Sprawdź, jakie uprawnienia ma związek zawodowy w twojej firmie

Wolność zrzeszania się gwarantuje Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej i jest to jedno z podstawowych praw obywatelskich. A zatem związek zawodowy mogą założyć pracownicy bez względu na podstawę stosunku pracy, a także członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, jeżeli nie są pracodawcami. Prawo to przysługuje również osobom wykonującym pracę nakładczą oraz emerytom i rencistom, a nawet osobom bezrobotnym na warunkach określonych w statutach poszczególnych związków zawodowych.

Związki w firmie

Związki reprezentują pracowników, bronią ich godności oraz interesów materialnych i moralnych (zbiorowych i indywidualnych) na forum krajowym. W tym celu tworzą jednostki skupiające pracowników jednego zakładu (zakładowa organizacja związkowa) lub kilku (międzyzakładowa organizacja związkowa), które mogą występować przed pracodawcą w sprawach z zakresu:

• prowadzenia rokowań zbiorowych oraz zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień przewidzianych przepisami prawa pracy (m. in. zwolnienia grupowe) - chodzi zwłaszcza o zajmowanie stanowiska wobec pracodawcy i organu samorządu załogi w sprawach dotyczących zbiorowych interesów i praw pracowników;

• konsultacji regulacji warunków pracy i płacy w gałęziach pracy nieobjętych układami zbiorowymi - w szczególności zajmowanie stanowiska w indywidualnych sprawach pracowniczych w zakresie unormowanym w przepisach prawa pracy;

• kontroli nad przestrzeganiem prawa pracy oraz uczestniczenia w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Zakładowa organizacja związkowa może także kierować działalnością społecznej inspekcji pracy i współdziałać z Państwową Inspekcją Pracy, a także zajmować się warunkami życia emerytów i rencistów.

Ponadto, w przypadku, gdy w firmie istnieje zagrożenie zdrowia lub życia pracowników, związek może wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o przeprowadzenie odpowiednich badań i jednocześnie zawiadomić o sprawie okręgowego inspektora pracy.

W zakładzie pracy związki zajmują się również - w porozumieniu ze wiązkami prawodawca tworzy regulamin ZFŚS, ustalając zasady wykorzystania zgromadzonych środków oraz ich podział na poszczególne cele i rodzaje działalności. Związki mają wpływ także na regulaminy nagród i regulaminy premiowania.

Związek zawodowy zdobywa również dodatkowe uprawnienia, gdy dochodzi do przejęcia zakładu przez inną firmę. Zarówno dotychczasowy, jak i nowy pracodawca muszą poinformować działające u niego organizacje związkowe o szczegółach całej operacji, w tym o prawnych, ekonomicznych oraz socjalnych skutkach dla pracowników, oraz o nowych warunkach pracy i płacy.

Wreszcie związki zawodowe mogą wytaczać - także niezrzeszonego w związku - lub ogółu pracowników.

Związki na poziomie kraju

Zakładowe i między zakładowe organizacje związkowe mogą tworzyć ogólnokrajowe zrzeszenia (federacje) związków zawodowych, a zrzeszenia i - ogólnokrajowe organizacje międzyzwiązkowe (konfederacje). Te podmioty mają z kolei prawo do reprezentowania interesów pracowniczych na forum międzynarodowym.

- o ile stanowią ogólnokrajową organizację międzyzwiązkową lub ogólnokrajowy związek zawodowy reprezentatywny dla pracowników większości zakładów pracy - mogą więc brać udział we współtworzeniu prawa. Polega to na:

• opiniowaniu założeń i projektów aktów prawnych w zakresie objętym zadaniami związków zawodowych oraz założeń projektu budżetu państwa i projektu ustawy budżetowej;

• opiniowaniu dokumentów konsultacyjnych Unii Europejskiej w zakresie zadań objętych zadaniami związków zawodowych;

• występowaniu z wnioskami o wydanie lub zmianę ustawy albo innego aktu prawnego w zakresie spraw objętych zadaniami związku zawodowego.

Polskie organizacje związkowe mają prawo tworzenia i wstępowania do międzynarodowych organizacji pracowników.

Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 167, z 2015 r. poz. 791, 1240)

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502, 1662, z 2015 r. poz. 1066, 1220, 1224, 1240, 1268, 1735)