Uszczelnianie podatków. Co już działa, co wejdzie w życie

Od kiedy obowiązuje

Cel wprowadzenia

Skutki dla podatników

Duzi podatnicy muszą przesyłać JPK_VAT, a pozostałe struktury – na żądanie, od lipca 2016 r.

Mali i średni przesyłają od stycznia 2017 r. tylko JPK_VAT. Mikrofirmy zaczną to robić od stycznia 2018 r. Pozostałe struktury będą przesyłali na żądanie od lipca 2018 r.

nowelizacja z 13 maja 2016 r. ordynacji podatkowej i niektórych innych ustaw (Dz.U. 2016 r. poz 846)

Uszczelnienie systemu poboru VAT. Fiskus otrzymuje w ten sposób ogromną ilość bieżących danych, które może analizować i wykorzystywać dla celów kontrolnych. Ułatwia mu to zarówno tzw. analizę ryzyka i kontrolowanie tylko podejrzanych firm, w tym rozbijanie karuzel podatkowych.

Przedsiębiorcy zostali zmuszeni do zainwestowania w swoje systemy informatyczne. Koszty są uzależnione od tego, na jakie modyfikacje się zdecydowali. Za to uczciwe firmy nie muszą obawiać się długotrwałej kontroli. Jeśli fiskus wykryje błędy, przesyła e-mailem bądź SMS. komunikaty o niezgodnościach. Przedsiębiorcy, którzy nie przekażą ewidencji VAT fiskusowi, muszą liczyć się z sankcjami karnymi za wykroczenie skarbowe bądź nawet przestępstwo skarbowe.

ekspert w dziale doradztwa prawnopodatkowego w PwC

Wprowadzenie comiesięcznego JPK_VAT, a także obowiązku przesyłania deklaracji VAT w formie elektronicznej powinno przyczynić się do poprawy i zwiększenia efektywności wykrywania nieprawidłowości i nadużyć. W ten sposób też fiskus wykonuje mniej kontroli wobec podatników rzetelnie rozliczających się z VAT. Ich kontakt z urzędnikami podatkowymi ogranicza się do czynności sprawdzających.

Obowiązuje od 27 kwietnia 2017 r.

nowelizacja z 23 marca 2017 r. kodeksu karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 768)

Konfiskata rozszerzona pozwala na:

● przepadek przedsiębiorstwa (firmy osoby fizycznej), przy pomocy którego popełniono przestępstwo,

● przeniesienie na oskarżonego ciężaru udowodnienia, że jego mienie pochodzi z legalnych źródeł (także mienie zgromadzone w ciągu 5 lat wstecz),

● przepadek mienia przekazanego osobom trzecim nieodpłatnie lub poniżej wartości rynkowej,

● przepadek mienia mimo braku możliwości wydania wyroku skazującego (np. w związku ze śmiercią sprawcy, jego ucieczką, chorobą psychiczną),

● natychmiastowe zabezpieczenie mienia na potrzeby późniejszej konfiskaty (tzw. zamrożenie prewencyjne),

● prowadzenie kontroli operacyjnej (m.in. podsłuchów) w celu ujawnienia mienia zagrożonego przepadkiem.

Zmiany mają uderzyć w oszustów gospodarczych oraz uniemożliwić czerpanie korzyści z nielegalnie zdobytych majątków. Sprawca sam będzie musiał dowieść, że zgromadzone przez niego mienie jest legalne. Konfiskata może objąć nie tylko majątek przestępców, ale i same firmy, które zostaną wykorzystane do popełnienia przestępstw, np. przez menedżerów.

doradca podatkowy w Ślązak, Zapiór i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych

Konfiskata rozszerzona jest swego rodzaju „odszkodowaniem”, ale nie jest skutecznym środkiem zapobiegającym wyłudzeniom. Oczywiście w założeniu ma ona zapobiegać przestępstwom, niemniej nieuczciwy podatnik nie liczy się z karą. Orzeczenie o przepadku korzyści, a zwłaszcza ściągnięcie jej równowartości, pozwoli natomiast Skarbowi Państwa wyrównać doznaną szkodę. Budżet może jednak zarobić podwójnie (bo zaległość podatkowa czy nienależnie wypłacony zwrot podatku i tak będzie egzekwowany). Ponadto, jeżeli nieuczciwy podatnik osiągnął korzyść kosztem podatków stanowiących dochód jednostek samorządu terytorialnego, to Skarb Państwa uzyska przysporzenie mimo braku faktycznego uszczerbku. Konfiskata grozi także temu podatnikowi, który nie osiągnął z przestępstwa żadnej korzyści. Wystarczy, że wykaże on zwrot podatku, który później organ podatkowy zakwestionuje.

