Król: Ciepła woda czy rewolucja

 Zmieniać nieuchronnie trzeba, bo zmienia się rzeczywistość oraz bo trzeba tysiące rzeczy poprawiać, czyli także zmieniać. Pojęcie „filozofia” jest okrutnie w naszych czasach nadużywane, na przykład niedawno nieznana mi osoba śpiewająca mówiła o „filozofii mojej piosenki”, ale można sensownie mówić o filozofii zmiany.

Zasadniczo odróżniamy dwa typy filozofii zmiany. Pierwszy: zmiana tylko wtedy, kiedy jest potrzebna, tylko wtedy, kiedy sądzimy, że jest na lepsze (pewni nigdy być nie możemy), tylko częściowa i umiarkowana. Takie podejście, symbolizowane ideą ciepłej, może nieco cieplejszej wody w kranach, o czym niedawno była mowa, ma charakter liberalno-konserwatywny. Istnieje jednak, doskonale znane z historii, podejście do zmiany jako lekarstwa na wszystko. Zmiana jest wówczas zasadnicza, całościowa, jest jak skok do basenu, a nie powolne zsunięcie się do wody. Taka zmiana jest rzekomo uzdrowicielska, więc trzeba zmieniać dla zmiany. Zmiana tego typu ma charakter radykalno-lewicowy lub radykalno-prawicowy. Z oboma typami zmian spotykaliśmy się w XIX, XX i XXI wieku. Czasem zmiany całościowej nie da się uniknąć, kiedy to dochodzi do obalenia autorytarnego ustroju, jednak polski przykład z 1989 roku pokazał, że zmiana tylko połowiczna bywa całkiem korzystna i więcej się dzięki niej zyskuje, niż traci. Największym jednak mankamentem zmiany całościowej jest to, że po niej trzeba zawsze zaczynać od nowa, czyli nie wiemy, co będzie dalej, nawet jeżeli zmiana się powiedzie. Dlatego w czasach demokracji zmiana całościowa, radykalna została wykluczona.