Rząd ma się zająć rozszerzeniem nadzoru sądu nad kontrolą operacyjna prowadzoną przez służby specjalne. Projekt zmian minister koordynator służb specjalnych Tomasz Siemoniak przesłał pod obrady rządu - wynika z informacji umieszczonych w piątek na stronach RCL.
Zapis o przygotowywaniu projektu nowelizacji ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu oraz niektórych innych ustaw pojawił się w wykazie prac legislacyjnych i programowych w sierpniu 2025 r. Z ostatniej wersji skierowanego pod obrady Rady Ministrów projektu - z 18 marca - wynika, że nadano mu nowy tytuł - projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wzmocnienia nadzoru sądowego nad kontrolą operacyjną.
Działania służb specjalnych mają być pilniej kontrolowane przez sądy
Celem projektowanych rozwiązań jest wzmocnienie i uzupełnienie już istniejących kompetencji sądu do nadzoru nad prowadzeniem kontroli operacyjnej przez podmioty ustawowo uprawnione do jej stosowania. Ustawowe ich rozszerzenie będzie dotyczyło służb - Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego i Służby Kontrwywiadu Wojskowego i pozostałych instytucji, które mają prawo stosować kontrolę operacyjną - policji, straży granicznej, Służby Ochrony Państwa, Krajowej Administracji Skarbowej i Żandarmerii Wojskowej.
Uprawnienia do wnoszenia o kontrolę operacyjną oraz o zakup kontrolowany ma stracić Inspektor Nadzoru Wewnętrznego MSWiA - zakłada projekt. Część obecnych prokuratorskich uprawnień nadzorczych trafi do sądu - wynika z projektu.
Według nowych zasad sąd ma za każdym razem uzasadniać postanowienie w sprawie kontroli operacyjnej, bez względu na to czy materiały wystarczająco uzasadniają jej zarządzenie lub przedłużenie czy nie.
Oprócz - tak jak obecnie - wydawania zgody na kontrolę operacyjną, w projekcie zapewniony jest dostęp sądu do wyników tej kontroli - nawet jeśli nie uzyskano dzięki niej dowodów pozwalających na wszczęcie postępowania karnego lub mających znaczenie dla toczącego się postępowania. O wynikach kontroli po jej zakończeniu, oprócz sądu, ma być informowany przez szefa służby lub instytucji prokurator akceptujący wniosek.
Większe uprawnienia sądów
Sąd - zgodnie z projektem - uzyska uprawnienie, by żądać informacji o przebiegu kontroli, na którą wydał zgodę, będzie też mógł zdecydować w każdym momencie o jej przerwaniu - co musi uzasadnić. Szef służby lub instytucji albo prokurator będą mogli złożyć zażalenie na takie postanowienie sądu.
Przy rozstrzyganiu o przerwaniu kontroli sąd i prokurator powinni wziąć pod uwagę przesłanki wskazane w projekcie ustawy - okoliczności uzasadniające potrzebę zastosowania kontroli operacyjnej, w tym stwierdzoną bezskuteczność lub nieprzydatność innych środków, a także cel, czas i rodzaj prowadzonej kontroli operacyjnej.
Takie uprawnienie o przerwaniu stosowania kontroli operacyjnej będzie miał też prokurator, ale nie będzie można zażalić się na takie postanowienie, tak jak nie można wnieść o nią do sądu bez zgody prokuratora.
Kolejnym uprawnieniem sądu - według przygotowanych do decyzji rządu przepisów - ma być dostęp do informacji o zniszczeniu tych materiałów z kontroli operacyjnej, które nie stanowią informacji potwierdzającej zaistnienie przestępstwa lub nie są istotne dla bezpieczeństwa narodowego. O ich zniszczeniu szef służby będzie musiał niezwłocznie poinformować sąd i jak dotychczas - prokuratora.
Uzasadniając proponowane zmiany przygotowujący projekt przypomnieli, że obecne standardy nadzoru nad służbami specjalnymi i kontrolą operacyjną sięgają początku lat 90. XX wieku. Są w tych przepisach obszary nieobjęte sądowym nadzorem, którego sprawowanie jest uzasadnione w demokratycznym państwie prawnym - zaznaczyli w dokumencie jego autorzy.
Zgodnie z projektem ustawa miałaby wejść w życie 30 od ogłoszenia.
Za przygotowanie projektu był odpowiedzialny sekretarz stanu w KPRM Radosław Kujawa - zastępca ministra koordynatora służb specjalnych Tomasza Siemoniaka i sekretarz rządowego Kolegium ds. służb specjalnych. Przy opracowaniu tekstu współpracowały jako wiodące Kancelaria Prezesa Rady Ministrów i resorty spraw wewnętrznych i administracji, obrony narodowej oraz finansów oraz służby - Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralne Biuro Antykorupcyjne i Służba Kontrwywiadu Wojskowego - wynika z materiałów dla Rady Ministrów.
Pozytywną opinię o projekcie wydały rządowe Kolegium i sejmowa komisja ds. służb specjalnych. Komisja zwróciła uwagę, że sądy mogą być nieprzygotowane kadrowo i organizacyjnie do wdrożenia tych przepisów. Również autorzy projektu zaznaczyli, że w sądach będą musiały zostać wzmocnione komórki zajmujące się sprawami kontroli operacyjnej. Także właściwym prokuraturom okręgowym dojdą dodatkowe zadania związane z analizą postanowień sądu o przerwaniu stosowania kontroli operacyjnej - wskazali.
Obecnie właściwe miejscowo sądy okręgowe, w tym Sąd Okręgowy w Warszawie i Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie decydują o zarządzeniu albo przedłużeniu kontroli operacyjnej, mają też prawo do zatwierdzania kontroli operacyjnej służb zarządzonej w trybie niecierpiącym zwłoki.
Kontrola operacyjna prowadzona jest niejawnie i polega na uzyskiwaniu i utrwalaniu treści rozmów prowadzonych przy użyciu środków technicznych, w tym za pomocą sieci telekomunikacyjnych; uzyskiwaniu i utrwalaniu obrazu lub dźwięku osób z pomieszczeń, środków transportu lub miejsc innych niż miejsca publiczne; uzyskiwaniu i utrwalaniu treści korespondencji, w tym korespondencji prowadzonej za pomocą środków komunikacji elektronicznej; uzyskiwaniu i utrwalaniu danych zawartych w informatycznych nośnikach danych, telekomunikacyjnych urządzeniach informatycznych i teleinformatycznych; uzyskiwaniu dostępu i kontroli zawartości przesyłek.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu