Ruszyły kontrole grzybiarzy. Za te błędy można dostać wysoki mandat

Akcja rozpoczęła się 14 września i potrwa do 18 października 2026 r. na terenach zarządzanych przez Lasy Państwowe w całym kraju. Straż Leśna prowadzi działania samodzielnie oraz wspólnie z innymi służbami, przede wszystkim policją, a w wybranych rejonach także ze Strażą Graniczną.

Kontrole obejmują przede wszystkim miejsca, w których wraz z rozpoczęciem intensywnego sezonu grzybowego pojawia się więcej ludzi. Strażnicy sprawdzają drogi leśne, parkingi i miejsca postoju, reagują na nielegalny ruch pojazdów, kradzieże drewna, niszczenie leśnej infrastruktury oraz inne przypadki szkodnictwa.

Jedną z takich kontroli przeprowadzili policjanci z Żukowa wspólnie ze strażnikami Straży Leśnej z Kolbud. Jak informowała Komenda Powiatowa Policji w Kartuzach, patrole koncentrowały się zarówno na miejscach szczególnie popularnych wśród grzybiarzy i spacerowiczów, jak i na drogach oraz parkingach leśnych.

Nie jest to jednak akcja ograniczona do jednego regionu. Podobne działania prowadzone są w całym kraju. Kontrole mogą być organizowane również w weekendy i w godzinach, w których natężenie ruchu w lasach jest największe.

Wjazd samochodem do lasu tylko na określonych zasadach

Jednym z głównych obszarów kontroli jest ruch samochodów, motocykli i quadów. Zasady określa ustawa o lasach. Pojazdem silnikowym, zaprzęgowym oraz motorowerem można poruszać się po lesie drogami publicznymi. Wjazd na drogę leśną jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy została ona oznakowana jako udostępniona dla ruchu.

Oznacza to, że brak szlabanu albo znaku zakazu nie jest równoznaczny z możliwością wjazdu. W przypadku dróg leśnych kierowca powinien upewnić się, że droga została rzeczywiście dopuszczona do ruchu.

Także pozostawienie samochodu w lesie podlega ograniczeniom. Parkować wolno w miejscach przeznaczonych i oznakowanych jako miejsca postoju lub parkingi. Samochodu nie należy zostawiać przed szlabanem, na drodze pożarowej ani w miejscu, w którym utrudniałby przejazd pojazdów służb leśnych lub ratunkowych.

Mandat w lesie. Za co można zostać ukaranym

Nielegalny wjazd samochodem, motocyklem, quadem, motorowerem albo pojazdem zaprzęgowym do lasu może zostać zakwalifikowany jako wykroczenie z art. 161 Kodeksu wykroczeń. Ten sam przepis obejmuje pozostawienie pojazdu w miejscu, które nie zostało do tego przeznaczone. W postępowaniu mandatowym strażnik leśny może nałożyć grzywnę od 20 do 500 zł.

Znacznie poważniejsze konsekwencje grożą za zaśmiecanie lasu. Art. 162 Kodeksu wykroczeń przewiduje za zanieczyszczanie gleby lub wody, wyrzucanie śmieci albo pozostawianie innych odpadów grzywnę w wysokości co najmniej 500 zł albo karę ograniczenia wolności. Jeżeli sprawca zakopuje, zatapia lub składuje odpady, minimalna grzywna wzrasta do 1000 zł.

Art. 163 Kodeksu wykroczeń obejmuje z kolei m.in. rozgarnianie ściółki oraz niszczenie grzybów lub grzybni. Grozi za to grzywna albo nagana. Odpowiedzialność można ponieść także za niszczenie roślinności, infrastruktury leśnej, znaków i urządzeń, a także za naruszenie przepisów przeciwpożarowych.

Od 2 stycznia 2026 r. obowiązują zaostrzone sankcje za część wykroczeń związanych z zagrożeniem pożarowym. W określonych przypadkach mandat może sięgać 5 tys. zł, a grzywna orzeczona przez sąd nawet 30 tys. zł.

Grzybobranie nie wszędzie jest dozwolone

Sam fakt, że las jest dostępny dla spacerowiczów, nie oznacza, że wszędzie wolno zbierać grzyby. Zakazy obowiązują m.in. w rezerwatach przyrody, parkach narodowych, na terenach wojskowych oraz w miejscach objętych okresowym lub stałym zakazem wstępu.

Ograniczenia mogą dotyczyć również młodników oraz obszarów, na których prowadzone są prace leśne. Informacji należy szukać na oznakowaniu ustawionym przy drogach i wejściach do lasu.

Nie wolno także niszczyć grzybów niejadalnych i trujących. Rozgniatanie, rozkopywanie czy celowe niszczenie owocników nie jest obojętne dla ekosystemu i może prowadzić do odpowiedzialności za niszczenie grzybów lub grzybni.

Jadalne grzyby pod ochroną. Tych gatunków nie wolno zabierać z lasu

Szczególne znaczenie mają gatunki jadalne objęte ochroną ścisłą lub częściową. Ich kulinarna przydatność nie oznacza, że wolno je wrzucić do koszyka. Aktualne przepisy ochronne obejmują m.in. następujące jadalne gatunki:

• naparstniczka czeska,
• naparstniczka stożkowata,
• smardz grubonogi,
• smardz jadalny,
• smardz półwolny,
• smardz stożkowaty,
• smardz wyniosły,
• maślak trydencki,
• siedzuń dębowy,
• siatkoblaszek maczugowaty,
• ozorek dębowy.

W przypadku smardzów przepisy przewidują istotne wyjątki. Pięć chronionych gatunków smardzów podlega ochronie częściowej poza terenami ogrodów, upraw ogrodniczych, szkółek leśnych i terenów zieleni. Oznacza to, że smardza jadalnego, stożkowatego, wyniosłego, półwolnego czy grubonogiego znalezionego w lesie nie wolno zerwać, ale okaz wyrosły np. w prywatnym ogrodzie może być legalnie pozyskany. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Łodzi podkreśla przy tym, że las miejski nie jest traktowany jak teren zieleni w rozumieniu tego wyjątku.

Inaczej wygląda sytuacja naparstniczek. Naparstniczka czeska i naparstniczka stożkowata są objęte ochroną częściową bez analogicznego wyjątku pozwalającego na zwykły zbiór w ogrodzie czy parku. RDOŚ wskazuje wprost, że ich owocników nie wolno pozyskiwać ani w lesie, ani na innych stanowiskach.

Maślak trydencki jest natomiast wskazywany przez Państwową Inspekcję Sanitarną jako jadalny gatunek objęty ochroną ścisłą. Spotkanie takiego okazu w lesie nie daje więc prawa do jego zebrania.

W przypadku niektórych innych chronionych gatunków sytuacja prawna jest bardziej szczegółowa. Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej grzybów przewiduje bowiem także kategorię gatunków objętych ochroną częściową, które mogą być pozyskiwane w określony sposób. Przykładem jest żagwica listkowata, dla której dopuszczono ręczny zbiór owocników. Dlatego nie każdy chroniony grzyb podlega automatycznie całkowitemu zakazowi pozyskiwania.

Smardze pod szczególną ochroną podczas grzybobrania

Smardzowate wymagają szczególnej uwagi również dlatego, że ich prawidłowe rozpoznanie nie zawsze jest łatwe. RDOŚ w Łodzi wskazuje, że w Polsce wyróżnia się sześć gatunków smardzów. Pięć z nich jest chronionych: smardz grubonogi, smardz jadalny, smardz półwolny, smardz stożkowaty oraz smardz wyniosły. Smardz parastożkowaty nie jest objęty ochroną.

Dodatkowo chronione są naparstniczka czeska i naparstniczka stożkowata. Wszystkie należą do grzybów jadalnych, ale status ochronny powoduje, że nie można traktować ich jak zwykłych grzybów konsumpcyjnych.

Państwowa Inspekcja Sanitarna przypomina, że za zerwanie chronionego smardza w miejscu, w którym jego pozyskanie jest zabronione, może grozić kara pieniężna. W komunikatach sanepidu wskazywana jest możliwość nałożenia kary sięgającej 5 tys. zł.

Strażnicy wykorzystują fotopułapki i kamery leśne

Kontrole nie ograniczają się do patroli prowadzonych przez strażników. Lasy Państwowe wykorzystują również fotopułapki, monitoring oraz informacje gromadzone w Systemie Ewidencji Szkodnictwa Leśnego.

Urządzenia pozwalają dokumentować m.in. nielegalny ruch pojazdów, niszczenie infrastruktury, wyrzucanie odpadów czy wjazdy quadami i motocyklami w miejsca wyłączone z ruchu.

Według Lasów Państwowych pojazdy terenowe poruszające się po nieudostępnionych drogach i szlakach są problemem nie tylko ze względu na szkody przyrodnicze. Mogą stanowić także bezpośrednie zagrożenie dla spacerowiczów, rowerzystów i grzybiarzy.

Straż Leśna podkreśla, że akcja „Jesień 26” nie jest wymierzona w osoby korzystające z lasu zgodnie z przepisami. Kontrole mają koncentrować się na zachowaniach prowadzących do niszczenia przyrody, zagrożenia bezpieczeństwa lub świadomego naruszania przepisów.

Źródła:

• Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Łodzi, materiały dotyczące chronionych smardzowatych i zasad ich zbierania z 16 kwietnia 2025 r.
• Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy, informacje dotyczące chronionych gatunków grzybów, w tym smardza jadalnego i maślaka trydenckiego.
• Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów, Dz.U. 2014 poz. 1408.
• Lasy Państwowe, informacje dotyczące zasad korzystania z lasów, ruchu pojazdów oraz akcji „Jesień 26”.
• Komenda Powiatowa Policji w Kartuzach, informacje dotyczące wspólnych patroli policji i Straży Leśnej.
• Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 161–163.
• Ustawa o lasach.