kaucja

System kaucyjny ma zbierać coraz więcej opakowań. To jego podstawowy cel, ale zarazem źródło podatkowego paradoksu. Przy porównywalnej skali sprzedaży im więcej butelek i puszek wraca do systemu, tym mniejsze powinny być wpływy z VAT od niezwróconych kaucji. Obowiązki związane z rozliczaniem podatku nie zmniejszają się jednak w takim samym tempie.

Po roku działania systemu kaucyjnego przedsiębiorcom największe problemy sprawiają nie typowe transakcje, lecz sytuacje, w których napój trafia do odbiorcy bez zapłaty, jako próbka, gratis czy woda dla pracowników. Tak wynika z raportu Crido „System kaucyjny 2026. Jak biznes ocenia pierwszy rok?”. Przepisów w tym zakresie nie doprecyzowano, a interpretacje organów są rozbieżne.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska mówi o sukcesie, część branży uważa jednak, że rocznica to dobry moment, by zająć się problemami na zapleczu systemu: niejasnymi zasadami gospodarowania nieodebraną kaucją i kulejącymi rozliczeniami między operatorami.

1 października mija rok od startu systemu kaucyjnego w Polsce. Z najnowszego badania wynika, że korzystają z niego już trzy czwarte ankietowanych, a blisko czterech na dziesięciu chciałoby, by obejmował więcej rodzajów opakowań.

Obowiązkowy system kaucyjny na plastikowe butelki miał być jednym z najważniejszych narzędzi poprawy zbiórki odpadów. Rząd zmienił jednak koncepcję. Zamiast rozwiązania obejmującego cały kraj proponuje kaucję dobrowolną, uruchamianą lokalnie. Problem pozostaje poważny: do wymaganych przez UE poziomów zbiórki wciąż bardzo dużo brakuje.

Operatorzy i prawnicy zgodnie przyznają, że sam model systemu kaucyjnego się obronił. Gorzej wypada ustawa opakowaniowa: brak w niej zasad rozliczeń między operatorami, przepisów na wypadek wyjścia jednego z nich z rynku i regulacji okresu ważności bonów.

Michał S., prezes Grupy Kapitałowej Hreit, opuścił areszt po wpłaceniu 7 mln zł poręczenia majątkowego. W śledztwie dotyczącym działalności deweloperskiej kierowanej przez niego grupy zarzuty usłyszało kolejnych osiem osób. Według prokuratury straty poniesione w sprawie sięgają już 1 mld zł.

Nie trzeba już zgadywać, czy konkretna butelka lub puszka jest objęta systemem kaucyjnym. Kaucja.pl uruchomiła ogólnodostępną wyszukiwarkę, która po wpisaniu kodu EAN sprawdza opakowanie w bazie zarejestrowanych produktów. Użytkownik otrzymuje dwie podstawowe informacje: czy za opakowanie pobierana jest kaucja oraz ile pieniędzy powinien otrzymać przy jego zwrocie. Narzędzie może być przydatne również wtedy, gdy butelkomat odrzuca opakowanie, które zdaniem klienta powinno zostać przyjęte.

System kaucyjny szybko zwiększa skalę, a wraz z nim zmienia się sposób oddawania butelek i puszek. Operatorzy inwestują w nowe urządzenia, które mają działać nie tylko przy sklepach, lecz także na osiedlach i w innych ogólnodostępnych miejscach. Pierwsze rozwiązania już są wdrażane, a w kolejnych miesiącach ich liczba ma wyraźnie wzrosnąć.

System kaucyjny w Polsce wszedł w etap masowego wykorzystania. Do końca czerwca 2026 r. konsumenci zwrócili około 2,3 mld opakowań po napojach, a zdecydowana większość z nich trafiła do systemu za pośrednictwem automatów kaucyjnych. Sam zwrot i odzyskanie 50 gr lub 1 zł kaucji to jednak dopiero początek dalszej drogi opakowania.

Płacisz 50 groszy więcej za napój i odzyskujesz pieniądze po oddaniu pustej butelki lub puszki? Ten mechanizm może niebawem przestać obowiązywać. W Sejmie pojawił się projekt zakładający likwidację całego systemu kaucyjnego. Na razie to tylko propozycja, ale jeśli przejdzie, zasady znane konsumentom od października 2025 roku mogą całkowicie się zmienić. Resort klimatu już skrytykował projekt.

Ustawa o systemie kaucyjnym daje konsumentowi prawo żądania gotówki, ale nie narzuca butelkomatom żadnego standardu technicznego. W efekcie w większości maszyn jedyną opcją pozostaje papierowy voucher, z którym trzeba udać się do kasy. Sejmowa komisja cyfryzacji chce, by resort klimatu sprawdził, czy taki model nie hamuje zbiórki.

Gdy postanowienie o zabezpieczeniu grozi firmie szkodą, sąd może uzależnić jego wykonanie od wpłaty przez powoda odpowiedniej sumy. Dla przedsiębiorcy to sposób na ograniczenie skutków pochopnego zajęcia majątku.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska od wielu miesięcy zapowiada zmiany w systemie kaucyjnym. Wiadomo już, że oprócz plastikowych opakowań kaucjami mają zostać także objęte szklane opakowania, a w szczególności tak zwane małpki. Teraz uwaga urzędników skupiła się też na kartonowych opakowaniach.

System kaucyjny jest tak skonstruowany, że nie uwzględnia podróżowania za granicę razem z opakowaniami zwrotnymi. W efekcie puste butelki są wyrzucane, a konsument nie jest w stanie odzyskać kaucji, którą zapłacił.

Mimo początkowego sceptycyzmu i logistycznych potknięć system kaucyjny wprowadzony w październiku 2025 roku na stałe wpisał się w krajobraz polskiego handlu. Najnowsze badanie firmy eLeader dowodzi, że dodatkowa opłata przestała być barierą dla konsumentów, a opakowania objęte kaucją zdominowały sklepowe półki, osiągając w dyskontach udział na poziomie niemal 90 proc.

Czy nieodzyskana przez przedsiębiorcę kaucja za opakowania objęte systemem kaucyjnym może być kosztem uzyskania przychodu? Na to pytanie odpowiedzieli zarówno Ministerstwo Finansów, jak i dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej.