KULTURA KSIĄŻKI RECENZJE

Nieczęsto opisuję w tym miejscu pełnokrwiste powieści. I to takie, które krwią ociekają. I których nie trzeba na siłę podciągać do miana książki poruszającej problemy ekonomiczne.

Recenzja książki „Pokolenie ’89” to dla mnie twardy orzech do zgryzienia. Bo sam zajmuję się od kilku lat podobną tematyką – zbyt mocno wysiłkom takich autorów jak Jakub Sawulski kibicuję, bym mógł oceniać je na chłodno.

Economicus 2019, dziewiąta edycja konkursu dla najbardziej interesujących książek o gospodarce na naszym rynku wydawniczym, nabiera tempa. Oto publikacje nominowane w kategorii najlepszy poradnik ekonomiczny napisany przez polskich autorów. Zwycięzcę poznamy 20 listopada podczas odbywającego się w Krakowie Open Eyes Economy Summit.

Z badań dotyczących czytelnictwa, prowadzonych przez Bibliotekę Narodową wynika, że w Polsce szczególną popularnością cieszą się książki historyczne.

To jedyna dostępna po polsku książka o jednym z najpotężniejszych polityków czarnego lądu, a jeżeli przebrniemy przez kronikarskie dłużyzny, natrafimy na opowieści jak z mrocznych, brutalnych baśni braci Grimm.

Jak kończy się demokracja” Davida Runcimana jest książką ciekawą (choć nieco przegadaną); brytyjski filozof polityki jest kolejnym autorem, który próbuje spojrzeć na kryzys demokracji inaczej niż histerycznie.

Skoro było „Stulecie chirurgów”, to dlaczego nie „Wiek energetyków”? Wszak historia prądu może być nie mniej fascynująca niż dzieje medycyny. Nie wiem, czy Bartłomiej Derski i Rafał Zasuń inspirowali się kultową książką Jürgena Thorwalda (rok pierwszego wydania – 1956), w której Niemiec opisał historię najsłynniejszych odkryć chirurgii XIX w. w konwencji wspomnień fikcyjnego lekarza H. St. Hartmanna.

Najbardziej podoba mi się rozdział o przemęczeniu. Ale ten o Jacku Kaczmarskim też nie jest zły. No i ten o folwarku w pracy. Albo temat podmiejskości i samochodów. Piotr Stankiewicz ma oko i ucho do tematów, figur i skojarzeń, które przemawiają do pokolenia urodzonych w latach 80. Dawnej generacji JP2, zwanej czasem milenialsami. Pisze zrozumiałym dla nich językiem już kolejną książkę. Po „21 grzechach głównych” tym razem dostajemy od niego „fajnopolaków”.

Tytuł tej książki jest wzięty z rzeczywistości. Dosłownie. To prosty napis – nazwanie go muralem albo graffiti byłoby przesadą – widniejący na murze podupadłego budynku przy ul. Niepodległości na wałbrzyskim Podgórzu. Kiedyś za budynkiem mieściło się kino Mieszko, było też kilka sklepów. Dziś nie ma tam prawie nic. Kiedyś było życie – teraz jest już tylko bieda.

Wierni czytelnicy mogą poczuć delikatne zdziwienie: znowu o tym piszesz? Przecież już wielokrotnie przekonywałeś, że ciężka praca i zdolności, mające w kapitalizmie gwarantować sukces, wcale go nie dają. A jednak. Wciąż spotykam ludzi (często na stanowiskach), którzy nie zdają sobie sprawy, że o wygranej decyduje przede wszystkim mieszanka szczęścia i dobrego urodzenia. Chcecie, by ślepi przejrzeli na oczy? Skłońcie ich do zapoznania się z „Sukcesem i szczęściem” Roberta H. Franka. A jeśli macie taką możliwość, to obserwujcie, jak czytają. Bo z ich twarzy będzie stopniowo znikał uśmiech, a pojawi się na niej wyraz zakłopotania.

Ukazał się zbiór nienowych, choć ciekawych esejów Noama Chomsky’ego. Okraszony posłowiem, w którym autor został przedstawiony jako typ spod ciemnej gwiazdy.

Gdybym miał streścić w kolokwialnej formie sedno polskiej publicystyki gospodarczej z lat 2009–2018, ująłbym to mniej więcej tak: „Jeszcze tylko trochę wysiłku i odrobinę wyrzeczeń, a zaraz zaczniemy doganiać Zachód. Zresztą on już czuje na plecach nasz gorący oddech”.

Od książek pisanych przez byłych polityków warto stronić. Przede wszystkim dlatego, że zazwyczaj rozczarowują. Dopóki autorzy są u władzy, otacza ich specyficzna aura. Dzięki niej tworzy się wrażenie, że mamy do czynienia z nadludźmi, którzy myślą oryginalniej i ciekawiej niż reszta śmiertelników. Osobiste spotkania z politykami często tę aurę niwelują. Podobnie książki. Czytamy, czytamy i nagle się orientujemy, że ci półbogowie wielu rzeczy nie znają, wielu nie rozumieją, a często nawet nie chcą zrozumieć. Że powtarzają zasłyszane banały, nierzadko wyczytane w tych samych gazetach, które latami próbowały zgłębić, co też siedzi w głowach takich polityków.

Zbiór 11 niepublikowanych opowiadań dla dzieci autora popularnego "Świata Dysku" Terry'ego Pratchetta trafił do księgarń. On traktował dzieci jak małych dorosłych, to humor lżejszy, ale nie infantylny. Mądre bajki chętnie przeczyta też dorosły - mówi naczelny "Nowej Fantastyki" Jerzy Rzymowski.

Ponad 3 mln sprzedanych egzemplarzy robi wrażenie. Zwłaszcza jeśli rzecz dotyczy grubej książki pełnej ekonomicznych wykresów. Ale „Kapitał w XXI wieku” Thomasa Piketty’ego, po raz pierwszy opublikowany w 2013 r., miał niepodważalną zaletę, która otworzyła mu drogę na listę bestsellerów. Czterdziestoparoletni profesor ekonomii z Paryża opowiedział tu coś, co inni tylko przeczuwali albo mieli na końcu języka, ale jakoś nie potrafili z siebie wykrztusić. A on potrafił.

Choć w przyszłym roku będziemy świętować 30-lecie wolnej gospodarki, nikt przez ten czas nie zajął się rynkiem książki. Agresywna polityka rabatowa, promocyjne „opłaty dodatkowe”, upadek księgarstwa, brak porozumień branżowych i przepisów, które chroniłyby interesy wydawców i autorów, to tylko niektóre jego wypaczenia. A przecież od książek zależy poziom cywilizacyjny społeczeństwa – mówi Beata Stasińska, legenda polskiego rynku wydawniczego, twórczyni W.A.B.

 Czy byliście już w Bilbao? – w środowisku architektów pytanie to stało się w pewnym momencie mantrą. Czy widzieliście to światło? Czy zobaczyliście przyszłość? – pytał dwie dekady temu „The New York Times Magazine”. „Dwadzieścia lat później ta przyszłość nadeszła”, pisze dziś Tom Dyckhoff. I jest daleki od zachwytu.

W 2014 r. napisałem „Dziecięcą chorobę liberalizmu”. Zarzuciłem w niej pokoleniu ojców i matek polskich przemian ustrojowych pewien rodzaj politycznej niedojrzałości. Gdy czytam nową książkę Jarosława Kuisza, to widzę, że rodzimi liberałowie – a przynajmniej ich kolejna generacja – czują podobnie. Czas dorosnąć – mówi autor do swoich czytelników.

Zdziwionych obecnością książki o ks. Jerzym Popiełuszce w cotygodniowym przeglądzie ważnych pozycji ekonomiczno-społecznych uspokajam i wyjaśniam. To nie jest pomyłka. Postać katolickiego duchownego to nie tylko kawał polskiej historii politycznej, to wciąż niezagospodarowany symbol idei, która nigdy w Polsce nie zaistniała.