Wszystko zależy od decyzji rodziców oraz stanu zdrowia dziecka, a nawet stanu zdrowia matki. Ojciec dziecka może przejąć większość urlopów związanych z rodzicielstwem i pobierać za nie zasiłek macierzyński.
Zasiłek macierzyński mimo swojej nazwy w wielu przypadkach przysługuje również ojcom.
Kto może dostać zasiłek macierzyński jako ojciec?
Zasiłek macierzyński przysługuje w określonych przypadkach ojcu dziecka, który podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Prawo do zasiłku macierzyńskiego mają więc nie tylko ojcowie, którzy pracują na etacie i korzystają z urlopów przewidzianych przez kodeks pracy, ale także ci, którzy prowadzą działalność lub pracują na podstawie umowy zlecenia. Warunkiem jest, żeby opłacali składkę chorobową. Tę samą, która daje prawo do zasiłku chorobowego.
W tych przypadkach, gdzie kodeks pracy mówi o urlopach związanych z rodzicielstwem, w przypadku zleceniobiorców i przedsiębiorców oznacza to prawo do pobierania zasiłku macierzyńskiego za ten okres.
Za jakie urlopy ojciec otrzyma zasiłek macierzyński?
Ojcom zatrudnionym na umowę o pracę może przysługiwać zasiłek macierzyński za:
- urlop macierzyński (generalnie – 6 tygodni, w niektórych przypadkach znacznie więcej w zależności od okoliczności)
- uzupełniający urlop macierzyński (maksymalnie 15 tygodni);
- urlop rodzicielski (maksymalnie 58 tygodni);
- urlop ojcowski (maksymalnie 2 tygodnie);
Ojcom prowadzącym działalność gospodarczą lub pracującym na zlecenie nie przysługują urlopy na podstawie kodeksu pracy, ale mogą pobierać zasiłek macierzyński przez okres równoważny z okresem trwania urlopów.
Kiedy ojciec przejmuje urlop macierzyński po matce?
Pracownicy, która urodziła dziecko, przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:
- 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie;
- 31 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie;
- 33 tygodni – w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie;
- 35 tygodni – w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie;
- 37 tygodni – w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.
Rezygnacja matki z urlopu macierzyńskiego
Jest to urlop obowiązkowy, z którego matka nie może zrezygnować. Może to zrobić dopiero po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. Możliwość rezygnacji z urlopu macierzyńskiego jest jednak uzależniona od tego, czy resztę urlopu będzie wykorzystywał ojciec dziecka w następujący sposób:
- jeśli jest pracownikiem – wystąpi o urlop macierzyński u swojego pracodawcy (pracodawca nie może odmówić);
- gdy nie jest pracownikiem, a np. przedsiębiorcą lub zleceniobiorcą – przerwie działalność zarobkową.
Jeśli ojciec dziecka nie wyrazi zgody na „przejęcie” urlopu macierzyńskiego od matki, matka musi wykorzystać cały należny jej urlop macierzyński.
Zatem przy urodzeniu 1 dziecka ojcu dziecka pozostanie do wykorzystania maksymalnie 6 tygodni urlopu macierzyńskiego (20 tygodni – 14 tygodni obowiązkowych dla matki = 6 tygodni). Gdyby przejął opiekę nad bliźniakami, to mógłby przebywać na urlopie macierzyńskim i pobierać zasiłek macierzyński przez 17 tygodni (31 tygodni – 14 tygodni obowiązkowych dla matki = 17 tygodni) itd.
Kiedy ojciec przejmuje urlop w szczególnych przypadkach?
Na specjalnych zasadach może zrezygnować z urlopu macierzyńskiego legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji – może to zrobić po 8 tygodniach od porodu, pod warunkiem że następnie opiekę nad dzieckiem przejmie ojciec dziecka albo inny członek najbliższej rodziny. Mogą oni skorzystać z urlopu macierzyńskiego i pobierać zasiłek macierzyński.
Śmierć matki
Ojciec może przejść na urlop macierzyński i pobierać zasiłek w jeszcze dłuższym wymiarze w skrajnych przypadkach - może wykorzystać cały urlop macierzyński pozostały matce, gdy matka zmarła.
Porzucenie dziecka
Jeśli matka porzuciła dziecko (trwale zaprzestała opieki), ojciec może przejść na urlop macierzyński, który pozostał matce. Z tym zastrzeżeniem, że matka i tak musi wykorzystać 8 tygodni, nawet jeśli porzuciła dziecko przed upływem 8 tygodni po porodzie.
Zatem do ukończenia przez dziecko 8 tygodni matka tak czy inaczej przebywa na urlopie macierzyńskim i pobiera zasiłek macierzyński, zaś ojciec do tego czasu może skorzystać ze specjalnej puli zasiłku opiekuńczego.
Matka w szpitalu
Matka, która podczas urlopu macierzyńskiego przebywa w szpitalu z uwagi na własny stan zdrowia, może przerwać urlop macierzyński na okres pobytu w tym szpitalu. W takim przypadku urlop macierzyński i zasiłek macierzyński za ten okres może wykorzystać ojciec dziecka albo inny członek najbliższej rodziny.
Także w tym przypadku do ukończenia przez dziecko 8 tygodni matka, mimo pobytu w szpitalu, przebywa na urlopie macierzyńskim i pobiera zasiłek macierzyński, zaś ojciec do tego czasu może skorzystać ze specjalnej puli zasiłku opiekuńczego.
Uzupełniający urlop dla rodziców wcześniaków: prawo ojca
Ojciec może skorzystać również z uzupełniającego urlopu dla rodziców wcześniaków i pobierać za ten okres zasiłek macierzyński. Nie musi się dzielić tym urlopem z matką.
Urlop ten przysługuje przez tyle tygodni, ile dziecko było hospitalizowane (może wynosić maksymalnie 15 tygodni), w przypadku urodzenia dziecka:
- przed ukończeniem 28. tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową nie większą niż 1000 g – maksymalnie 15 tygodni;
- po ukończeniu 28. tygodnia ciąży i przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży i z masą urodzeniową większą niż 1000 g – maksymalnie 8 tygodni;
- po ukończeniu 37. tygodnia ciąży i jego pobytu w szpitalu, pod warunkiem że pobyt dziecka w szpitalu po porodzie będzie wynosił co najmniej 2 kolejne dni, przy czym pierwszy z tych dni będzie przypadał w okresie od 5. do 28. dnia po porodzie – maksymalnie 8 tygodni.
Urlop ten można wykorzystać wyłącznie od razu po zakończeniu urlopu macierzyńskiego przez matkę (ewentualnie ojca, gdy to on korzystał z tego urlopu).
Urlop rodzicielski dla ojca: wymiar i podział
Oboje rodzice mają łączne prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze 41 tygodni, a w przypadku bliźniąt lub większej liczby dzieci – do 43 tygodni.
Jeśli dziecko urodziło się poważnie chore i otrzymało zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”, mają prawo do dodatkowych 24 tygodni urlopu rodzicielskiego.
Za okres przebywania na urlopie rodzicielskim przysługuje zasiłek macierzyński.
Pula urlopu jest dla rodziców wspólna; mogą się nią podzielić w dowolny sposób, z tym zastrzeżeniem, że jedna osoba nie może wziąć całej puli – minimum 9 tygodni musi zostać dla drugiego rodzica. Urlop może być podzielony maksymalnie na 5 części do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
W praktyce najczęściej to matka korzysta z urlopu rodzicielskiego przez 32 tygodnie, a ojciec korzysta wyłącznie z pozostałych 9 tygodni. Oczywiście, może zaistnieć sytuacja odwrotna i to ojciec może skorzystać z urlopu rodzicielskiego i zasiłku macierzyńskiego przez 32 tygodnie w przypadku jednego dziecka.
W przypadku gdy dziecko otrzymało zaświadczenie, o którym mowa wyżej, ojciec mógłby przebywać na urlopie macierzyńskim i pobierać zasiłek macierzyński nawet przez 56 tygodni (32 tygodnie + 24 tygodnie dodatkowej puli).
Urlop ojcowski: 2 tygodnie i termin wykorzystania
Ojciec ma również prawo do skorzystania z urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Za ten okres przysługuje ojcu zasiłek macierzyński.
Urlop ojcowski może być wykorzystany jednorazowo albo nie więcej niż w 2 częściach, z których żadna nie może być krótsza niż tydzień.
Urlopy dla ojców adopcyjnych i rodzin zastępczych
Prawo do analogicznych urlopów mają rodzice, którzy adoptowali dziecko do lat 14 lub stali się rodziną zastępczą niezawodową dla dziecka do lat 7 (w wyjątkowych przypadkach do lat 10).
Różnica polega na tym, że nie korzystają oni z urlopu macierzyńskiego, ale „urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego”. Może z niego od początku korzystać ojciec adopcyjny lub zastępczy. Nie ma gwarantowanej puli urlopu dla matki adopcyjnej lub zastępczej.
Ponadto występują limity wieku dziecka – generalnie urlopy te nie przysługują dłużej niż do osiągnięcia przez dziecko 14 lat albo 7 (10) lat. Kodeks pracy przewiduje jednak okresy gwarantowane.
Jak oblicza się zasiłek macierzyński dla ojca?
Zasiłki obliczane są wg zasad określonych w ustawie z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Na początku należy obliczyć tzw. podstawę wymiaru zasiłku, od której następnie oblicza się różne zasiłki. Podstawa wymiaru zasiłku to w uproszczeniu średnie wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy. Dolicza się do niej także nagrody, premie, a w sferze budżetowej – także trzynastkę i różne inne składniki na zasadach określonych w tej ustawie.
Od tej podstawy nalicza się następnie procentowo zasiłek macierzyński za każdy rodzaj urlopu. Stawki te wynoszą:
- za okres urlopu macierzyńskiego – 100% podstawy wymiaru zasiłku, chyba że matka zawnioskuje o 81,5% podstawy wymiaru;
- za okres urlopu rodzicielskiego – 70% podstawy wymiaru zasiłku, chyba że matka zawnioskowała o 81,5% podstawy wymiaru za okres urlopu macierzyńskiego; wtedy także taką stawkę wypłaca się za okres urlopu rodzicielskiego. Jeśli matka pobierała 81,5% podstawy wymiaru za okres urlopu macierzyńskiego i 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego, to stawka ojca, który skorzysta z 9 tygodni „nieprzenoszalnego” urlopu rodzicielskiego, będzie wynosiła 70%;
- za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego (tzw. dla rodziców wcześniaków) – 100% podstawy wymiaru zasiłku;
- za okres urlopu ojcowskiego – 100% podstawy wymiaru zasiłku.
Na takich samych zasadach zasiłek macierzyński jest wypłacany rodzicom adopcyjnym i zastępczym.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu