AI Act

Konflikt rosyjsko-ukraiński stał się soczewką, w której ogniskuje się przyszłość technologii bezzałogowych o charakterze dual use - i jednocześnie barometrem kierunku, w jakim podąży ich regulacja. W ciągu dwóch–trzech lat dokonał się postęp technologiczny, który w warunkach pokojowych zająłby dekady. Niniejszy artykuł łączy dwie perspektywy: technologiczną systematykę wojny dronów oraz mapę środowiska prawnego Unii Europejskiej i Polski, obejmującą dziewięć wzajemnie przenikających się filarów regulacyjnych - od certyfikacji produktowej i zarządzania przestrzenią powietrzną, przez sztuczną inteligencję, kontrolę eksportu, finansowanie obronne, łączność satelitarną, cyberbezpieczeństwo i ochronę danych osobowych, po prawo międzynarodowe i reżim krajowy. Należy zweryfikować tezę, że reżim prawny sektora UAV jest strukturalnie dwutorowy: w torze cywilnym prawo działa jako następstwo potrzeby i czynnik wygaszający ryzyko, w torze obronnym zaś jako napęd rozwoju. Mechanizmem rozdzielającym oba tory jest wyłączenie wojskowe z art. 2 ust. 3 aktu w sprawie sztucznej inteligencji oraz analogiczne wyłączenia obronne w kolejnych aktach, a linią sporu - coraz mniej ostra granica dual use. Analizujemy siedem konkretnych punktów tarcia między torami i formułujemy praktyczną mapę kwalifikacyjną oraz kalendarz zgodności na lata 2026-2028 dla producentów, operatorów i inwestorów w tym sektorze.

Z art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz orzecznictwa wynika jasno, że twórcą może być wyłącznie człowiek. Sztuczna inteligencja autorem więc nie jest i w tej sprawie nie ma sporu. Mimo to od kiedy generatywna AI trafiła do biur, redakcji, agencji, szkół i uczelni, debata toczy się wokół „treści stworzonych przez AI” i tego, czy korzystają z ochrony prawnej.

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o sprawiedliwym dostępie do danych i ich wykorzystywaniu, przedłożony przez Ministra Cyfryzacji, podała Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Projekt przewiduje wprowadzenie przepisów, które zapewnią stosowanie unijnych zasad dostępu do danych i ich wykorzystywania. Chodzi m.in. o dane w urządzeniach podłączonych do internetu. Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej będzie odpowiadał za nadzór nad przestrzeganiem tych zasad, rozpatrywanie skarg i certyfikowanie podmiotów rozstrzygających spory. Obowiązki informacyjne wobec Komisji Europejskiej będzie realizował Minister Cyfryzacji.

We wdrażaniu AI istotna jest relacja między przedsiębiorcą, który tworzy technologię a firmą, która tę technologię wdraża w jeszcze innym podmiocie. Moje doświadczenie na rynku daje mi możliwość rozumienia tego łańcucha dostaw - mówi przewodnicząca Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji Pamela Krzypkowska.

Ministerstwo Cyfryzacji zapowiedziało, że do listopada 2027 r. opublikuje listę systemów sztucznej inteligencji wykorzystywanych przez administrację publiczną. To ważny krok w stronę przejrzystości państwa. Ale sama nazwa systemu nie odpowie na najważniejsze pytanie dla obywatela: czy AI analizowała jego sprawę, a jeśli tak, to co brała pod uwagę i czy urzędnik rzeczywiście zweryfikował jej wynik.

Senat wyraził zgodę na powołanie Pameli Krzypkowskiej na przewodniczącą Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji.

Technicznie AI została wdrożona. Organizacyjnie – często jeszcze nic się nie wydarzyło.

Od 2 sierpnia AI Act nakazuje ujawniać, że obraz, dźwięk lub wideo będące deepfake’em zostały wygenerowane albo zmanipulowane przez sztuczną inteligencję. Problem w tym, że etykieta „AI” nie zastępuje zgody na użycie cudzej twarzy, nie legalizuje oszustwa i nie kończy pytania o odpowiedzialność platformy, która sprzedała reklamie zasięg.