Obowiązuje: od 1 marca 2017 r.

nowelizacja z 10 lutego 2017 r. kodeksu karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 244)

Wprowadzenie nowej kategorii przestępstw polegających na:

● wystawianiu fikcyjnych faktur VAT,

● podrabianiu i przerabianiu faktur w celu użycia jako autentycznych,

● zagrożonych wysokimi karami więzienia.

Wysokość kary zależy od wartości pustych faktur:

● od 200 tys. do 1 mln zł – od 6 miesięcy do 8 lat więzienia,

● od 1 mln do 5 mln zł – nie mniej niż 3 lata więzienia,

● od 5 mln zł wzwyż, albo jeśli sprawca z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu – od 5 do 15 lat pozbawienia wolności,

● od 10 mln zł – nawet 25 lat więzienia.

Obok kary pozbawienia wolności możliwa jest także kara grzywny.

Zmiana ma zniechęcać do wyłudzania VAT, w szczególności przez zorganizowane grupy przestępcze, które narażają budżet na wielomiliardowe straty.

radca prawny w WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr

Wysoka kara idealnie wpisuje się w pakiet zmian mających na celu zwalczanie wyłudzeń VAT (np. likwidacja kwartalnego rozliczania VAT, mechanizm odwrotnego obciążenia przy usługach budowlanych, częste kontrole i postępowania w podatku VAT i towarzyszące im zatrzymania zwrotów tego podatku, JPK). W mojej ocenie cały pakiet tych zmian, mających na celu walkę z wyłudzeniami sprawia, że wpływy z VAT są wyższe, a nie tylko samo wprowadzenie kary 25 lat pozbawienia wolności za fałszowanie faktur.

adwokat w Ślązak, Zapiór i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych

Zmiana ograniczyła się w zasadzie wyłącznie do zaostrzenia kar. Wprowadzono co prawda odrębne przestępstwa, które mają uderzyć wyłącznie w osoby fałszujące faktury VAT (bądź posługujące się takimi dokumentami w obrocie), ale wcześniej osoby te również mogły zostać pociągnięte do odpowiedzialności karnoprawnej. Osobiście jestem sceptycznie nastawiony do tych regulacji, bo opierają się one na założeniu, że samo tylko zagrożenie surową karą sprawi, iż skala wyłudzeń się zmniejszy. Lepszym rozwiązaniem byłyby zmiany samej procedury karnej polegające na usprawnieniu przebiegu postępowań.

Obowiązuje od 1 stycznia 2017 r.

nowelizacja z 1 grudnia 2016 r. ustawy o VAT oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r. poz. 2024)

Wprowadzenie dodatkowego zobowiązania w VAT w trzech wysokościach: 20, 30 i 100 proc.

Sankcje mają działać prewencyjnie i zniechęcać przed zaniżaniem podatku należnego, zawyżaniem podatku naliczonego lub zwrotu VAT.

Sankcja 30 proc. grozi także za niezłożenie deklaracji podatkowej oraz niewpłacenie kwoty podatku należnego.

Na niższą sankcję 20 proc. może liczyć ten, kto skoryguje rozliczenie lub złoży zaległą deklarację i wpłaci jednocześnie podatek.

Sankcje 20 proc. i 30 proc. dotyczy zarówno wystawców faktur, jak i odbiorców

Sankcja 100 proc. dotyczy wyłącznie odbiorców faktur (a nie ich wystawców).

Ryzykują nią podatnicy, którzy zawyżają VAT naliczony w oparciu o faktury:

● wystawione przez podmiot nieistniejący,

● stwierdzające czynności, które nie miały miejsca,

● podające kwoty niezgodne z rzeczywistością

● potwierdzające czynności pozorne, mające na celu obejście przepisów.

partner i doradca podatkowy w GEKKO TAXENS Doradztwo Podatkowe

Nie ma wątpliwości, że podmioty dokonujące wyłudzeń powinny podlegać sankcjom. Problem polega na tym, że domiar obejmuje większość nieprawidłowości zidentyfikowanych u podatnika w toku kontroli, a najniższa sankcja 20 proc. jest stosowana wtedy, gdy podatnik zgodzi się z urzędem i zdecyduje się skorygować swoje rozliczenia zgodnie z protokołem. Gdyby prawo podatkowe było jasne, a jego stosowanie nie budziło wątpliwości, można byłoby twierdzić, że takie podejście jest słuszne. Skoro podatnik popełnił błąd, to powinien za ten błąd zapłacić. Prawo podatkowe nie jest jednak jasne, a większość sporów nie dotyczy oczywistych błędów, lecz interpretacji przepisów. W praktyce więc sankcjonowana będzie niedoskonała jakość przepisów.