Nie żyje arcybiskup Józef Michalik

Kuria Metropolitalna w Przemyślu potwierdziła jego odejście w poniedziałek, 4 maja. Termin i przebieg uroczystości pogrzebowych nie zostały jeszcze ustalone.

Od Zambrowa do watykańskich święceń biskupich

Józef Michalik urodził się 20 kwietnia 1941 roku w Zambrowie. W latach 1958–1964 kształcił się w Seminarium Duchownym w Łomży, gdzie 23 maja 1964 roku przyjął święcenia kapłańskie. Następnie podjął studia z teologii dogmatycznej w Warszawskiej Akademii Teologicznej, a potem na Papieskim Uniwersytecie Świętego Tomasza z Akwinu — Angelicum — w Rzymie, gdzie w 1972 roku uzyskał doktorat z teologii.

Święcenia biskupie przyjął 16 października 1986 roku z rąk papieża Jana Pawła II w bazylice świętego Piotra w Watykanie i został mianowany ordynariuszem gorzowskim. W latach 1986–1993 pełnił funkcję biskupa diecezjalnego zielonogórsko-gorzowskiego (do 1992 roku diecezja nosiła nazwę gorzowskiej).

Dwadzieścia trzy lata na czele archidiecezji przemyskiej

17 kwietnia 1993 roku Jan Paweł II mianował go arcybiskupem metropolitą przemyskim. Uroczysty ingres do katedry w Przemyślu odbył się 2 maja 1993 roku. Na tej funkcji Michalik pozostawał przez ponad dwie dekady. 30 kwietnia 2016 roku papież Franciszek przyjął jego rezygnację z obowiązków arcybiskupa metropolity przemyskiego. Funkcję administratora apostolskiego archidiecezji pełnił do 11 maja 2016 roku, kiedy to jego następca, biskup Adam Szal, kanonicznie objął urząd arcybiskupa metropolity przemyskiego. Arcybiskup emeryt mieszkał w Przemyślu, w dawnym dworku księdza Stanisława Orzechowskiego znajdującym się obok przemyskiej archikatedry.

Dekada na czele polskiego Episkopatu

Michalik pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski w latach 1999–2004, a następnie przez dwie kadencje — przewodniczącego KEP w latach 2004–2014. Był też wiceprzewodniczącym Rady Konferencji Episkopatów Europy w latach 2011–2014. Przez całą tę dekadę pozostawał jedną z najbardziej rozpoznawalnych twarzy polskiego katolicyzmu — obecną zarówno w debatach publicznych, jak i w dyplomacji kościelnej. Archidiecezja Przemyska

21 września 2005 roku w Fuldzie, w Niemczech, Michalik razem z kardynałem Karlem Lehmannem, przewodniczącym Episkopatu Niemiec, podpisał wspólne oświadczenie z okazji 40. rocznicy wymiany listów między biskupami polskimi i niemieckimi z 1965 roku. Z kolei 28 czerwca 2013 roku w Warszawie, wraz ze Światosławem Szewczukiem, zwierzchnikiem Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej, i Mieczysławem Mokrzyckim, przewodniczącym Konferencji Episkopatu Rzymskokatolickiego Ukrainy, podpisał deklarację z apelem o pojednanie między narodami polskim i ukraińskim. Archidiecezja PrzemyskaArchidiecezja Przemyska

Kontrowersje, które nie milkły przez lata

Postać arcybiskupa Michalika nieodłącznie wiązała się ze sporami — i to nie tylko natury teologicznej. Najgłośniejszy skandal wybuchł w październiku 2013 roku, podczas obrad Konferencji Episkopatu, kiedy hierarcha zabrał głos w sprawie pedofilii wśród duchownych. Stwierdził wówczas, że wiele przypadków molestowania dałoby się uniknąć, gdyby relacje między rodzicami były zdrowe, i sugerował, że dziecko poszukujące miłości w rozbitej rodzinie samo wpada w sidła pedofila i wciąga w sytuację sprawcę. Wypowiedź wywołała natychmiastową burzę. Jeszcze tego samego dnia Michalik zwołał konferencję prasową, na której wielokrotnie przepraszał za te słowa, nazywając je ewidentną pomyłką językową, i jednoznacznie stwierdził, że to dorośli ponoszą pełną odpowiedzialność za molestowanie seksualne, a dzieci są niewinne.

Jednak i wcześniej, i później pojawiały się zarzuty poważniejsze od nieostrożnego słowa. W 2001 roku Michalik nie przyjął skargi na molestowanie małych dziewczynek przez proboszcza parafii w Tylawie Michała Moskwę. Gdy sprawę opisała prasa, bronił w liście pasterskim oskarżonego księdza, a po jego skazaniu przez pewien czas pozwalał mu nadal mieszkać w parafii i odprawiać msze. Ofiarom nigdy nie przeprosił ani nie zaproponował im pomocy. Sprawa tylewska stała się symbolem zarzutów o tuszowanie nadużyć seksualnych w polskim Kościele.

W październiku 2025 roku stan zdrowia arcybiskupa seniora gwałtownie się pogorszył. Michalik trafił do szpitala, gdzie przeszedł trudną i pilną operację kardiologiczną. Biskupi archidiecezji przemyskiej zaapelowali do wiernych o modlitwę w jego intencji. Rzecznik archidiecezji przemyskiej ksiądz Bartosz Rajnowski informował wówczas, że lekarze właściwie ocenili sytuację, ale ze względu na wiek i wcześniej przebyte choroby stan hierarchy wymagał szczególnej uwagi. Arcybiskup przeżył tamtą operację, jednak nie wrócił już do pełnego zdrowia.