował, że sposób przekazania pieniędzy wynikał z okoliczności od niego niezależnych. Przelew z Rosji do Polski miał być technicznie niemożliwy, dlatego pieniądze przewieziono w gotówce. KIS nie uznał tego za podstawę do pominięcia wymogu ustawowego. Organ potraktował warunki zwolnienia jako przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie. Skutek finansowy może być dotkliwy. Utrata zwolnienia z art. 4a nie powoduje wprawdzie, że rodzic przestaje należeć do najbliższej rodziny, ale darowizna jest wtedy rozliczana według zasad właściwych dla I grupy podatkowej. W analizowanej sprawie KIS wskazał, że:

• otrzymane dolary i euro należy przeliczyć na złote według właściwego średniego kursu NBP,
• przy ustalaniu opodatkowania trzeba uwzględnić wcześniejsze nabycia od tej samej osoby zgodnie z ustawowymi zasadami sumowania,
• kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł,
• po utracie zwolnienia podatnik powinien rozliczyć nabycie na zasadach ogólnych i złożyć SD-3.

Limit 36 120 zł nie jest maksymalną wysokością darowizny, którą rodzic może przekazać dziecku bez podatku w ramach zwolnienia dla najbliższej rodziny. Pełne zwolnienie z art. 4a może obejmować znacznie większe kwoty, jeśli podatnik spełni jego warunki.

Darowizna od rodziców w gotówce. Co orzekł NSA?

Stanowisko fiskusa nie pojawiło się w próżni. Przez lata sądy administracyjne różnie oceniały sytuacje, w których rodzic przekazywał dziecku gotówkę, a obdarowany następnie wpłacał pieniądze do banku. Sprawą zajmował się ostatecznie poszerzony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z 20 marca 2023 r., sygn. III FPS 3/22, NSA przyjął wykładnię, zgodnie z którą dla zastosowania zwolnienia należy udokumentować przekazanie pieniędzy w sposób przewidziany w art. 4a ust. 1 pkt 2 przez darczyńcę na rzecz obdarowanego.

Ma to duże znaczenie dla codziennych rodzinnych rozliczeń. Sama możliwość wykazania, że gotówka rzeczywiście pochodziła od rodziców, nie daje dziś takiego bezpieczeństwa jak prawidłowo udokumentowany przepływ środków. Dlatego przy darowiźnie przekraczającej ustawowy próg lepiej zaplanować sposób zapłaty przed podpisaniem umowy i przekazaniem pieniędzy. Próba „naprawienia” sytuacji przez późniejszą wpłatę otrzymanej gotówki może skończyć się sporem z urzędem.

Zobacz również

Wydziedziczenie dziecka w 2026 roku. Samo pominięcie w testamencie nie wystarczy

NSA skierował przepisy o darowiźnie w gotówce do Trybunału Konstytucyjnego

Na tym historia się nie kończy. 17 lutego 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny skierował do Trybunału Konstytucyjnego pytanie dotyczące zgodności art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy z Konstytucją. Sprawa ma sygnaturę III FSK 1252/24. Tłem ponownie była darowizna pieniędzy od rodziców. Podatniczka wpłaciła na własny rachunek gotówkę otrzymaną od rodziców, a organy podatkowe zakwestionowały prawo do zwolnienia. W tej konkretnej sprawie WSA w Warszawie stanął wcześniej po stronie podatniczki.

NSA zapytał Trybunał m.in. o zgodność przepisu z konstytucyjną zasadą równości i ochroną praw majątkowych oraz regulacjami dotyczącymi ochrony rodziny. Postępowanie przed NSA zostało zawieszone. Samo skierowanie pytania do TK nie uchyla przepisu i nie daje podatnikom automatycznie prawa do zwolnienia przy gotówce. Z punktu widzenia osoby, która dopiero planuje darowiznę, bezpieczniej jest więc stosować obecne wymogi ustawy i nie opierać rozliczenia na założeniu, że sporny przepis zostanie zakwestionowany.

Jak przekazać darowiznę od rodziców, żeby skorzystać ze zwolnienia z podatku?

Przy dużej rodzinnej darowiźnie liczy się dokumentowanie całej operacji od początku. Jeżeli rodzic chce przekazać dziecku np. 100 tys. zł na wkład własny do mieszkania, dużo bezpieczniejszy podatkowo jest przelew pozostawiający jednoznaczny ślad niż wręczenie banknotów i późniejsza wpłata wykonana przez dziecko. Przed przekazaniem większej kwoty dobrze sprawdzić cztery rzeczy:

• kto jest darczyńcą i czy należy do kręgu osób objętych art. 4a,
• jaka jest łączna wartość nabyć od tej osoby w okresie uwzględnianym przez ustawę,
• czy pieniądze zostaną przekazane w sposób pozwalający spełnić wymóg dokumentacyjny,
• czy trzeba złożyć SD-Z2 i czy sześciomiesięczny termin nie zostanie przekroczony.

Zobacz również

Jak udowodnić, że zmarły zostawił testament? Można to ustalić. Nie każdy wie o tym rejestrze

Czy darowiznę od rodziców trzeba zgłosić na SD-Z2? Limit 36 120 zł i termin 6 miesięcy

Nie. Oficjalne informacje Ministerstwa Finansów wskazują, że zgłoszenie nie jest wymagane, gdy łączna wartość majątku nabytego od tej samej osoby, liczona zgodnie z ustawowymi zasadami, nie przekracza 36 120 zł. Osobne wyjątki dotyczą m.in. czynności dokonanych w odpowiedniej formie notarialnej. Gdy zgłoszenie jest konieczne, podatnik ma zasadniczo 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego na przekazanie SD-Z2 właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Trzeba przy tym pamiętać, że formularz i sposób przekazania pieniędzy rozwiązują dwa różne problemy. Terminowe SD-Z2 nie zastąpi wymaganego udokumentowania darowizny pieniężnej, jeśli ustawa wymaga takiego dowodu.

Podstawa prawna i źródła