Komentarz do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (cz. 7)

Ustawa nakłada obowiązki nie tylko na ZUS i płatników, lecz także na ubezpieczonych. Jeśli ubiegają się o jakieś świadczenie, to art. 80 zobowiązuje ich m.in. do przedstawienia stanu faktycznego sprawy, przedkładania dowodów oraz, co ważne, do poddania się badaniom lekarskim. Oznacza to, że ubezpieczony, oprócz samego wniosku o świadczenie, musi dołożyć pewnych starań, aby uzasadnić spełnienie warunków do otrzymania żądanego świadczenie. Jeśli stara się np. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, nie może odmówić poddania się badaniu lekarskiemu i twierdzić, że wystarczająca dla ZUS powinna być przedstawiona przez niego dokumentacja medyczna. Takie zachowanie będzie skutkować odmową prawa do renty. Kolejny artykuł ustawy wprowadza wyjątki od tej zasady. Ubezpieczony jest zwolniony z obowiązków określonych w art. 80, jeśli ZUS ma możliwość łatwiej niż ubezpieczony ustalić okoliczności niezbędne do przyznania i wypłaty świadczenia. W praktyce często się zdarza, że ZUS dysponuje szerszą wiedzą niż wnioskodawca, np. ma pełne dane o podstawie wymiaru składek, z jaką ubezpieczony został zgłoszony. Kolejnym wyjątkiem jest sytuacja, gdy badanie mogłoby narazić ubezpieczonego na pogorszenie stanu zdrowia lub zagrażać jego życiu. ZUS nie powinien więc wzywać do osobistego stawiennictwa w celu przeprowadzenia badania osoby ciężko chorej, po wypadku, której stan jest stwierdzony np. zaświadczeniem ze szpitala. Artykuł 82 z kolei ustanawia poważną sankcję za bezzasadne niezrealizowanie obowiązków ciążących na ubezpieczonych. Jeśli nie będą przedstawiać odpowiednich środków dowodowych lub odmawiać współpracy z ZUS, ten może wstrzymać lub zawiesić wypłatę świadczenia.