Putin może powołać 23 mln żołnierzy. Boi się jednak buntu rodaków. Decyzje zapadną we wrześniu

Z punktu widzenia przepisów obowiązujących w Federacji Rosyjskiej, ogłoszenie powszechnej mobilizacji nie stanowi problemu formalnego. W sytuacji prowadzenia działań wojennych oraz naruszenia własnego terytorium – jak ma to miejsce w rejonie obwodu kurskiego – prezydent ma pełne podstawy prawne do takiego kroku. Szacunki strony ukraińskiej wskazują, że potencjał mobilizacyjny Rosji może sięgać nawet 23 mln osób. To liczba wielokrotnie przewyższająca możliwości Ukrainy, które oceniane są na około 5 mln.

Skala potencjału nie przekłada się jednak automatycznie na zdolność do jego wykorzystania. Kluczowe pozostają czynniki społeczne, gospodarcze i logistyczne. Współczesna armia nie potrzebuje wyłącznie liczebności, lecz wyszkolenia, sprzętu i zaplecza. Tymczasem rosyjskie siły zbrojne od początku wojny zmagają się z niedoborami w wyposażeniu oraz problemami z rotacją żołnierzy.

Wrześniowe wybory a decyzje Kremla

Najważniejszym czynnikiem politycznym pozostaje kalendarz wyborczy. Wrzesień to w Rosji czas wyborów parlamentarnych, które – choć kontrolowane – mają znaczenie dla legitymizacji władzy. Władimir Putin unika działań mogących wywołać niezadowolenie społeczne tuż przed głosowaniem.

Doświadczenia z pierwszej częściowej mobilizacji z 2022 roku są dla Kremla ostrzeżeniem. Wówczas doszło do masowego exodusu obywateli – według różnych danych kraj opuściło od 1 do 1,5 mln osób, głównie młodych i wykształconych. Tego typu odpływ kadr uderzył w gospodarkę i pokazał, że społeczeństwo reaguje na przymusowe działania państwa.

Obecnie władze starają się unikać powtórzenia tego scenariusza. Dlatego oficjalna mobilizacja – zarówno powszechna, jak i kolejna fala częściowej – wydaje się mało prawdopodobna przynajmniej do zakończenia procesu wyborczego.

Straty wojenne i ryzyko protestów społecznych

Według dostępnych analiz, rosyjskie straty osobowe – obejmujące zabitych i rannych – mogą sięgać około 1,3 mln ludzi. Tak wysoki poziom strat, przy jednoczesnym braku realizacji strategicznych celów wojny, wpływa na nastroje społeczne.

Choć otwarte protesty są w Rosji tłumione, Kreml obawia się kumulacji niezadowolenia. Szczególnie niebezpieczny byłby scenariusz, w którym mobilizacja dotknęłaby szerokie grupy społeczne w dużych miastach. Dlatego władze starają się ograniczać widoczność problemu i kontrolować przepływ informacji, m.in. poprzez restrykcje internetowe.

Ukryta mobilizacja jako dominujący mechanizm

Zamiast oficjalnych decyzji, Rosja rozwija system „cichego” uzupełniania armii. Opiera się on na kilku filarach, które pozwalają zwiększać liczebność sił zbrojnych bez formalnego ogłaszania mobilizacji.

Pierwszym z nich są wewnętrzne rezerwy oraz działania na terenach okupowanych. Tam pobór ma często charakter przymusowy i obejmuje lokalną ludność, co pozwala ograniczyć presję społeczną w samej Rosji.

Drugim źródłem są więźniowie, którzy trafiają do armii w ramach tzw. „kontyngentu specjalnego”. W wielu przypadkach podpisanie kontraktu z resortem obrony nie jest w pełni dobrowolne i odbywa się pod presją.

Kolejną kategorią są zagraniczni najemnicy. Według danych wywiadowczych ich liczba może wynosić około 30 tys., a plany zakładają zwiększenie tej liczby o kolejne 20 tys. Rosja rekrutuje ich głównie w krajach Azji i Afryki, oferując relatywnie wysokie wynagrodzenia.

Największe znaczenie mają jednak kontraktowcy. Rosyjskie władze są w stanie pozyskiwać rocznie od 420 do 450 tys. osób. Coraz częściej jednak pojawiają się doniesienia o przymusowym charakterze takich umów, szczególnie wśród poborowych odbywających zasadniczą służbę wojskową.

System poboru działający przez cały rok

Jedną z istotnych zmian jest odejście od tradycyjnego modelu poboru powiązanego z określonymi porami roku. Obecnie proces ten trwa praktycznie nieprzerwanie, co pozwala na stałe uzupełnianie strat bez konieczności ogłaszania spektakularnych decyzji politycznych.

Taki model jest bardziej elastyczny i mniej widoczny społecznie. Jednocześnie umożliwia władzom utrzymanie narracji o „ograniczonym” charakterze działań wojennych, mimo że faktyczna skala zaangażowania pozostaje bardzo duża.

Czy pełna mobilizacja zmieniłaby sytuację na froncie?

Eksperci podkreślają, że nawet ogłoszenie powszechnej mobilizacji nie musi przełożyć się na przełom militarny. Współczesne konflikty wymagają zaawansowanego zaplecza technologicznego, logistyki i wyszkolenia, których nie da się szybko zbudować poprzez samą mobilizację masową.

Co więcej, społeczeństwo rosyjskie – mimo narastających kosztów wojny – nie wykazuje obecnie gotowości do otwartego buntu. Oznacza to, że Kreml może kontynuować dotychczasową strategię: stopniowego, ukrytego zwiększania sił bez ryzyka destabilizacji wewnętrznej.