Od 13 kwietnia 2026 r. zmieniają się zasady korzystania ze zwolnień lekarskich. Nowe przepisy wyjaśniają, jakie codzienne czynności i sporadyczne obowiązki zawodowe są dozwolone na L4, a kiedy Zakład Ubezpieczeń Społecznych może odebrać zasiłek chorobowy.
Czy podczas zwolnienia lekarskiego można wyjść do sklepu po pieczywo albo odpisać na pilnego maila z pracy? Przez lata wiele osób obawiało się, że nawet drobna aktywność może zostać uznana za naruszenie zasad korzystania z L4 i doprowadzić do utraty zasiłku chorobowego. Nowe przepisy mają rozwiać te wątpliwości i wprowadzić bardziej przejrzyste reguły.
Od 13 kwietnia 2026 r. zaczną obowiązywać zmiany w przepisach dotyczących zwolnień lekarskich, wprowadzone nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nowe regulacje doprecyzowują zasady kontroli zwolnień lekarskich oraz wprowadzają do ustawy definicje pojęć, które dotąd funkcjonowały głównie w orzecznictwie sądów.
Koniec niejasności wokół zwolnień lekarskich (L4)
Zmiany mają uporządkować kwestie, które od lat budziły wątpliwości zarówno pracowników, jak i pracodawców. Dotychczas przepisy nie zawierały jednoznacznej definicji pracy zarobkowej wykonywanej podczas zwolnienia lekarskiego ani nie wskazywały wprost, jakie zachowania można uznać za sprzeczne z celem L4.
W praktyce oznaczało to wiele wątpliwości. Osoby na L4 często bały się, że drobna aktywność – choćby wyjście do sklepu – może spowodować utratę zasiłku.
Nowelizacja wprowadza do ustawy definicje tych pojęć, odwołując się do dorobku orzeczniczego sądów, w tym rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. Dzięki temu ocena zachowania osoby chorej ma być bardziej przewidywalna.
Co wolno robić na zwolnieniu lekarskim 2026
Nowe przepisy jasno wskazują, że zwolnienie lekarskie nie oznacza całkowitego zakazu wychodzenia z domu ani rezygnacji z podstawowych czynności życia codziennego. Kluczowe jest to, aby podejmowane działania nie pozostawały w sprzeczności z celem zwolnienia lekarskiego, którym jest powrót do zdrowia. Dopuszczalne są tzw. zwykłe czynności dnia codziennego, o ile nie utrudniają procesu leczenia. Do takich działań mogą należeć między innymi:
- wyjście do sklepu po podstawowe artykuły spożywcze,
- wizyta w aptece,
- załatwienie niezbędnych spraw życiowych,
- odprowadzenie dziecka do przedszkola lub szkoły, gdy nie ma innej możliwości zapewnienia opieki.
Incydentalne czynności związane z pracą
Nowelizacja dopuszcza również wykonywanie sporadycznych czynności zawodowych, pod warunkiem że mają one charakter wyjątkowy i wynikają z istotnych okoliczności. Chodzi o sytuacje, w których brak reakcji mógłby doprowadzić do poważnych konsekwencji – na przykład finansowych lub organizacyjnych. Może to być między innymi:
- podpisanie pilnego dokumentu,
- jednorazowe opłacenie faktury,
- przekazanie niezbędnych informacji współpracownikom.
Ważne, by takie czynności były niezależne od polecenia pracodawcy i miały charakter jednorazowy.
Praca u jednego pracodawcy mimo zwolnienia u innego
Zmiany w przepisach uwzględniają również sytuację osób zatrudnionych w więcej niż jednym miejscu pracy. W określonych przypadkach możliwe będzie wykonywanie pracy u jednego pracodawcy w czasie zwolnienia lekarskiego wystawionego z innego tytułu ubezpieczenia.
Decydujące znaczenie ma tutaj charakter choroby oraz rodzaj wykonywanej pracy. Jeśli stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie jednego rodzaju obowiązków, ale nie wyklucza innej aktywności zawodowej, lekarz może to uwzględnić przy wystawianiu zwolnienia.
Przykład
Przykładem może być pracownik zatrudniony jednocześnie jako kurier i grafik komputerowy. Złamanie nogi uniemożliwi mu prowadzenie samochodu i doręczanie przesyłek, jednak nie musi wykluczać pracy przy komputerze. W takiej sytuacji możliwe będzie uzyskanie zwolnienia lekarskiego z jednego tytułu ubezpieczenia – dotyczącego pracy kuriera – przy jednoczesnym wykonywaniu obowiązków grafika. Warunkiem jest jednak to, aby lekarz potwierdził, że praca siedząca nie utrudnia leczenia ani nie opóźnia powrotu do zdrowia.
Wyjazd podczas L4 – kiedy może być dopuszczalny po 13 kwietnia 2026 r.
Najwięcej wątpliwości budzą wyjazdy w czasie zwolnienia. Nowe przepisy nie zakazują opuszczania miejsca zamieszkania, ale nie oznaczają też, że L4 można traktować jak urlop. Najważniejsze pozostaje to, czy dana aktywność jest zgodna z celem zwolnienia, czyli procesem leczenia i powrotu do zdrowia.
W niektórych przypadkach zmiana otoczenia może nawet sprzyjać rekonwalescencji. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji związanych z przeciążeniem psychicznym, stresem lub wypaleniem zawodowym. Spokojny pobyt poza miejscem zamieszkania – na przykład nad morzem lub w górach – nie musi być traktowany jako nadużycie, o ile nie stoi w sprzeczności z zaleceniami lekarza.
Inaczej należy ocenić wyjazdy wymagające intensywnej aktywności fizycznej. Jeżeli charakter choroby wymaga ograniczenia ruchu, unikania przeciążenia organizmu lub przestrzegania określonego trybu leczenia, taka aktywność może zostać uznana za sprzeczną z celem zwolnienia. Przykładowo w przypadku urazu kończyny, aktywna wycieczka turystyczna może narazić ubezpieczonego na utratę prawa do zasiłku chorobowego.
W razie kontroli znaczenie będą miały więc okoliczności konkretnej sytuacji oraz to, czy zachowanie osoby chorej pozostawało zgodne z procesem leczenia.
Kiedy można stracić zasiłek chorobowy po 13 kwietnia 2026 r.
Nowelizacja nie zmienia podstawowej zasady korzystania ze zwolnienia lekarskiego. L4 nadal ma służyć przede wszystkim powrotowi do zdrowia. Zasiłek chorobowy może zostać odebrany, jeśli kontrola wykaże, że osoba przebywająca na zwolnieniu:
- wykonuje regularną pracę zarobkową,
- podejmuje działania sprzeczne z celem zwolnienia,
- wykorzystuje zwolnienie w sposób niezgodny z jego przeznaczeniem.
W wymienionych przypadkach Zakład Ubezpieczeń Społecznych może pozbawić ubezpieczonego prawa do świadczenia za cały okres objęty zwolnieniem lekarskim.
Nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich
Nowelizacja porządkuje również przepisy dotyczące kontroli L4. Zarówno ZUS, jak i pracodawcy nadal będą mogli sprawdzać, czy zwolnienie lekarskie jest wykorzystywane zgodnie z jego celem. Dzięki doprecyzowaniu przepisów kontrola ma być jednak bardziej przejrzysta, a ocena zachowania osoby przebywającej na zwolnieniu – bardziej jednoznaczna.
Od kiedy obowiązują nowe przepisy
Zmiany w zasadach korzystania ze zwolnień lekarskich wejdą w życie 13 kwietnia 2026 r. Od tego momentu nowe regulacje będą stosowane przy ocenie korzystania z L4 oraz w postępowaniach dotyczących prawa do zasiłku chorobowego.
Przepisy przejściowe – sprawy rozpoczęte przed 13 kwietnia
Nowelizacja przewiduje również przepis przejściowy. Oznacza on, że kontrole zwolnień lekarskich rozpoczęte przed wejściem w życie nowych regulacji będą prowadzone według dotychczasowych zasad, natomiast do spraw wszczętych po tej dacie zastosowanie znajdą już nowe przepisy.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu