sygnaliści

Rzecznik praw obywatelskich zamiast inspekcji pracy oraz zaświadczenia dla whistleblowerów fakultatywne, a nie obligatoryjne. Takie zmiany przewiduje kolejny projekt przepisów o sygnalistach, który właśnie trafił na szybką ścieżkę rządową

Zbliża się druga rocznica terminu, w którym Polska miała przyjąć ustawę implantującą unijną dyrektywę o sygnalistach. Pierwotny termin upłynął 17.12.2021 r. a ustawy nie ma i w najbliższym czasie nie będzie. Przedsiębiorcy jednak muszą chronić sygnalistów już teraz.

Toruński sąd rejonowy uznał, że przepisy unijne dotyczące osób zgłaszających naruszenia choć formalnie nieimplementowane, można stosować u nas bezpośrednio. To jedna z pierwszych spraw dotyczących whistleblowerów w Polsce. I jak twierdzą eksperci będzie ich coraz więcej.

Szykuje się rekordowy rok pod względem zawiadomień składanych przez sygnalistów do ZUS. Potwierdza się 15 proc. zgłoszeń. 

Półtoraroczne spóźnienie ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa zaowocowało przyspieszeniem wdrożenia tych przepisów w spółkach zatrudniających od 50 do 249 osób. Będą miały na to 24 godziny od ogłoszenia nowych przepisów w Dzienniku Ustaw.

Przez spóźnienie w implementacji dyrektywy o sygnalistach nie jesteśmy już w stanie dotrzymać terminu jej wdrożenia w największych firmach. Skutek? Więcej trudności dla mniejszych podmiotów i obowiązek bezpośredniego stosowania regulacji UE w budżetówce

- W proponowanych przepisach nie ma ograniczeń w przekazywaniu zgłoszenia sygnalisty między urzędami. Może więc dojść do karuzeli tych zgłoszeń, a żadna instytucja nie będzie czuła się właściwa do ich rozpatrzenia - mówi w rozmowie z DGP dr hab. Beata Baran-Wesołowska, radca prawny, partner w kancelarii BKB Baran Książek Bigaj.

PIP wytyka brak wsparcia finansowego do obsługi systemu zgłaszania nieprawidłowości przez sygnalistów i wskazuje, że nie jest właściwą instytucją do badania tego typu zgłoszeń.

Najnowsza wersja projektu ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa da sygnalistom nowe uprawnienie, które może się okazać kłopotliwe dla pracodawców.

Pomimo że Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz. U. UE. L. z 2019 r. Nr 305, str. 17 z późn. zm.; dalej jako Dyrektywa) nałożyła na państwa członkowskie Unii Europejskiej obowiązek wprowadzenia w terminie do dnia 17 grudnia 2021 r. odpowiednich regulacji dotyczących ułatwienia zgłaszania naruszeń prawa i zapewnienia odpowiedniej ochrony osobom zgłaszającym, to stosowne przepisy póki co nie weszły w życie.

Jeśli komunikacja ma pełnić funkcję zachęty, nie może w niej zabraknąć informacji o tym, że każde zgłoszenie jest weryfikowane, a postępowania wyjaśniające prowadzone są rzetelnie

Pracodawcy mają wprowadzać rozwiązania motywujące podwładnych do sygnalizowania przypadków łamania prawa. Przepisy będą chronić dobre imię zgłaszających, ale nie zakażą wprost naruszania reputacji w mediach społecznościowych. Takie zmiany przewiduje nowa wersja rządowego projektu w sprawie sygnalistów

- Pracodawca nie prowadzi postępowań wewnętrznych w sprawie zgłoszeń naruszenia prawa. On tylko powołuje podmioty, które zrealizują to zadanie i są od niego niezależne. Projektowane przepisy o sygnalistach powinny to uwzględniać - mówi prof. Arkadiusz Sobczyk, Katedra Prawa Pracy i Polityki Społecznej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, partner zarządzający w kancelarii Sobczyk i Współpracownicy

W projekcie ustawy dotyczącej zgłaszania naruszeń prawa brakuje możliwości składania informacji anonimowych. Nie ma też podstaw do przetwarzania danych wrażliwych.

Planowane zmiany w kodeksie pracy, w tym wymóg konsultowania wypowiedzeń umów terminowych, mogą zachęcać zatrudnionych do zrzeszania się. Szansą na wzmocnienie organizacji pracowniczych mogą być też procedury w sprawie sygnalistów, pracy zdalnej, badania trzeźwości.

Grupy kapitałowe nie chcą ustalać w każdej spółce odrębnych zasad zgłaszania naruszeń przez pracowników. Przy okazji starają się utrzymać kontrolę nad takimi sygnałami i ograniczyć odpowiedzialność za utrudnianie zgłoszeń.

Przepisy w sprawie zgłaszania naruszeń prawa mogą rozszerzyć wymóg uzasadniania zwolnień. Zarazem nie uchronią sygnalistów przed – choćby okresową – utratą pracy i źródła zarobkowania