Cudzoziemiec bez prawa pobytu dostanie świadczenia rodzinne. NSA: liczy się tylko dziecko

NSA potwierdza: status pobytowy rodzica-cudzoziemca be znaczenia dla świadczeń na polskie dziecko

Cudzoziemiec nieposiadający polskiego obywatelstwa może otrzymać świadczenia rodzinne na dziecko, nawet gdy jego status pobytowy w Polsce nie jest uregulowany. Organy administracji nie tylko nie muszą weryfikować statusu pobytowego rodzica – nie mogą go w ogóle brać pod uwagę przy rozstrzyganiu o prawie do świadczenia. Przesądza o tym wyłącznie obywatelstwo dziecka jako rzeczywistego beneficjenta świadczenia.

Potwierdzeniem tej zasady jest postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 marca 2026 r. (sygn. I OPS 2/25), w którym skład trzech sędziów odmówił podjęcia uchwały wyjaśniającej w tej materii – ze względu na brak jakichkolwiek rozbieżności w utrwalonym orzecznictwie.

Pytanie prawne Rzecznika Praw Dziecka – próba weryfikacji jednolitości orzecznictwa

W dniu 4 października 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o podjęcie uchwały w trybie art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.). Przedmiotem pytania była kwestia, czy obywatelstwo i status pobytowy rodzica powinny stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia rodzinnego w sytuacji, gdy dziecko posiada polskie obywatelstwo.

NSA odmawia podjęcia uchwały – brak rozbieżności w orzecznictwie

Postanowieniem z 25 marca 2026 r. (sygn. I OPS 2/25) Naczelny Sąd Administracyjny odmówił podjęcia uchwały w przedmiotowej sprawie.

Podstawa prawna odmowy? Brak przesłanek z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że NSA podejmuje uchwały abstrakcyjne w przypadku wystąpienia rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych wymagających ujednolicenia wykładni prawa. W analizowanej sprawie NSA stwierdził, że nie istnieją żadne rozbieżności orzecznicze. Przeciwnie – linia orzecznicza sądów administracyjnych w tego rodzaju sprawach jest utrwalona, jednolita i spójna od lat.

Utrwalona linia orzecznicza: decyduje obywatelstwo dziecka, nie rodzica

NSA wskazał expressis verbis, że w sprawach o świadczenia rodzinne na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, ukształtowała się jednolita praktyka orzecznicza oparta na następujących tezach:

Ratio legis: konstytucyjna ochrona praw dziecka

Podstawą tej wykładni jest konstytucyjna zasada ochrony praw dziecka (art. 72 Konstytucji RP) oraz zasada równego traktowania obywateli polskich.

Gdyby organ odmawiał świadczeń z powodu braku polskiego obywatelstwa rodzica, prowadziłoby to do dyskryminacji polskich dzieci w zależności od pochodzenia lub statusu prawnego ich rodziców – co byłoby sprzeczne z konstytucyjnymi gwarancjami. Świadczenia rodzinne, które mają charakter instrumentów wsparcia dziecka, nie mogą być warunkowane statusem prawnym rodziców.

Przesłanki przyznania świadczeń rodzinnych cudzoziemcom – wymogi materialne i formalne

Zgodnie z utrwaloną praktyką sądów administracyjnych, o świadczenie rodzinne na dziecko będące obywatelem polskim może ubiegać się: rodzic, opiekun prawny, opiekun faktyczny dziecka, osoba ucząca się (w przypadkach przewidzianych ustawą). Inne warunki do spełnienia przez osobę wnioskującą to m. in. sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem oraz zamieszkiwanie z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

NSA podsumował natomiast przy okazji tej sprawy, że warunki nieistotne prawnie w świadczeniach rodzinnych, gdzie beneficjentem jest dziecko, to:

• posiadanie przez rodzica polskiego obywatelstwa,
• posiadanie przez rodzica karty pobytu, wizy lub innego dokumentu pobytowego,
• legalność pobytu rodzica na terytorium Polski.

Znaczenie praktyczne postanowienia NSA dla cudzoziemców i organów administracji

Choć NSA odmówił podjęcia uchwały, samo postanowienie ma istotne znaczenie precedensowe i sygnalizacyjne:

Dla cudzoziemców-rodziców:

• Prawo do ubiegania się o świadczenia rodzinne na dziecko z polskim obywatelstwem jest bezwarunkowe w zakresie własnego statusu pobytowego rodzica,
• Organy nie mogą odmówić świadczenia z uwagi na brak polskiego obywatelstwa wnioskodawcy,
• Nie jest wymagane posiadanie karty pobytu ani innego dokumentu pobytowego,
• Ewentualna nielegalność pobytu rodzica nie ma wpływu na prawo dziecka do świadczeń.

Dla organów administracji:

• Potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą – organy nie powinny mieć wątpliwości interpretacyjnych,
• Wskazuje na niedopuszczalność odmowy świadczeń na podstawie analizy statusu pobytowego rodzica,
• Zamyka drogę do prób zaostrzania praktyki administracyjnej w tym zakresie, bo nie można weryfikować "dodatkowo" przesłanek pozaustawowych,
• Praktyki odmowne oparte na statusie rodzica są sprzeczne z prawem,

Dla sądów administracyjnych:

• Ostatnie orzeczenie stanowi potwierdzenie prawidłowości dotychczasowej linii orzeczniczej,
• Wskazuje na brak potrzeby dalszych uchwał wyjaśniających w tej materii,
• Może być wykorzystywan w analogicznych sprawach.

Katalog świadczeń objętych wykładnią NSA

Wykładnia zaprezentowana przez NSA odnosi się do świadczeń rodzinnych w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zasada ta znajduje zastosowanie do świadczeń o charakterze wspierającym polskie dzieci, w przypadku których beneficjentem świadczenia jest dziecko, nie rodzic.

Źródło: Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt I OPS 2/25