W przestrzeni publicznej coraz głośniej mówi się o rewolucyjnym pomyśle, który mógłby zasilić konta polskich emerytów kwotą nawet kilkuset złotych miesięcznie. Chodzi o tzw. dodatek za wychowanie dzieci, nazywany przez wielu "800 plus dla seniora". Pomysł rozpalił wyobraźnię tysięcy osób starszych, które czują się pominięte przez współczesne programy socjalne. Na czym polega ta propozycja, kto według założeń miałby dostać pieniądze i czy warto już szykować dokumenty do ZUS?
Czym ma być "800 plus dla seniora"? To forma rekompensaty
Idea stojąca za nową propozycją jest prosta. Dzisiejsi emeryci wychowywali swoje dzieci w czasach, gdy nie istniały żadne masowe programy wsparcia rodzin. Jednocześnie to właśnie ich dorosłe już dzieci pracują teraz na utrzymanie obecnego systemu emerytalnego i finansują budżet państwa przez swoje podatki. Według założeń publicznej debaty, nowe świadczenie miało być formą finansowego podziękowania. Senior mógłby otrzymać do 800 zł miesięcznie za każde wychowane dziecko. Jeśli rodzice wychowywali potomka wspólnie, kwota ta miałaby zostać sprawiedliwie podzielona - po 400 zł dla każdego z nich. W przypadku wychowania dwójki dzieci łączna kwota na rodzinę mogłaby wynieść do 1600 zł miesięcznie, a przy trójce dzieci nawet do 2400 zł miesięcznie. Wypłata trafiałaby na konto co miesiąc jako stały dodatek do podstawowej emerytury lub renty.
Kto znalazł się na liście potencjalnych beneficjentów?
Choć projekt nie miał formy gotowej ustawy, w dyskusjach ekspertów i autorów petycji pojawiały się konkretne kryteria. Świadczenie mogłoby trafić do emerytów oraz rencistów, którzy byli biologicznymi rodzicami lub prawnymi opiekunami faktycznie wychowującymi dzieci. Wiek uprawniający do wypłaty zależałby od finalnych przepisów, ale najczęściej wspomina się o osobach po 50. lub 60. roku życia. Pojawia się tu jednak ważny warunek. Część propozycji zakładała, że dodatek przysługiwałby tylko wtedy, gdy wychowane dziecko jest obecnie aktywne zawodowo i odprowadza podatki na terenie Polski. Co istotne, o analogicznych rekompensatach coraz głośniej mówią również dzisiejsi 50-latkowie, których dzieci wkraczały w dorosłość tuż przed uruchomieniem w 2016 roku programu 500 plus. Dodatkowo autorzy propozycji nie sprecyzowali kluczowych zagadnień proceduralnych, takich jak podział środków w przypadku rodziców rozwiedzionych, co przy ewentualnych pracach nad ustawą rodziłoby ogromne zawiłości interpretacyjne.
"800 plus" a program "Mama 4 plus". Jaka jest różnica?
W polskim prawie działa już podobny mechanizm, czyli Rodzicielskie Świadczenie Uzupełniające (znane powszechnie jako "Mama 4 plus"). Nowa propozycja idzie jednak znacznie dalej i zmienia zasady gry. Obecnie funkcjonujący program "Mama 4 plus" jest skierowany do bardzo wąskiej grupy osób. Dotyczy niemal wyłącznie matek, wymaga wychowania minimum czwórki dzieci i jest ściśle uzależniony od trudnej sytuacji materialnej oraz niskich dochodów seniora. Projekt "800 plus dla seniora" miał być znacznie bardziej dostępny. Według wstępnych założeń pieniądze przysługiwałyby już od jednego wychowanego dziecka i nie byłyby ograniczone żadnymi limitami dochodowymi.
Sejm studzi emocje: Petycja o "800 plus dla seniorów" oficjalnie odrzucona
Najważniejsze pytanie, które zadaje sobie wielu seniorów, brzmi: czy można już składać wnioski? Odpowiedź jest jednoznaczna: NIE, a marzenia o nowym dodatku należy odłożyć na bok. Choć medialny szum wokół "800 plus dla seniora" sugerował zaawansowane prace legislacyjne, rzeczywistość prawna okazała się bezwzględna. Sejmowa Komisja do Spraw Petycji podjęła ostateczną decyzję o pozostawieniu obywatelskiego wniosku bez rozpatrzenia. Oznacza to całkowite wykreślenie projektu z harmonogramu prac parlamentarnych. Głównym powodem odrzucenia pomysłu były gigantyczne, nierealne do udźwignięcia koszty dla finansów publicznych. Wprowadzenie takiego świadczenia obciążyłoby budżet państwa kwotą aż 43 miliardów złotych rocznie. Także Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wydało w tej sprawie jednoznaczne, negatywne stanowisko przez przedstawicieli Departamentu Ubezpieczeń Społecznych, potwierdzając, że polski system emerytalny nie przewiduje i nie planuje wdrażania historycznych rekompensat za rodzicielstwo. Składanie jakichkolwiek wniosków w urzędach w celu uzyskania tego konkretnego dodatku jest całkowicie bezcelowe.
Nie myl pojęć. Prawdziwe 500 plus dla seniora już działa
Warto podkreślić, że medialne zamieszanie wokół "800 plus" wynika często z mylenia pojęć przez samych świadczeniobiorców. W strukturze ZUS funkcjonuje bowiem realny, zbliżony nazwą program, czyli świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, potocznie nazywane "500 plus dla seniora". W odróżnieniu od odrzuconej petycji o charakterze prorodzinnym, ten zasiłek przysługuje bez względu na wiek (choć pobierają go głównie osoby starsze) i jest ściśle powiązany ze stanem zdrowia oraz kryterium dochodowym. Po corocznej waloryzacji emeryci mogą ubiegać się o pełną dopłatę w wysokości 500 zł miesięcznie, jeśli ich łączne publiczne świadczenia brutto nie przekraczają wyznaczonego ustawowo progu, a orzecznik ZUS potwierdzi trwałą niesamodzielność.
Co senior może zyskać w ZUS już TERAZ? Kluczowe niuanse prawne
Podczas gdy dyskusje o nowym programie socjalnym kończą się w sejmowych szufladach, polskie prawo już teraz oferuje emerytom realne mechanizmy podwyższenia świadczeń z tytułu rodzicielstwa. Istnieje w pełni działający sposób na przeliczenie kapitału początkowego przez ZUS dla osób, które wychowywały dzieci urodzone przed 1 stycznia 1999 roku. Z punktu widzenia systemowego, okresy urlopów wychowawczych i osobistej opieki nad dziećmi przed 1999 rokiem są zaliczane do stażu jako okresy nieskładkowe. Jednak ustawodawca przewidział tu ogromny przywilej - ZUS przelicza je według unikalnego, wysokiego wskaźnika 1,3 proc. podstawy wymiaru za każdy rok, czyli dokładnie tak, jak okresy składkowe, w których odprowadzano podatki z pensji (podczas gdy standardowe okresy nieskładkowe wycenia się na zaledwie 0,7 proc.). Sytuacja ta zmienia się w przypadku urlopów wychowawczych rozpoczętych po 1 stycznia 1999 roku - te okresy w nowym systemie z automatu stają się okresami składkowymi, ponieważ składki na ubezpieczenie emerytalne za rodzica w całości opłaca w tym czasie budżet państwa. Aby uzyskać trwałe, ustawowe zwiększenie emerytury z tytułu dawnej opieki nad dzieckiem, senior musi złożyć w ZUS wniosek o ponowne ustalenie kapitału początkowego (formularz ERPO). Do wniosku należy dołączyć skrócone akty urodzenia dzieci oraz dokumentację potwierdzającą okresy opieki - np. zaświadczenia pracodawcy o udzielonych urlopach bezpłatnych bądź czytelne wpisy w historycznych legitymacjach ubezpieczeniowych.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu