Ministerstwo szykuje zmiany w sanatoriach. Puste miejsca kosztują miliony. Będą kary za rezygnację?

Problem nie kończy się więc na rachunku wystawionym uzdrowiskom. Puste miejsce w sanatorium pojawia się w systemie, w którym na wyjazd nadal czekają inni pacjenci, a obecne zasady nie zawsze pozwalają wystarczająco szybko wypełnić lukę po osobie rezygnującej w ostatniej chwili. Co istotne, zmiany wyszły już poza etap luźnych postulatów branży. 3 września Ministerstwo Zdrowia poinformowało w Sejmie o przygotowaniu wstępnego projektu rozporządzenia, uzasadnienia i oceny skutków regulacji.

Niewykorzystane skierowania do sanatorium NFZ. Prawie 12 tys. w pół roku, wartość przekroczyła 75,5 mln zł

Skalę zjawiska najlepiej pokazują liczby. Według danych NFZ przekazanych WP Finanse w pierwszym półroczu 2026 r. nie zrealizowano blisko 12 tys. skierowań na leczenie uzdrowiskowe. Stanowiły one 5,49 proc. zakontraktowanych w tym okresie świadczeń, a ich wartość przekroczyła 75,5 mln zł. Porównanie z poprzednimi latami wygląda jeszcze mocniej. W całym 2025 r. wartość niezrealizowanych świadczeń wyniosła 52 570 998 zł, natomiast w 2024 r. – 55 725 039 zł. Sześć miesięcy 2026 r. przyniosło więc wyższą wartość niezrealizowanych świadczeń niż każdy z dwóch poprzednich pełnych lat osobno.

Trzeba przy tym zachować precyzję: 75,5 mln zł nie powinno być automatycznie przedstawiane jako ostateczna strata księgowa sanatoriów. Część świadczeń może zostać później wykonana albo rozliczona w innym terminie. Liczba pokazuje przede wszystkim wartość leczenia, którego nie udało się zrealizować zgodnie z pierwotnym planem. W czterech podmiotach Polskiej Grupy Uzdrowisk w pierwszym półroczu odnotowano 1174 niedojazdy lub niezrealizowane skierowania. W jednej ze spółek w pierwszych turnusach roku ich odsetek sięgał około 20 proc.

Co się dzieje, gdy pacjent nie przyjedzie do sanatorium NFZ? Kto płaci za niewykorzystane miejsce?

Tu znajduje się sedno ekonomicznego problemu. NFZ wskazuje, że Fundusz płaci za osobodni faktycznie zrealizowane przez pacjenta. Jeżeli więc przygotowane miejsce pozostaje puste, świadczeniodawca nie może po prostu rozliczyć całego zaplanowanego turnusu tak, jak gdyby pacjent z niego skorzystał. Tymczasem przygotowanie pobytu zaczyna się przed pojawieniem się kuracjusza. Placówka organizuje zakwaterowanie, żywienie, personel i zabiegi. Przy rezygnacji zgłoszonej odpowiednio wcześnie można próbować skierować na zwolnione miejsce kolejną osobę. Gdy informacja dociera tuż przed rozpoczęciem turnusu albo pacjent po prostu się nie pojawia, możliwości reakcji gwałtownie maleją.

Problem został już wcześniej podniesiony w Sejmie. W interpelacji nr 13364 z listopada 2025 r. zwracano uwagę zarówno na koszty przygotowania niewykorzystanych miejsc, jak i na sytuację osób oczekujących, których nie udaje się w krótkim czasie skierować w miejsce niedojeżdżającego pacjenta. Temat nie zniknął. Sejmowy zespół zajmujący się uzdrowiskami wracał do propozycji legislacyjnych ograniczających niedojazdy i rezygnacje m.in. 28 maja 2026 r., a 3 września jednym z głównych tematów posiedzenia był już stopień zaawansowania prac nad zmianą rozporządzenia.

Zobacz również

Ogromne zmiany w sanatoriach od 2027 roku. NFZ szykuje nowe zasady, uzdrowiska biją na alarm

Rezygnacja z sanatorium NFZ. Z jakich powodów pacjenci nie przyjeżdżają na turnus?

Wśród przyczyn rezygnacji pojawiają się problemy zdrowotne i rodzinne, trudności z dojazdem, konieczność opieki nad bliskim czy koszty ponoszone przez samego pacjenta. Leczenie sanatoryjne osoby dorosłej trwa zasadniczo 21 dni, a kuracjusz ponosi m.in. koszty przejazdu oraz część kosztów wyżywienia i zakwaterowania.

Są jednak również rezygnacje związane z preferencjami: terminem, miejscowością, porą roku czy chęcią wspólnego wyjazdu z małżonkiem. NFZ wyraźnie informuje, że w przypadku standardowego leczenia stacjonarnego nie gwarantuje wybranego przez pacjenta uzdrowiska, terminu ani wspólnego wyjazdu małżonków. Najczęściej wskazywane przyczyny można więc podzielić na dwie grupy:

• losowe i zdrowotne – choroba, pogorszenie stanu zdrowia, opieka nad bliskim, zdarzenia rodzinne;
• organizacyjne i osobiste – koszt dojazdu, niepasujący termin, odległa miejscowość, oczekiwanie wyjazdu z małżonkiem lub preferowanie konkretnego regionu i sezonu.

Ten podział będzie miał znaczenie przy projektowaniu nowych przepisów, bo sankcja za nieuzasadniony brak przyjazdu nie powinna uderzać w pacjenta, który nie pojechał z powodu nagłej hospitalizacji czy innego udokumentowanego zdarzenia losowego.

Nowe zasady w sanatoriach 2026. Na jakim etapie są zmiany Ministerstwa Zdrowia?

Jeszcze latem dyskusja koncentrowała się na propozycjach branży i parlamentarzystów. 3 września 2026 r. Ministerstwo Zdrowia poinformowało, że przygotowało wstępny projekt rozporządzenia wraz z uzasadnieniem oraz oceną skutków regulacji. Dokument znajduje się na etapie uzgodnień wewnętrznych i został przekazany do Centrum e-Zdrowia. Następnym krokiem mają być uzgodnienia i konsultacje publiczne. Przedstawicielka resortu Elżbieta Mianowska-Komza zapowiedziała podczas posiedzenia zespołów parlamentarnych, że jeśli procedowanie przebiegnie sprawnie, rozporządzenie powinno pojawić się do końca 2026 r. Oznacza to ważne rozróżnienie dla pacjentów: nowe sankcje obecnie jeszcze nie obowiązują. Mamy wstępny projekt i trwające prace legislacyjne, a nie przepis, na podstawie którego NFZ już dziś może nakładać roczną karencję za każdy niedojazd.

Kara za rezygnację z sanatorium NFZ. Czy pacjent będzie czekał rok na kolejne skierowanie?

Najwięcej emocji wywołuje pomysł karencji. W dyskusjach nad reformą pojawiał się wariant, według którego pacjent, który bez wcześniejszego poinformowania NFZ nie stawi się na wyznaczone leczenie, miałby możliwość ponownego ubiegania się o skierowanie dopiero po określonym czasie. Jedną z omawianych wersji była co najmniej 12-miesięczna karencja. Wcześniejsze propozycje branżowe szły nawet dalej. Dyskutowano o zróżnicowaniu sankcji zależnie od zachowania pacjenta: krótszej karencji dla osoby, która potwierdziła przyjazd, lecz później bez uzasadnienia nie przyjechała, oraz dłuższej dla pacjenta, który nie potwierdził udziału i pozostawił miejsce niewykorzystane. Pojawiały się również pomysły kar finansowych czy zadatków, lecz nie uzyskały one porównywalnego poparcia.

