Pilny komunikat dla seniorów. Można stracić majątek życia. Organizacje ostrzegają i apelują do premiera o nowe przepisy

Senior oddaje mieszkanie w zamian za pieniądze

Na takie rozwiązanie decydują się często osoby starsze, które mieszkają samotnie lub są w trudnej sytuacji materialnej czy zdrowotnej. Senior przenosi własność nieruchomości, a w zamian ma otrzymywać świadczenie zapewniające mu dodatkowe pieniądze do życia. Zachowuje przy tym prawo do dalszego mieszkania w domu lub mieszkaniu.

Instytut Emerytalny, Związek Przedsiębiorstw Finansowych i Krajowy Instytut Gospodarki Senioralnej apelują do rządu i parlamentarzystów o pilne uregulowanie tego rynku. Jedną z możliwości ma być powrót do prac nad ustawą o dożywotnim świadczeniu pieniężnym.

20 tys. umów w ciągu roku. Organizacje ostrzegają przed oszustwami

Skala jest duża. W 2025 roku seniorzy zawarli prawie 20 tys. umów o rentę dożywotnią. W ciągu ostatnich 10 lat było ich około 150 tys. Jednocześnie pojawiają się przypadki oszustw, w których osoby starsze tracą majątek.

W zasadzie w każdym miesiącu słyszymy o kolejnych medialnych sprawach związanych z oszukanymi na mieszkania seniorami. Państwo powinno zwrócić na to szczególną uwagę, ponieważ proceder się rozwija - podkreśla dr Marcin Wojewódka, prezes Instytutu Emerytalnego.

Według przytoczonych w apelu danych KPRM w każdej dekadzie w Polsce przybywa około pół miliona osób starszych. Zdaniem prezesa Instytutu Emerytalnego tworzy się przestrzeń do niepożądanych, a nawet przestępczych działań.

Brakuje zezwoleń i nadzoru. Senior nie ma gwarancji wypłat

Obecnie renta i dożywocie są uregulowane w Kodeksie cywilnym. Art. 903 określa zasady umowy renty, natomiast Art. 908-916 dotyczą umowy o dożywocie.

Zgodnie z artykułem 908 właściciel może przenieść własność nieruchomości w zamian za zapewnienie mu dożywotniego utrzymania. Prawo dożywocia może obejmować m.in. możliwość dalszego mieszkania w nieruchomości oraz powtarzające się świadczenia pieniężne. To jednak nie oznacza, że komercyjny rynek świadczeń dożywotnich w zamian za nieruchomość jest objęty odrębnym systemem zezwoleń i nadzoru. Właśnie takich dodatkowych regulacji domagają się organizacje w apelu.

Senior może być przekonany, że korzysta z ochrony zapewnionej przez ustawodawcę. Tymczasem firmy i osoby oferujące takie usługi nie podlegają specjalnemu nadzorowi, nie ma też mechanizmu sprawdzania ich wiarygodności finansowej ani gwarancji, że świadczenie będzie wypłacane przez całe życie seniora.

Nieuczciwa osoba lub firma może więc obiecać wysokie świadczenia, które później nie zostaną wypłacone. Wcześniej senior przekazuje własność nieruchomości.

Zdaniem sygnatariuszy apelu, obecne przepisy dotyczące umów o dożywocie i rentę nie zapewniają realnej ochrony seniorom w relacjach z podmiotami, które prowadzą taką działalność komercyjnie.

RPO po raz trzeci interweniuje w sprawie renty dożywotniej

O uregulowanie rynku upomina się również Rzecznik Praw Obywatelskich. W kwietniu RPO wskazał, że konieczny jest powrót do starań o rozpoczęcie procesu legislacyjnego dotyczącego uregulowania hipoteki odwróconej, potocznie nazywanej rentą dożywotnią. To już trzecia interwencja RPO.

Kto ma przygotować przepisy? Ministerstwa wskazują na siebie nawzajem

Nie wiadomo też, który resort miałby odpowiadać za przygotowanie nowych przepisów. Z wypowiedzi przedstawicieli Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Rozwoju i Technologii oraz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wynika, że sprawa nie ma obecnie jednego gospodarza. Kolejne ministerstwa wskazują na siebie nawzajem jako właściwe do podjęcia pracy, ale póki co, żadne nie podejmuje rękawicy.

Seniorzy mają pieniądze zamrożone w nieruchomościach

Według danych ZUS przywołanych przez Roberta Majkowskiego, prezesa Funduszu Hipotecznego DOM, niemal 460 tys. osób otrzymuje bardzo niskie emerytury. Z drugiej strony część seniorów posiada majątek ulokowany w mieszkaniach i domach.

Zdaniem sygnatariuszy apelu wykorzystanie wartości nieruchomości może poprawić sytuację finansową osób starszych. Potrzebne są jednak przepisy, które zapewnią im odpowiednią ochronę. Organizacje chcą kontroli państwa nad rynkiem renty dożywotniej oraz alternatywy dla umów zawieranych pomiędzy osobami fizycznymi wyłącznie na podstawie Kodeksu cywilnego.

Renta dożywotnia za mieszkanie. Czterech zmian domagają się organizacje

Apel trafił do Prezesa Rady Ministrów, rządu i parlamentarzystów oraz 11 kluczowych instytucji administracji centralnej, w tym Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Pełnomocniczki Rządu do spraw Polityki Senioralnej.

Organizacje domagają się:

• pilnego podjęcia prac legislacyjnych nad ustawą regulującą działalność polegającą na oferowaniu dożywotnich świadczeń w zamian za nieruchomość,
• wprowadzenia systemu zezwoleń i nadzoru np. przez KNF lub UOKiK nad podmiotami działającymi na tym rynku,
• zapewnienia minimalnych standardów ochrony seniorów – w tym obowiązkowych zabezpieczeń prawnych i finansowych, przejrzystych zasad zawierania umów, mechanizmów gwarantujących ciągłość wypłaty świadczeń oraz instrumentów egzekwowania zobowiązań,
• stworzenia systemu monitorowania rynku oraz mechanizmów ochrony świadczeniobiorców.

Przepisy dotyczące renty dożywotniej miały powstać już wcześniej

Postulat uregulowania rynku renty dożywotniej nie jest nowy. Prace nad ustawą o dożywotnim świadczeniu pieniężnym były prowadzone już w latach 2014-2015. Projekt zakładał m.in., że działalność taką będą mogły prowadzić spółki posiadające odpowiednie zezwolenie, a rynek zostanie objęty nadzorem. Przewidywano również konkretne zabezpieczenia dla osób przekazujących nieruchomości.

Umowa miała być zawierana w formie Aktu Notarialnego. Senior miał zachować prawo do mieszkania w nieruchomości, a wypłata świadczeń miała zostać dodatkowo zabezpieczona. Pieniądze miały być wypłacane co miesiąc i podlegać corocznej waloryzacji.

Ostatecznie ustawy nie uchwalono. Jedną z przyczyn był brak porozumienia m.in. w sprawie nadzoru KNF, warunków prowadzenia działalności przez firmy oferujące takie świadczenia oraz gwarancji dla seniorów.