Sztuczna inteligencja może pomóc wykrywać zagrożenia i zapobiegać wypadkom przy pracy. Eksperci podkreślają jednak, że nie zastąpi człowieka – za decyzje i bezpieczeństwo pracowników nadal odpowiada pracodawca.

Nowy art. 4a unijnego rozporządzenia pozwala w ściśle określonych przypadkach wykorzystywać dane o zdrowiu, pochodzeniu czy niepełnosprawności do wykrywania i korygowania stronniczości AI. Firma nadal musi jednak wskazać podstawę z art. 6 RODO i spełnić pozostałe wymagania określone w tej regulacji.

Firma może zbudować przedsiębiorstwo bez tradycyjnego zespołu pracowników. Nie może jednak zbudować przedsiębiorstwa bez odpowiedzialności za działania swoich agentów. Agent AI może wykonać decyzję. Nie może jednak ponieść jej prawnych konsekwencji.

W poniedziałek, 7 września, przed Ministerstwem Cyfryzacji odbyła się „manifestacja robotów”, której organizatorzy chcieli zwrócić uwagę na konsekwencje automatyzacji i AI dla rynku pracy. Komentujący wydarzenie wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski przekonywał, że regulacje są potrzebne, i podkreślał, że Polska jest jednym z pierwszych państw Unii Europejskiej, które zajęło się nadzorem rynku AI. Sprawdzamy, które przepisy rzeczywiście zabezpieczają pracowników przed wpływem sztucznej inteligencji.

Gdy Elon Musk krytykuje Europę za regulacje, które jego zdaniem hamują innowacje, Bill Gates przekonuje, że w przypadku sztucznej inteligencji potrzebujemy ich więcej. Pod koniec sierpnia zaproponował stworzenie kategorii „Human Reserved” – zawodów, które miałyby pozostać zarezerwowane dla ludzi, nawet jeśli AI będzie wykonywać je szybciej i taniej. Czy stworzenie ograniczeń, które chronią człowieka przed zastąpieniem algorytmem, ma sens?

Od 2 sierpnia firmy muszą stosować część zasad unijnego AI Act, w tym kluczowe reguły dotyczące przejrzystości. Choć pełne wdrożenie przepisów nastąpi w 2027 r., pracodawcy już dziś stają przed koniecznością gruntownego audytu narzędzi sztucznej inteligencji. W obszarze kadr i rekrutacji skończył się czas bezrefleksyjnego polegania na algorytmach – prawo wymaga realnego nadzoru człowieka oraz pełnej kontroli nad danymi.

Sejm uchwalił w piątek zmianę w swoim regulaminie, ustalającą procedurę zgłaszania kandydatów na przewodniczącego Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji. Prawo do tego będą mieli marszałek Sejmu lub 35 posłów.

Po wejściu w życie przepisów rozporządzenia AI Act media społecznościowe zapełniły się wpisami przekonującymi, że od teraz każda treść przygotowana z wykorzystaniem sztucznej inteligencji musi zostać odpowiednio oznaczona. Jedni zaczęli dodawać informacje o AI niemal do każdej publikacji, inni uznali, że nowe przepisy ich nie dotyczą. Paradoks polega na tym, że obie grupy mogą się mylić.

Prawo do zgłaszania kandydatów na przewodniczącego komisji, która czuwać będzie nad stosowaniem AI Actu, będą mieć marszałek Sejmu oraz grupa co najmniej 35 posłów – zakłada projekt zmian w regulaminie Sejmu.

Pracownik przez część dnia nie ruszał myszką, miał otwarte inne programy albo przez kilkadziesiąt minut nie korzystał z komputera. System odnotował to jako „bezczynność”. Czy pracodawca może wykorzystać taki raport podczas oceny okresowej i uznać, że pracownik był mniej efektywny?