Najnowsze informacje z posiedzenia 3 września potwierdzają, że w przygotowywanych zmianach formularza ma pojawić się pole z informacją dotyczącą karencji w przypadku nieuzasadnionej rezygnacji z leczenia uzdrowiskowego. Ministerstwo Zdrowia nie przedstawiło jednak publicznie ostatecznej treści nowych regulacji ani szczegółowych zasad stosowania karencji. Projekt jest na etapie uzgodnień wewnętrznych i ma następnie trafić do konsultacji publicznych.

Zobacz również

Sanatorium na NFZ od 1 października będzie tańsze. Oto nowe stawki opłat

Skierowanie do sanatorium NFZ po zmianach. Telefon, e-mail i deklaracja szybkiego wyjazdu

Ministerstwo chce zmodyfikować formularz związany ze skierowaniem na leczenie uzdrowiskowe. Według informacji przedstawionych 3 września chodzi o dodanie danych umożliwiających szybszy kontakt z pacjentem oraz informacji, czy jest on gotowy wykorzystać miejsce zwolnione w krótkim terminie. W projektowanych rozwiązaniach pojawiają się:

• numer telefonu kontaktowego pacjenta,
• adres e-mail, jeżeli pacjent go posiada,
• pole pozwalające zadeklarować gotowość do szybkiego wyjazdu,
• informacja o karencji w razie nieuzasadnionej rezygnacji.

Pomysł szybkich wyjazdów wykorzystuje mechanizm, który częściowo funkcjonuje już dzisiaj. Oddziały NFZ umożliwiają skorzystanie z terminów zwolnionych przez innych pacjentów. Osoba zainteresowana takim wyjazdem musi być jednak przygotowana na to, że od potwierdzenia skierowania do rozpoczęcia turnusu pozostanie mniej niż 14 dni. Gdy pacjent zgłasza rezygnację odpowiednio wcześnie, zwolnione miejsce ma więc realną wartość dla kogoś z kolejki. Przy niedojeździe ujawnionym dopiero w dniu rozpoczęcia pobytu jest już znacznie trudniej znaleźć zastępstwo.

Czy pacjent będzie musiał potwierdzić przyjazd do sanatorium? 30 i 21 dni w propozycjach

Wśród analizowanych rozwiązań pojawił się również system wcześniejszego kontaktu z kuracjuszem. Rozważano model, w którym przed rozpoczęciem turnusu pacjent otrzymuje przypomnienie, a następnie potwierdza zamiar przyjazdu. Jedna z omawianych wersji przewidywała przypomnienie około 30 dni przed rozpoczęciem pobytu oraz potwierdzenie przez pacjenta najpóźniej 21 dni przed terminem. Z punktu widzenia organizacji leczenia daje to kilka tygodni na reakcję. Jeśli pacjent odpowie, że nie przyjedzie, NFZ i uzdrowisko mogą próbować wykorzystać zwolnione miejsce zamiast dowiedzieć się o problemie w dniu rozpoczęcia turnusu.

Czy jest kara za rezygnację z sanatorium NFZ w 2026 roku? Obecne zasady

Nie obowiązuje obecnie opisywana w nowych propozycjach automatyczna 12-miesięczna sankcja za niedojazd, która zaczynałaby biec od końca niewykorzystanego turnusu. Taki mechanizm pozostaje elementem prac nad zmianą przepisów. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. W obecnym systemie znaczenie ma powód rezygnacji oraz sposób postępowania pacjenta. Placówki informują, że przy uzasadnionej rezygnacji, np. związanej z chorobą lub zdarzeniem losowym i odpowiednio udokumentowanej, możliwe jest inne potraktowanie zwrotu niż w przypadku rezygnacji bez uzasadnienia.

Obowiązuje ponadto ogólna zasada dotycząca częstotliwości korzystania z leczenia uzdrowiskowego przez dorosłych: kolejne skierowanie może zostać wystawione najwcześniej po 12 miesiącach od zakończenia poprzedniego leczenia, a korzystanie z sanatoryjnego leczenia uzdrowiskowego jest zalecane nie częściej niż raz na 18 miesięcy. Nie należy mylić tej obowiązującej reguły z projektowaną karencją za nieuzasadniony niedojazd. Dotyczą dwóch różnych sytuacji.