Przepisy prawa pracy w określonych sytuacjach pozwalają pracownikowi odejść z pracy natychmiast – bez wypowiedzenia i bez czekania na okres wypowiedzenia. Co ważne, w niektórych przypadkach takie rozwiązanie umowy nie tylko jest w pełni legalne, ale może też wiązać się z prawem do odszkodowania od pracodawcy.Sprawdź, w jakich konkretnie przypadkach możesz odejść z pracy z dnia na dzień i otrzymać za to pieniądze.
Kiedy pracownik może odejść bez wypowiedzenia?
Rozwiązanie umowy z winy pracodawcy jest dopuszczalne wyłącznie w dwóch ściśle określonych przypadkach. Jakich?
- Gdy lekarz medycyny pracy stwierdzi, że wykonywana praca zagraża zdrowiu pracownika,
- Gdy pracodawca dopuści się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika.
W obu przypadkach pracownik ma prawo zakończyć współpracę ze skutkiem natychmiastowym, bez zachowania okresu wypowiedzenia. W praktyce oznacza to, że zatrudniony może odejść z firmy praktycznie z dnia na dzień, jeśli tylko spełnione są ustawowe przesłanki.
Podstawa prawna
Art. 55 § 1 Kodeksu pracy: Pracownik może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli zostanie wydane orzeczenie lekarskie stwierdzające szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie pracownika, a pracodawca nie przeniesie go w terminie wskazanym w orzeczeniu lekarskim do innej pracy, odpowiedniej ze względu na stan jego zdrowia i kwalifikacje zawodowe.
Art. 55 § 1[1] Kodeksu pracy: Pracownik może rozwiązać umowę o pracę w trybie określonym w § 1 także wtedy, gdy pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika; w takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. W przypadku rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za okres wypowiedzenia.
Orzeczenie lekarskie a natychmiastowe zakończenie pracy
Jeżeli lekarz wyda orzeczenie wskazujące, że dalsze wykonywanie obowiązków jest szkodliwe dla zdrowia pracownika, a pracodawca nie zapewni w wyznaczonym czasie innego, bezpiecznego stanowiska, pracownik może odejść natychmiast. Co istotne:
- decyzja o odejściu należy do pracownika,
- nie ma znaczenia przyczyna braku zmiany stanowiska,
- pracownik nie musi kontynuować pracy w warunkach zagrażających zdrowiu.
Zmiana stanowiska po orzeczeniu lekarza – co może zrobić pracodawca?
Pracodawca, który dostosowuje się do zaleceń lekarza, może przenieść pracownika na inne stanowisko. Nie musi ono być tożsame pod względem zakresu obowiązków ani wynagrodzenia. W praktyce oznacza to, że:
- pensja może zostać obniżona,
- nie jest wymagane wypowiedzenie zmieniające,
- pracownik nie składa dodatkowych wniosków,
- podstawą zmiany jest orzeczenie lekarskie dołączone do akt osobowych.
Nowe stanowisko musi być dopasowane zarówno do stanu zdrowia pracownika, jak i jego kwalifikacji. Tylko wtedy spełnia ono wymagania wynikające z przepisów.
Czym jest ciężkie naruszenie obowiązków przez pracodawcę?
Drugą podstawą do natychmiastowego rozwiązania umowy jest poważne naruszenie obowiązków przez pracodawcę. Chodzi tutaj m.in. o naruszenie poniższych zasad:
- prawidłowe organizowanie pracy i wdrożenie pracownika,
- zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy,
- terminowe wypłacanie wynagrodzenia,
- przeciwdziałanie dyskryminacji,
- prowadzenie dokumentacji pracowniczej,
- poszanowanie godności pracownika,
- umożliwianie rozwoju zawodowego.
Przykłady poważnych naruszeń ze strony pracodawcy
Co może zostać uznane za ciężkie naruszenie obowiązków pracodawcy? Przede wszystkim:
- brak wypłaty wynagrodzenia lub jego uporczywe zaniżanie,
- publiczne znieważanie lub poniżanie pracownika,
- bezpodstawne oskarżenia o przestępstwo,
- dyskryminacja ze względu na poglądy, płeć, religię czy orientację,
- nieuzasadnione blokowanie urlopu,
- zmuszanie kobiety w ciąży do pracy w nadgodzinach lub w nocy,
- stosowanie nielegalnych kar porządkowych,
- działania odwetowe naruszające godność pracownika.
Takie działania mogą być podstawą do natychmiastowego rozwiązania umowy przez pracownika. W ich konsekwencji możliwe jest odejście z pracy bez okresu wypowiedzenia.
Konkretne przykłady sytuacji, w których pracownik może odejść natychmiast z pracy
Brak wypłaty wynagrodzenia przez pracodawcę
Pracownik regularnie otrzymuje pensję z opóźnieniem albo w ogóle jej nie dostaje. Mimo zgłoszeń pracodawca nie zmienia sytuacji. W takim przypadku pracownik może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia i domagać się odszkodowania.
Lekarz stwierdza szkodliwą pracę dla zdrowia
Pracownik magazynu ma problemy zdrowotne, a lekarz medycyny pracy wydaje orzeczenie, że dalsza praca w obecnych warunkach jest niebezpieczna. Pracodawca nie proponuje innego stanowiska – pracownik może odejść natychmiast.
Poniżanie lub mobbing w pracy
Przełożony publicznie ośmiesza pracownika, używa obraźliwych komentarzy lub stosuje mobbing. Taka sytuacja może zostać uznana za ciężkie naruszenie obowiązków i dawać prawo do natychmiastowego rozwiązania umowy.
Dyskryminacja w miejscu pracy
Pracownik jest pomijany przy awansach lub gorzej traktowany ze względu na płeć, wiek, religię lub orientację. Jeśli zachowanie ma charakter uporczywy, może to stanowić podstawę do odejścia bez wypowiedzenia.
Zmuszanie do nielegalnych nadgodzin lub pracy w nocy (np. w ciąży)
Pracodawca wymaga pracy w warunkach sprzecznych z przepisami, np. od kobiety w ciąży w nocy lub w nadgodzinach. Pracownik ma prawo natychmiast zakończyć zatrudnienie.
Brak urlopu mimo spełnienia warunków
Pracodawca konsekwentnie odmawia udzielenia urlopu wypoczynkowego mimo prawa pracownika do jego wykorzystania. W skrajnych przypadkach może to być traktowane jako naruszenie obowiązków.
Bezpodstawne oskarżenia o przestępstwo
Pracodawca publicznie lub wobec innych pracowników oskarża pracownika o kradzież lub inne przestępstwo bez dowodów. Może to naruszać jego godność i uzasadniać natychmiastowe odejście.
Prawo do rozwiązania umowy nawet w okresie wypowiedzenia
Warto podkreślić, że pracownik może wręczyć szefowi wypowiedzenie umowy w trybie natychmiastowym również wtedy, gdy umowa jest już w trakcie wypowiedzenia. Nie ma przy tym znaczenia, która strona je złożyła.
Oświadczenie o rozwiązaniu umowy – jak je złożyć?
Aby skutecznie zakończyć zatrudnienie bez wypowiedzenia, pracownik musi wręczyć pracodawcy wypowiedzenie umowy, czyli złożyć pisemne oświadczenie. W jego treści musi znaleźć się przyczyna rozwiązania umowy.
Ważne
Uwaga! Nie jest wymagane stosowanie skomplikowanej terminologii prawnej – liczy się jasne wskazanie powodu i trybu zakończenia pracy.
Termin na złożenie oświadczenia
Pracownik ma miesiąc na złożenie wypowiedzenia w trybie natychmiastowym. Czas ten liczy się od momentu, w którym dowiedział się o naruszeniu obowiązków przez pracodawcę. W razie sporu to on musi wykazać, że dochował terminu. W praktyce przy powtarzających się naruszeniach (np. brak wypłaty pensji) czas ten może być liczony oddzielnie dla każdego zdarzenia.
Odszkodowanie dla pracownika – ile wynosi?
Jeżeli rozwiązanie umowy następuje z winy pracodawcy, pracownik może domagać się odszkodowania. Przepisy wskazują jego wysokość. Co do zasady pracownik może dochodzić odszkodowania od pracodawcy w wysokości:
wynagrodzenia za okres wypowiedzenia,
a w przypadku umowy na czas określony – wynagrodzenia za pozostały okres trwania umowy, jednak nie więcej niż standardowy okres wypowiedzenia.
Uwaga! Jeżeli pracodawca nie ureguluje odszkodowania dobrowolnie, pracownik może dochodzić swoich roszczeń przed sądem.
Czy wiesz, że prawo przewiduje również odwrotną sytuację? Jeżeli pracownik rozwiąże umowę bez uzasadnionej podstawy, pracodawca może dochodzić od niego odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia – bez konieczności wykazywania faktycznej szkody.
Podsumowanie
Natychmiastowe rozwiązanie umowy przez pracownika to szczególna instytucja prawa pracy, stosowana w sytuacjach poważnych zagrożeń lub naruszeń ze strony pracodawcy. W określonych przypadkach daje ona nie tylko możliwość odejścia z dnia na dzień, ale także prawo do odszkodowania.
FAQ – rozwiązanie umowy o pracę w trybie natychmiastowym
Kiedy pracownik może odejść z pracy bez wypowiedzenia?
Pracownik może rozwiązać umowę natychmiastowo, jeśli lekarz stwierdzi, że praca szkodzi jego zdrowiu albo gdy pracodawca ciężko narusza swoje obowiązki wobec pracownika.
Czy pracownik musi podać powód odejścia bez wypowiedzenia?
Tak, w pisemnym oświadczeniu należy wskazać przyczynę rozwiązania umowy, ale nie trzeba używać języka prawniczego – wystarczy jasny opis sytuacji.
Czy pracownik może dostać odszkodowanie?
Tak, jeśli rozwiązanie umowy następuje z winy pracodawcy, pracownik może otrzymać odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.
Ile czasu ma pracownik na złożenie takiego oświadczenia?
Ma na to 1 miesiąc od momentu, w którym dowiedział się o naruszeniu obowiązków przez pracodawcę.
Czy można odejść w trybie natychmiastowym w czasie wypowiedzenia?
Tak, pracownik może zastosować tryb natychmiastowy także wtedy, gdy umowa jest już w okresie wypowiedzenia.
Co jeśli pracodawca nie wypłaci odszkodowania?
Pracownik może dochodzić swoich roszczeń przed sądem pracy.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu